Rynek Starego Miasta w Warszawie
Na mapach:
 Warszawa |
|||||||||
| Rynek | |||||||||
| Starego Miasta | |||||||||
| Stare Miasto | |||||||||
 Rynek Starego Miasta |
|||||||||
|
|||||||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||||||
Rynek Starego Miasta – prostokątny plac o wymiarach 90 na 73 metrów na warszawskim Starym Mieście. Z rynku wychodzi osiem ulic – z każdego rogu po dwie prostopadłe do siebie: Celna, Jezuicka, Kamienne Schodki, Krzywe Koło, Nowomiejska, Wąski Dunaj, Zapiecek i Świętojańska.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Ukształtował się na przełomie XIII i XIV w. przy lokacji miasta. Do XVIII wieku najważniejszy plac miasta, na którym koncentrowało się życie Warszawy. Stanowił tło ważnych wydarzeń historycznych, wystąpień politycznych, manifestów i publicznych egzekucji, zgodnie ze swoją nazwą służył również celom handlowym. Od XV na środku placu znajdował się murowany ratusz otoczony kramami. Po północnej stronie stał pręgierz i klatka, widoczna na akwareli Zygmunta Vogla przedstawiającej Ratusz Staromiejski oraz kuna, w której eksponowano złoczyńców ku uciesze i przestrodze mieszkańców.
Ratusz rozebrano w 1817. W 1855, kiedy w Warszawie zainstalowano wodociągi miejskie pośrodku rynku ulokowano wodotrysk z pomnikiem Syrenki dłuta Konstantego Hegla. W tym samym roku także przy Kolumnie Zygmunta pojawił się wodotrysk.
W 1915 tradycyjne nazwy poszczególnych stron rynku zostały zatwierdzone oficjalnie. Są to:
- strona Barssa (wschód, dawniej zwana Wschodową albo Prawą)
- strona Kołłątaja (zachód, dawniej zwana Lewą)
- strona Dekerta (północ, dawniej zwana Miejską)
- strona Zakrzewskiego (południe, dawniej zwana Zamkową albo Czwartą).
Podczas powstania warszawskiego okoliczne kamienice zostały zrównane z ziemią. W latach 1949-1953 pieczołowicie je zrekonstruowano. Obecnie rynek jest zamknięty dla ruchu kołowego (z wyjątkiem aut mających specjalne zezwolenia) i stanowi miejsce niedzielnych spacerów i wycieczek, a także okolicznościowych imprez i koncertów. Kamienice przy rynku przeznaczono na placówki muzealne, kulturalne, luksusowe sklepy, stylowe kawiarnie i restauracje.
[edytuj] Zabudowa rynku
Zabudowa rynku pierwotnie była głównie drewniana, lecz już w XV wieku przeważała zabudowa murowana utrzymana w stylu gotyckim. Sam rynek był zastawiony kramami i straganami, lecz już co najmniej w 1429 na rynku stanął ratusz staromiejski. Przy dzisiejszej stronie Dekerta stały pręgierz i kuna, od XVI wieku znajdowała się także studnia.
Po pożarze w 1607 roku zabudowa rynku uległa przebudowie, która praktycznie niezmieniona przetrwała aż do 1944. W 1817 rozebrany został ratusz staromiejski, a Stare Miasto stało się enklawą miejskiej biedoty. Zabudowa zrekonstruowana została w latach 1949-1953 z nawiązaniem do wyglądu przedwojennego, jednak domy zostały zaopatrzone w udogodnienia (sanitariaty) nieobecne w kamienicach przedwojennych.
Kamienice staromiejskie nie miały numerów, nazywane były od godeł lub od nazwisk właścicieli, szczególnie znanych, lub pierwszych, którzy wznieśli lub przebudowali dom.
Pośrodku rynku stoi pomnik syrenki autorstwa Konstantego Hegla.
[edytuj] Strona Barssa
Pierzeja wschodnia, od strony Wisły pomiędzy Celną a Kamiennymi schodkami. Numeracja domów parzysta od 2 do 26 w kierunku Kamiennych Schodków. Kamienice:
- kamienica Bornbachów (Burbachowska) nr 2, Staromiejski Dom Kultury
- kamienica Strubiczowska nr 4
- kamienica Gizińska nr 6, Desa
- kamienica Ellebrantowska nr 8
- kamienica Troperowska (Properowska) nr 10, Cepelia
- kamienica Małodobrych nr 12
- kamienica Kupcewiczowska nr 14
- kamienica Greyberowska nr 16
- kamienica Orlemusowska nr 18
- kamienica Winklerowska (Balcerowska) nr 20, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza
- kamienica "pod Fortuną" nr 22
- kamienica Busserowska (Skwarczyńskich) nr 24
- kamienica Walterowska nr 26
[edytuj] Strona Kołłątaja
Pierzeja zachodnia, od strony pomnika Kilińskiego, pomiędzy Zapieckiem a Wąskim Dunajem. Numeracja domów nieparzysta od 15 do 31 w kierunku Nowego Miasta. Kamienice:
- kamienica Simonettich (Kranicha) nr 15, Urząd pocztowy Warszawa 40. W południowo-wschodnim narożniku budynku znajduje się marmurowa tablica upamiętniającą odbudowę Starówki w latach 1951-1953 oraz zegar projektu Jerzego Brabandera i Zygmunta Kropisza, wykonany w roku 1953 przez Mieczysława Jarnuszkiewicza[1]. (zdjęcie)
- kamienica Markiewiczowska nr 17, apteka "pod wezwaniem Damiana i Kosmy"
- kamienica Wójtowska nr 19
- kamienica Klucznikowska nr 21, galeria sztuki, restauracja "U Geslera"
- kamienica Wilczkowska nr 21a
- kamienica Urbanowska nr 23, galeria plakatu, sklep z upominkami
- kamienica Rolińska nr 25
- kamienica Fukierowska nr 27, restauracja i winiarnia Fukiera
- kamienica Gizińska nr 29, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk
- kamienica "pod Świętą Anną", kamienica "książąt mazowieckich", nr 31
[edytuj] Strona Dekerta
Pierzeja północna, od strony Nowego Miasta, pomiędzy Kamiennymi Schodkami a Wąskim Dunajem. Numeracja domów parzysta od 28 do 42 od strony Wisły. Kamienice:
- kamienica Falkiewiczowska nr 28
- kamienica Kazubowska nr 30
- kamienica Baryczków nr 32
- kamienica Szlichtingowska nr 34
- kamienica "pod Murzynem" nr 36
- kamienica Kurowskiego (Talentich) nr 38
- kamienica Klemensowska nr 40
- kamienica Montelupich (Filipowska) nr 42 – wejście do Muzeum Historycznego m.st. Warszawy
[edytuj] Strona Zakrzewskiego
Pierzeja południowa, od strony Zamku Królewskiego i katedry św. Jana, pomiędzy Celną a Zapieckiem. Numeracja domów nieparzysta od 1 do 13 od strony Wisły. Kamienice:
- kamienica Walbachowska nr 1
- kamienica Juchtowska nr 3
- kamienica Jeleniowska ("Pod Bazyliszkiem") nr 5, restauracja "Bazyliszek"
- kamienica "Złocista" nr 7
- kamienica Długoszowska nr 9, bar i kawiarnia "Bazyliszek"
- kamienica Majeranowska nr 11, sklep jubilerski
- kamienica "pod Lwem" nr 13, sklep jubilerski i wyroby ze szkła
Przypisy
- ↑ Rynek 15 (kamienica Simonettich). www.zapiecek.com. [dostęp 18 maja 2010].
[edytuj] Bibliografia
- Warszawskie Stare Miasto
- Praca zbiorowa, Szkice Staromiejskie, Komisja Badań Dawnej Warszawy, Sztuka, Warszawa 1955.
