Poziom genetyczny gleby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Profil glebowy

Poziom glebowy, poziom genetyczny gleby - to warstwa mineralna, organiczna lub organiczno-mineralna, znajdująca się w obrębie profilu glebowego, mniej więcej równoległa do powierzchni gleby, przekształcona pod wpływem czynników glebotwórczych. Poszczególne poziomy genetyczne różnią się między sobą, np. barwą, zawartością próchnicy, składem mineralogicznym i chemicznym, strukturą i innymi właściwościami. Rodzaj i układ poziomów genetycznych w profilu glebowym są charakterystyczne dla poszczególnych typów gleb.

Poziomów genetycznych gleby nie należy mylić z warstwą sedymentacyjną lub wietrzeniową gleby, gdyż określenie to związane jest z procesami geologicznymi i geomorfologicznymi, a nie glebotwórczymi. Czasami jednak poziomy glebowe mogą nawiązywać do określonych warstw sedymentacyjnych.

W obowiązującej w Polsce "Systematyce gleb Polski" z 2011 r., rozróżnia się poziomy główne, a w miarę konieczności także poziomy przejściowe, mieszane i podpoziomy. Każdy z nich ma szereg właściwości typowych oraz towarzyszących.

Poziomy główne[edytuj | edytuj kod]

Poziomy główne określa się na podstawie dominujących form i intensywności przeobrażeń utworu macierzystego ukształtowanego w czasie procesów glebotwórczych: zmiany barwy, przekształcenia struktury, akumulacji materii organicznej, wymycia lub wmycia frakcji iłu, związków Fe i Al, węglanów lub soli, a także silnego oglejenia. Każdy z głównych poziomów posiada specyficzną nazwę oraz oznaczenie w postaci dużej litery alfabetu łacińskiego. W Polsce obowiązują oznaczenia zgodne z "Systematyką gleb Polski" z 2011 r. (nawiązujące do klasyfikacji WRB), jednak można jeszcze powszechnie spotkać oznaczenia zgodne z poprzednią systematyką z 1989 r.

Objaśnienia i symbole poziomów głównych wg systematyki gleb Polski 1989 i 2011
Nazwa poziomu głównego Opis poziomu głównego (przede wszystkim wg SgP 2011) Symbol wg SgP 1989 Symbol wg SgP 2011
Poziom lub warstwa organiczna torf lub ściółka leśna, zawiera > 20-30% materii organicznej, która decyduje o cechach poziomu - O
Poziom organiczny zawiera > 20% materii organicznej, zarówno ściółka leśna, jak i torf, mursz lub gytia. O -
Poziom próchniczny o ciemnym zabarwieniu, zawierający dobrze rozłożoną materię organiczną A A
Poziom wymywania (eluwialny) utrata niektórych składników przez wymywanie ich w głąb profilu. Wymycie iłu — płowienie, związków Fe, Al i próchnicy — bielicowanie E E
Poziom wzbogacenia zachodzi w nim: 1) iluwialne nagromadzenie (wmycie) iłu, Ca, P, Fe, Al lub próchnicy; 2) rezydualne (in situ) lub nieiluwialne (przez wody gruntowe lub podpowierzchniowe) nagromadzenie półtoratlenków dające barwę rdzawą lub brunatną; 3) zmiana struktury pierwotnej na pedogeniczną B B
Poziom glejowy cechy silnego lub całkowitego oglejenia wynikające z trwałych warunków redukcyjnych w skutek długotrwałego nasycenia wodą G G
Poziom macierzysty gleb mineralnych lub mineralne podłoże gleby organicznej poziom mineralny leżący poniżej strefy przekształcenia przez procesy glebotwórcze (poza L i R), nieskonsolidowane osady lub zwietrzelina, może wykazywać cechy wmycia węglanów lub soli, cementacji lub oglejenia - C
Poziom skały macierzystej podłoże gleb mineralnych leżące poniżej strefy przekształcenia przez procesy glebotwórcze, nieskonsolidowane osady lub zwietrzelina, może wykazywać cechy wmycia węglanów lub soli, cementacji lub oglejenia C -
Poziom bagienny górna część profilu gleby organicznej objęta bagiennym (torfowym) procesem glebotwórczym P -
Podłoże mineralne nielite, mineralne podłoże gleb organicznych D -
Poziom lub warstwa osadów podwodnych (limnicznych) organiczne lub mineralne utwory powstałe pod wodą stojącą przez wytrącanie lub osadzanie substancji: muły, torfy osadowe, gytie, margle oraz ziemie okrzemkowe - L
Poziom murszowy (murszenia) część profilu gleby organicznej objęta procesem murszenia — tlenowego, pedogenicznego przeobrażenia wyjściowego utworu organicznego M M
Lite podłoże skalne lita lun spękana skała zwięzła występująca w podłożu R R

Podpoziomy[edytuj | edytuj kod]

Jeżeli istnieje konieczność podziału poziomów głównych na podpoziomy, wówczas po literach O, A, E, B, C, G, P i R dodaje się cyfry arabskie w ciągłej sekwencji (np. A1, A2, A3). Wskazują one różnice cech i właściwości poziomów, możliwe do zaobserwowania podczas prac terenowych. W pierwszej kolejności są to barwa i struktura gleby. Cechy podpoziomu wynikające z pedogenezy oznacza się małymi literami łacińskimi, które dodawane są jako przyrostki po symbolu podpoziomu (np. A2a, B3hfe) lub bezpośrednio po symbolu poziomu głównego (np. Ap, wtedy zapis profilu glebowego wygląda np. Ap-A-C).

Oznaczenia cech i właściwości poziomów wg SgP 1989[edytuj | edytuj kod]

  • a - dobrze rozłożona materia organiczna zakumulowana w mineralnej części gleby, stosuje się do poziomu A,
  • an - (antropogeniczny) poziom wytworzony w wyniku gospodarczej działalności człowieka (poza uprawą roli),
  • b - poziom kopalny,
  • br - akumulacje na miejscu (wzbogacanie in situ), nieiluwialna, typowa dla gleb brunatnych, stosuje się do poziomu B,
  • ca - akumulacja węglanu wapnia,
  • cn - akumulacja półtoratlenków i węglanów w formie konkrecji lub pieprzów,
  • cs - akumulacja siarczanu wapnia,
  • es - eluwialne wymycie żelaza i glinu,
  • et - wymycie frakcji ilastej,
  • e - utwór torfiasty lub murszowaty w glebach organiczno-mineralnych,
  • f - podpoziom z materią organiczną częściowo rozłożoną, stosuje się do poziomu O,
  • fe - iluwialna akumulacja żelaza,
  • g - cechy glejowe lub poglejowe, odzwierciedlające nadmierną wilgotność spowodowaną wodami opadowymi,
  • gg - cechy oglejenia od wód gruntowych oznaczające bardzo silną redukcję,
  • gy - gytia, stosuje się do poziomu głównego O,
  • h - poziom zawierający zhumifikowaną, dobrze rozłożoną materię organiczną,
  • i - utwór murszasty w glebach organiczno-mineralnych,
  • k - warstwa reliktowa kontaktu krioiluwialnego z zamarzniętym podłożem, wytworzona w środowisku peryglacjalnym,
  • l - podpoziom ściółki w powierzchniowej części poziomu głównego O,
  • na - poziom wzbogacony w sód wymienny,
  • ni - torf niski,
  • n - poziom namułów mineralnych zawierających warstwy organiczne,
  • m - muł,
  • ox - akumulacja półtoratlenków, stosuje się do poziomu B z orsztynem, rudą łąkowa itp.,
  • p - poziom rozluźniony, wzruszony przez orkę lub inny zabieg spulchniający,
  • pr - torf przejściowy,
  • r - nieiluwialne nagromadzenie żelaza, glinu, manganu, próchnicy, niekiedy wzbogacone we frakcję ilastą, pylastą, stosuje się do poziomu głównego B w glebach uprawnych,
  • re - poziom reliktowy, stosuje się do poziomów starszej genezy znajdujących się w obrębie współczesnych procesów glebotwórczych,
  • sa - akumulacja soli rozpuszczalnych w wodzie łatwiej niż gips,
  • t - iluwialna akumulacja frakcji ilastej w glebach mineralnych, stosuje się do poziomu głównego B; w glebach organicznych oznacza torf, stosuje się do poziomu głównego O,
  • w - kreda jeziorna, wapno łąkowe,
  • wy - torf wysoki,
  • v - nieiluwialne nagromadzenie w środowisku peryglacjalnym żelaza, glinu, manganu, próchnicy, stosuje się do poziomu głównego B,
  • x - warstwa stwardniała (fragipan),

Symbole stosowane tylko do opisu gleb hydrogenicznych wg SgP 1989[edytuj | edytuj kod]

  • bg - warstwa torfu bór-bagnowego torfowiska wysokiego,
  • brz - warstwa torfu brzezinowego torfowiska przejściowego,
  • e - utwór torfiasty lub murszowaty w glebach organiczno-mineralnych,
  • gy - gytia,
  • i - utwór murszasty,
  • m - muł,
  • me - warstwa torfu mechowiskowego torfowiska niskiego,
  • ms - warstwa torfu mszarnego torfowiska przejściowego i wysokiego,
  • n - poziom namułów mineralnych rozdzielających warstwy organiczne,
  • ni - torf niski,
  • ol - warstwa torfu olsowego torfowiska niskiego,
  • pr - torf przejściowy,
  • sz - warstwa torfu szuwarowego torfowiska niskiego,
  • tu - warstwa torfu turzycowego torfowiska niskiego,
  • tz - warstwa torfu zamulonego,
  • wr - warstwa torfu wrzosowiskowego torfowiska wysokiego,
  • wy - torf wysoki,
  • R1, R2, R3 - stopień rozkładu torfu,

Poziomy przejściowe i mieszane[edytuj | edytuj kod]

Poziomy mieszane - zaznacza się jeśli cechy przyległych poziomów są wyraźne i obejmują pas o szerokości większej niż 5 cm. Oznacza się je A/B, B/C itp.

Poziomy przejściowe - zaznacza się gdy widać jednocześnie cechy obydwu poziomów (przenikają się). Oznacza się AB, BC.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Systematyka gleb Polski, wydanie 4. „Roczniki gleboznawcze”. 40, 3/4, 1989. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze. Warszawa. 
  • Saturnin Zawadzki (red): Gleboznawstwo. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1999. ISBN 83-09-01703-0.
  • Renata Bednarek, Helena Dziadowiec, Urszula Pokojska, Zbigniew Prusinkiewicz: Badania ekologiczno-gleboznawcze. Warszawa: PWN, 2005. ISBN 83-01-14216-2.
  • Systematyka gleb Polski, wydanie 5. „Roczniki gleboznawcze”. 62, 3, 2011. Polskie Towarzystwo Gleboznawcze. Warszawa. 
  • Cezary Kabała: Morfologia gleb. W: Andrzej Mocek (red.): Gleboznawstwo. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2015. ISBN 978-83-01-17944-6.