Poziom genetyczny gleby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Profil glebowy

Poziom glebowy, poziom genetyczny gleby - to warstwa mineralna, organiczna lub organiczno-mineralna, znajdująca się w obrębie profilu glebowego, mniej więcej równoległa do powierzchni gleby, przekształcona pod wpływem czynników glebotwórczych. Poszczególne poziomy genetyczne różnią się między sobą, np. barwą, zawartością próchnicy, składem mineralogicznym i chemicznym, strukturą i innymi właściwościami. Rodzaj i układ poziomów genetycznych w profilu glebowym są charakterystyczne dla poszczególnych typów gleb.

Poziomy glebowe posiadające ściśle zdefiniowane i mierzalne cechy (wynikające z oddziaływania zachodzących procesów glebotwórczych) nazywa się poziomami diagnostycznymi gleby. Istnieje wyraźna tendencja do zastępowania w typologi gleby klasycznego podejścia gleboznawczo-genetycznego (opartego na procesach glebotwórczych i sekwencji poziomów genetycznych) przez podejście ilościowe wykorzystujące poziomy diagnostyczne do nazwania gleby.

Poziomów genetycznych gleby nie należy mylić z warstwą sedymentacyjną lub wietrzeniową gleby, gdyż określenie to związane jest z procesami geologicznymi i geomorfologicznymi, a nie glebotwórczymi. Czasami jednak poziomy glebowe mogą nawiązywać do określonych warstw sedymentacyjnych.

W obowiązującej w Polsce "Systematyce gleb Polski" z 2011 r. rozróżnia się poziomy główne, a w miarę konieczności także poziomy przejściowe, mieszane i podpoziomy. Każdy z nich ma szereg właściwości typowych oraz towarzyszących.

Poziomy główne[edytuj | edytuj kod]

Poziomy główne określa się na podstawie dominujących form i intensywności przeobrażeń utworu macierzystego ukształtowanego w czasie procesów glebotwórczych: zmiany barwy, przekształcenia struktury, akumulacji materii organicznej, wymycia lub wmycia frakcji iłu, związków Fe i Al, węglanów lub soli, a także silnego oglejenia. Każdy z głównych poziomów posiada specyficzną nazwę oraz oznaczenie w postaci dużej litery alfabetu łacińskiego. W Polsce obowiązują oznaczenia zgodne z "Systematyką gleb Polski" z 2011 r. (nawiązujące do klasyfikacji WRB), jednak można jeszcze powszechnie spotkać oznaczenia zgodne z poprzednią systematyką z 1989 r.

Objaśnienia i symbole poziomów głównych wg systematyki gleb Polski 1989 i 2011
Symbol wg sgP 2011 Nazwa poziomu głównego Opis poziomu głównego (przede wszystkim wg sgP 2011) Symbol wg sgP 1989
O Poziom lub warstwa organiczna torf lub ściółka leśna, zawiera > 20-30% materii organicznej, która decyduje o cechach poziomu -
A Poziom próchniczny o ciemnym zabarwieniu, zawierający dobrze rozłożoną materię organiczną A
E Poziom wymywania (eluwialny) utrata niektórych składników przez wymywanie ich w głąb profilu. Wymycie iłu — płowienie, związków Fe, Al i próchnicy — bielicowanie E
B Poziom wzbogacenia zachodzi w nim: 1) iluwialne nagromadzenie (wmycie) iłu, Ca, P, Fe, Al lub próchnicy; 2) rezydualne (in situ) lub nieiluwialne (przez wody gruntowe lub podpowierzchniowe) nagromadzenie półtoratlenków dające barwę rdzawą lub brunatną; 3) zmiana struktury pierwotnej na pedogeniczną B
G Poziom glejowy cechy silnego lub całkowitego oglejenia wynikające z trwałych warunków redukcyjnych w skutek długotrwałego nasycenia wodą G
C Poziom macierzysty gleb mineralnych lub mineralne podłoże gleby organicznej poziom mineralny leżący poniżej strefy przekształcenia przez procesy glebotwórcze (poza L i R), nieskonsolidowane osady lub zwietrzelina, może wykazywać cechy wmycia węglanów lub soli, cementacji lub oglejenia -
L Poziom lub warstwa osadów podwodnych (limnicznych) organiczne lub mineralne utwory powstałe pod wodą stojącą przez wytrącanie lub osadzanie substancji: muły, torfy osadowe, gytie, margle oraz ziemie okrzemkowe -
M Poziom murszowy (murszenia) część profilu gleby organicznej objęta procesem murszenia — tlenowego, pedogenicznego przeobrażenia wyjściowego utworu organicznego M
R Lite podłoże skalne lita lub spękana skała zwięzła występująca w podłożu R
- Poziom organiczny zawiera > 20% materii organicznej, zarówno ściółka leśna, jak i torf, mursz lub gytia. O
- Poziom skały macierzystej podłoże gleb mineralnych leżące poniżej strefy przekształcenia przez procesy glebotwórcze, nieskonsolidowane osady lub zwietrzelina, może wykazywać cechy wmycia węglanów lub soli, cementacji lub oglejenia C
- Poziom bagienny górna część profilu gleby organicznej objęta bagiennym (torfowym) procesem glebotwórczym P
- Podłoże mineralne nielite, mineralne podłoże gleb organicznych D

Przyrostki — oznaczenia cech i właściwości poziomów i warstw[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenia cech typowych i towarzyszących wg systematyki gleb Polski 1989 i 2011
Symbol wg sgP 2011 Opis cech (właściwości) Symbol wg sgP 1989
a mocno rozłożony (zhumifikowany) materiał organiczny (torf, mursz, muł) o stopniu rozkładu R3; stosowane tylko z symbolem O R3
a poziom lub warstwa wytworzona przez człowieka; stosowane w poziomach mineralnych an
b pogrzebany poziom genetyczny (daw. kopalny); stosowane w poziomach mineralnych b
c akumulacja półtoratlenków, węglanów w postaci trwałych wytrąceń (konkrecje, kukiełki, pieprze); stosowane w poziomach mineralnych cn
c ziemie koprogeniczne (gytie, muły); stosowane tylko z symbolem L gy, m
ca skały węglanowe (nie stosuje się do akumulacji wtórnych węglanów); stosowane tylko z symbolem R -
cs materiały siarczanowe — gipsowe (nie stosuje się do akumulacji wtórnych siarczanów); stosowane tylko z symbolem R -
d warstwa stwardniała powodująca fizyczne ograniczenie rozwoju korzeni; stosowane w poziomach mineralnych poza marglem i kredą jeziorną x
e średnio rozłożony (zhumifikowany) materiał organiczny (torf, mursz, muł) o stopniu rozkładu R2; stosowane tylko z symbolem O R2
f podpoziom butwinowy ściółek leśnych (silnie rozdrobnione, częściowo rozłożone); stosowane tylko z symbolem O f
fh podpoziom detrytusowy ściółek leśnych (rozdrobnione); stosowane tylko z symbolem O fh
g silne oglejenie g, gg
h iluwialna akumulacja materii organicznej; stosowane w poziomach mineralnych h
h podpoziom epihumusowy ściółek leśnych (silnie zhumifikowane); stosowane tylko z symbolem O h
i powierzchnie ślizgu (slickensides); stosowane gł. z symbolem B lub C -
i słabo rozłożony (zhumifikowany) materiał organiczny (torf, mursz, muł), odpowiada stopniowi rozkładu R1; stosowane tylko symbolem O R1
k pedogeniczna akumulacja węglanów (tzw. wtórnych); stosowane poza R ca
l podpoziom surowinowy ściółek leśnych (nierozłożone); stosowane tylko z symbolem O l
m cementacja lub stwardnienie; stosowane w poziomach mineralnych x
m kreda jeziorna lub margiel jeziorny; stosowane w L -
n pedogeniczna akumulacja sodu wymiennego; stosowane bez ograniczeń na
o nieiluwialna akumulacja półtoratlenków w warunkach przepływu wód, w glebach ochrowych; stosowane tylko z B -
p poziom orny, rozluźniony lub spulchniony przez orkę lub inne zabiegi; stosowane tylko z A p
r orsztyn (rudawiec); stosowane tylko z B ox
s eluwialne wymycie półtoratlenków Fe i Al; stosowane tylko z E es
s iluwialne wmycie półtoratlenków Fe i Al; stosowane z B fe
t eluwialne wymycie frakcji iłu; stosowane tylko z E et
t iluwialne wmycie frakcji iłu; stosowane z B t
u poziom murszowaty lub murszasty; stosowane z A e, i
v rdzawe zabarwienie pisków luźnych i słabogliniastych związane z pedogenicznym wzbogaceniem w Fe (in situ) — poziom sideric; stosowane z B v
w zabarwienie zabarwienie związane z pedogenicznym wzbogaceniem w Fe (in situ) lub pedogeniczna zmiana struktury glebowej — poziom cambic; stosowane z B br
x charakter fragipanu; stosowane bez ograniczeń, często w B x
y pedogeniczna akumulacja siarczanów (gipsu; tzw. wtórnego); stosowane bez ograniczeń, poza R -
z pedogeniczna akumulacja soli łatwiej rozpuszczalnych w zimnej wodzie niż gips; stosowane bez ograniczeń sa

Symbole oznaczenia cech poziomów wg sgP 1989 nie mające odpowiednika w sgP 2011 (tabela powyżej)[edytuj | edytuj kod]

  • k - warstwa reliktowa kontaktu krioiluwialnego z zamarzniętym podłożem, wytworzona w środowisku peryglacjalnym,
  • ni - torf niski,
  • n - poziom namułów mineralnych zawierających warstwy organiczne,
  • pr - torf przejściowy,
  • r - nieiluwialne nagromadzenie żelaza, glinu, manganu, próchnicy, niekiedy wzbogacone we frakcję ilastą, pylastą, stosuje się do poziomu głównego B w glebach uprawnych,
  • re - poziom reliktowy, stosuje się do poziomów starszej genezy znajdujących się w obrębie współczesnych procesów glebotwórczych,
  • t w glebach organicznych oznacza torf, stosuje się do poziomu głównego O,
  • w - kreda jeziorna, wapno łąkowe,
  • wy - torf wysoki,

Symbole stosowane tylko do opisu gleb hydrogenicznych wg SgP 1989[edytuj | edytuj kod]

  • bg - warstwa torfu bór-bagnowego torfowiska wysokiego,
  • brz - warstwa torfu brzezinowego torfowiska przejściowego,
  • me - warstwa torfu mechowiskowego torfowiska niskiego,
  • ms - warstwa torfu mszarnego torfowiska przejściowego i wysokiego,
  • n - poziom namułów mineralnych rozdzielających warstwy organiczne,
  • ni - torf niski,
  • ol - warstwa torfu olsowego torfowiska niskiego,
  • pr - torf przejściowy,
  • sz - warstwa torfu szuwarowego torfowiska niskiego,
  • tu - warstwa torfu turzycowego torfowiska niskiego,
  • tz - warstwa torfu zamulonego,
  • wr - warstwa torfu wrzosowiskowego torfowiska wysokiego,
  • wy - torf wysoki,
  • R1, R2, R3 - stopień rozkładu torfu,

Podpoziomy[edytuj | edytuj kod]

Jeżeli istnieje konieczność podziału poziomów na podpoziomy, wówczas po literach oznaczających poziomy główne (O, A itd.) dodaje się cyfry arabskie w ciągłej sekwencji (np. A1, A2, A3). Wskazują one różnice cech i właściwości poziomów, możliwe do zaobserwowania podczas prac terenowych. Zazwyczaj są to barwa lub struktura gleby. Cechy podpoziomu wynikające z pedogenezy oznacza się małymi literami łacińskimi, które dodawane są jako przyrostki dodajemy pomiędzy symbolem poziomu głównego a cyframi arabskimi (np. Bt1, Bt2, Bt3). W poprzedniej systematyce gleb Polski z 1989 r. przyrostki zapisywało się na końcu (np. B1t, B2t).

Poziomy przejściowe i mieszane[edytuj | edytuj kod]

Poziomy mieszane - obejmują pas o szerokości większej niż 5 cm, gdzie obok siebie występują w formie zacieków, soczewek lub warstewek morfologicznie odmienne części zalegających powyżej i poniżej poziomów głównych. Oznacza się je tzw. zapisem łamanym: A/B, B/C itp.

Poziomy przejściowe - zaznacza się gdy widać jednocześnie przenikające się cechy obydwu poziomów sąsiadujących poziomów głównych. Oznacza się je: AB, BC itp. Cechy symbolu zapisanego jako pierwszy są wyraźniejsze.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Systematyka gleb Polski, wydanie 4. „Roczniki gleboznawcze”. 40, 3/4, 1989. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze. Warszawa. 
  • Saturnin Zawadzki (red): Gleboznawstwo. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1999. ISBN 83-09-01703-0.
  • Renata Bednarek, Helena Dziadowiec, Urszula Pokojska, Zbigniew Prusinkiewicz: Badania ekologiczno-gleboznawcze. Warszawa: PWN, 2005. ISBN 83-01-14216-2.
  • Systematyka gleb Polski, wydanie 5. „Roczniki gleboznawcze”. 62, 3, 2011. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze. Warszawa. 
  • Cezary Kabała: Morfologia gleb. W: Andrzej Mocek (red.): Gleboznawstwo. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2015. ISBN 978-83-01-17944-6.