Rudolf Spanner

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rudolf Maria Spanner (ur. 17 kwietnia 1895 w Metternich koło Koblencji, zm. 31 sierpnia 1960 w Kolonii) - członek NSDAP, patolog i profesor medycyny w Gdańsku w Instytucie Anatomii Akademii Medycznej.

Związany z bardzo kontrowersyjną sprawą "mydła z ludzi" z okresu II wojny światowej, której początek medialny nadała Zofia Nałkowska w eseju historycznym p.t. "Klinika profesora Spannera", ze zbioru innych esejów p.t. "Medaliony", wydanym po raz pierwszy w 1946 roku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Po zdaniu matury w 1912 roku studiował medycynę na uniwersytetach w Lowen (Belgia), Genewie oraz Frankfurcie nad Menem. Po czteroletniej przerwie kontynuował studia w Bonn i Kolonii otrzymując dyplom lekarski w 1920 roku. Po zakończeniu nauki początkowo podjął pracę na uniwersytecie w Kolonii, a następnie objął stanowisko asystenta Instytutu Anatomii przy uniwersytecie we Frankfurcie nad Menem.[1] W 1936 roku wstąpił do NSDAP otrzymując legitymację partyjną nr. 2733605. Dnia 1 stycznia 1940 roku Spanner objął stanowisko dyrektora Instytutu Anatomii w Gdańsku.

Sprawa "mydła z ludzi"[edytuj | edytuj kod]

Sprawę pseudomedycznych eksperymentów prowadzonych w Instytucie Anatomii w Gdańsku, w tym produkcji mydła z ludzi i preparowania ludzkich skór[2], badał Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze w 1946. Dochodzenie było oparte głównie na zeznaniach Zygmunta Mazura, pomocnika-laboranta podległego Rudolfowi Spannerowi.

Mazur zeznał m.in. iż do masy tłuszczowej otrzymywanej w czasie wygotowywania ludzkich zwłok dodawano preparat chemiczny Bilzo, w procesie wytwarzania mydła nadającego się do mycia i prania. Zeznał też iż mydła używał sam Spanner i inni pracownicy Instytutu Anatomii.


W październiku 2006 Instytut Pamięci Narodowej ostatecznie stwierdził w toku postępowania[3], prowadzonego od 2000 roku, iż w laboratorium prof. Spannera produkowano mydło z ludzkich zwłok[4], mającego cechy użytkowe (nadające się do mycia, prania itd.), w uzasadnieniu IPN stwierdził m.in.:

"Udało się zamknąć sprawę niepodważalnym stwierdzeniem, że w Gdańsku czasu wojennego, pod auspicjami prof. Spannera, produkowane było mydło z ludzkich szczątków dla celów użytkowych"[3].

Jak stwierdzili prokuratorzy IPN i badający próbki ekspert z warszawskiego SGGW, prof. dr hab. inż. Andrzej Stołyhwo - procesem naturalnym jest iż mydło z tłuszczu ludzkiego jest ubocznym procesem przy wygotowywaniu zwłok ludzkich w roztworze wodorotlenku sodu (tzw. soda żrąca) i potasu. Proces ten miał miejsce w Instytucie Anatomii w Gdańsku, gdzie jednak dodawano do tak powstałej masy środki uzdatniające ją do użycia[4] - prof. Stołyhwo w badanym kawałku mydła tzw. brunatnego (sprowadzonego jako nowy dowód rzeczowy w tej sprawie z archiwum Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze[5]) odkrył kaolin, substancję powodującą że masa powstająca podczas wygotowywania zwłok posiada lepsze właściwości ścierne - nadaje się do zmydlania, mycia i szorowania.

Jednocześnie IPN stwierdził iż na terenie Instytutu Anatomii Akademii Medycznej w Gdańsku nie dokonywano ludobójstwa, a zwłoki wykorzystywane do pseudomedycznych eksperymentów przywożono z zewnątrz. Śledztwo IPN i analizy biochemiczne wykazały także brak związku mydła produkowanego w instytucie z rozprowadzanym w czasie wojny innym mydłem oznaczonym literami RIF - w III Rzeszy popularny był dowcip, że napis RIF na mydle (przemysł tłuszczowy Rzeszy) oznacza czysty żydowski tłuszcz, stąd fałszywe przekonanie o tym, że produkowano mydło z ludzi na skalę przemysłową.

Do lata 2005, na budynku prosektorium Instytutu Anatomii Akademii Medycznej w Gdańsku, znajdowała się marmurowa tablica pamiątkowa, umieszczona tam w 1975 r. (druga; poprzednia (pierwsza) tablica wykonana z brązu została skradziona), z napisem:

"W tym gmachu faszyści niemieccy w latach II wojny światowej popełnili zbrodnię przeciw ludzkości, używając zwłok więźniów obozu koncentracyjnego Stutthoff jako surowca do fabrykacji mydła. Ludzie ludziom zgotowali ten los"

Według Gerharda Oltera, rzecznika mniejszości niemieckiej w Gdańsku, napis ten zawierał zbyt mocne słowa. Związek Mniejszości Niemieckiej w Gdańsku, domagał się jej usunięcia, co wykonano przy okazji remontu budynku w 2005.


Po zakończeniu śledztwa przez IPN wydane zostało 20 listopada 2006 orzeczenie, które potwierdzało niepodważalny fakt, iż w Instytucie Anatomii wytwarzano mydło o cechach użytkowych, ale w niewielkiej, laboratoryjnej skali. Nie potwierdzono w nim faktów ludobójstwa i przemysłowego procesu produkcji mydła. W konkluzji śledztwo w tej sprawie zostało umorzone[6].

Trzecia tablica upamiętniająca eksperymenty Rudolfa Spannera.

Na tej podstawie, w dniu 28 czerwca 2007, na ścianie budynku Akademii Medycznej w Gdańsku umieszczono trzecią z kolei tablicę pamiątkową[7], tym razem z tekstem w czterech językach oraz ze zmienioną treścią napisu informującego:

"W tym gmachu faszyści niemieccy w latach II wojny światowej używali zwłok ofiar zbrodni przeciwko ludzkości, osób straconych w więzieniu w Królewcu i Gdańsku, pacjentów okręgowego zakładu zdrowotno-opiekuńczego w Kocborowie i więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof jako surowca do produkcji mydła. Ludzie ludziom zgotowali ten los".


W 2006 r. powstał film dokumentalny p.t. "Mydło z ludzi" Mariusza Olbrychowskiego[1], w którym przedstawiono w sposób całościowy i maksymalnie obiektywny problem "mydła" i prof. Spannera, zgodny ze stanowiskiem IPN-u w tej sprawie[8].

Przypisy

  1. Krystyna Szwentnerowa, "Zbrodnia na via mercatorum", Wydawnictwo Morskie, Gdynia 1968
  2. Tadeusz Cyprian, Jerzy Sawicki: Ludzie i sprawy Norymbergi. Wydawnictwo Poznańskie, 1967, s. 238, 239, 240.
  3. 3,0 3,1 Zakończono śledztwo w głośnej "sprawie profesora Spannera".
  4. 4,0 4,1 W Gdańsku produkowano w czasie wojny mydło z tłuszczu ludzkiego.
  5. Co najmniej kilkanaście kostek tego mydła znajduje się też w zbiorach Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi.
  6. Tomkiewicz Monika, Semków Piotr, Profesor Rudolf Spanner. Por. Socha Ryszarda, Tajemnica profesora Spannera...
  7. Ślad nieludzkiego mydła na ścianie akademii.
  8. Mariusz Olbrychowski (scen. i reż.), Mydło z ludzi, prod. "Time After Time International USA" 2006; konsultacja materiałów archiwalnych - Monika Tomkiewicz (IPN-Gdańsk); film do niekomercyjnego wglądu w zbiorach b-ki oddziału "Radogoszcz" Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

publikacje
  • Nałkowska Zofia, Medaliony. Warszawa 1946 (wyd. I; w następnych latach wiele wydań; lektura szkolna na poziomie średnim)
  • Tomkiewicz Monika, Semków Piotr, Profesor Rudolf Spanner, 1895 - 1960. Naukowiec w III Rzeszy.'; Wyd. "Róża Wiatrów", [Gdańsk] 2010.
prasa i periodyki
  • Socha Ryszarda, Tajemnica profesora Spannera; [w:] "Polityka", 28 XI 2009, nr 48, ss. 72-74.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]