Rynek Starego Miasta w Warszawie
Z Wikipedii
Rynek Starego Miasta – prostokątny plac o wymiarach 90 na 73 m. na warszawskim Starym Mieście. Z każdego rogu rynku wychodzą po dwie prostopadłe do siebie ulice, w sumie osiem.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Ukształtował się na przełomie XIII i XIV w. przy lokacji miasta. Do XVIII wieku najważniejszy plac miasta, na którym koncentrowało się życie Warszawy. Stanowił tło ważnych wydarzeń historycznych, wystąpień politycznych, manifestów i publicznych egzekucji, zgodnie ze swoją nazwą służył również celom handlowym. Od XV na środku placu znajdował się murowany ratusz otoczony kramami. Po północnej stronie stał pręgierz i klatka oraz kuna, w której eksponowano złoczyńców ku uciesze i przestrodze mieszkańców.
Ratusz rozebrano w 1817. W 1855, kiedy w Warszawie zainstalowano wodociągi miejskie pośrodku rynku ulokowano wodotrysk z pomnikiem Syrenki dłuta Konstantego Hegla. W tym samym roku także przy Kolumnie Zygmunta pojawił się wodotrysk.
Po I wojnie światowej tradycyjne nazwy poszczególnych stron rynku zostały zatwierdzone oficjalnie. Są to:
- strona Barssa (wschód, dawniej zwana Wschodową albo Prawą)
- strona Kołłątaja (zachód, dawniej zwana Lewą)
- strona Dekerta (północ, dawniej zwana Miejską)
- strona Zakrzewskiego (południe, dawniej zwana Zamkową albo Czwartą).
Podczas powstania warszawskiego okoliczne kamienice zostały zrównane z ziemią. W latach 1949-1953 pieczołowicie je zrekonstruowano. Obecnie rynek jest zamknięty dla ruchu kołowego (z wyjątkiem aut mających specjalne zezwolenia) i stanowi miejsce niedzielnych spacerów i wycieczek, a także okolicznościowych imprez i koncertów. Kamienice przy rynku przeznaczono na placówki muzealne, kulturalne, luksusowe sklepy, stylowe kawiarnie i restauracje.
[edytuj] Zabudowa rynku
Zabudowa rynku pierwotnie była głównie drewniana, lecz już w XV wieku zabudowa rynku była głównie murowana utrzymana w stylu gotyckim. Sam rynek był zastawiony kramami i straganami, lecz już co najmniej w 1429 na rynku stanął ratusz staromiejski. Przy dzisiejszej stronie Dekerta stały pręgierz i kuna, od XVI wieku także studnia.
Po pożarze w 1607 roku zabudowa rynku uległa przebudowie, która praktycznie niezmieniona przetrwała aż do 1944. W 1817 rozebrany został ratusz staromiejski, a Stare Miasto stało się enklawą miejskiej biedoty. Zabudowa zrekonstruowana w latach 1949-1953 z nawiązaniem do wyglądu przedwojennego, jednak domy zostały zaopatrzone w wygody nieobecne w kamienicach przedwojennych.
Kamienice staromiejskie nie miały numerów, nazywane były od godeł lub od nazwisk właścicieli, szczególnie znanych, lub pierwszych, którzy wznieśli lub przebudowali dom.
[edytuj] Strona Barssa
Pierzeja wschodnia, od strony Wisły pomiędzy Celną a Kamiennymi schodkami. Numeracja domów parzysta od 2 do 26 w kierunku Kamiennych Schodków. Kamienice:
- kamienica Bornbachów (Burbachowska) nr 2, Staromiejski Dom Kultury
- kamienica Strubiczowska nr 4
- kamienica Gizińska nr 6, Desa
- kamienica Ellebrantowska nr 8
- kamienica Troperowska (Properowska) nr 10, Cepelia
- kamienica Małodobrych nr 12
- kamienica Kupcewiczowska nr 14
- kamienica Greyberowska nr 16
- kamienica Orlemusowska nr 18
- kamienica Winklerowska (Balcerowska) nr 20, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza
- kamienica "pod Fortuną" nr 22
- kamienica Busserowska (Skwarczyńskich) nr 24
- kamienica Walterowska nr 26
[edytuj] Strona Kołłątaja
Pierzeja zachodnia, od strony pomnika Kilińskiego, pomiędzy Zapieckiem a Wąskim Dunajem. Numeracja domów nieparzysta od 15 do 31 w kierunku Nowego Miasta. Kamienice:
- kamienica Simonettich (Kranicha) nr 15, Poczta
- kamienica Markiewiczowska nr 17, apteka "pod wezwaniem Damiana i Kosmy"
- kamienica Wójtowska nr 19
- kamienica Klucznikowska nr 21, galeria sztuki, restauracja "U Geslera"
- kamienica Wilczkowska nr 21a
- kamienica Urbanowska nr 23, galeria plakatu, sklep z upominkami
- kamienica Rolińska nr 25
- kamienica Fukierowska nr 27, restauracja i winiarnia Fukiera
- kamienica Gizińska nr 29, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk
- kamienica "pod Świętą Anną", kamienica "książąt mazowieckich", nr 31
[edytuj] Strona Dekerta
Pierzeja północna, od strony Nowego Miasta, pomiędzy Kamiennymi schodkami a Wąskim Dunajem. Numeracja domów parzysta od 28 do 42 od strony Wisły. Kamienice:
- kamienica Falkiewiczowska nr 28
- kamienica Kazubowska nr 30
- kamienica Baryczków nr 32
- kamienica Szlichtingowska nr 34
- kamienica "pod Murzynem" nr 36
- kamienica Kurowskiego (Talentich) nr 38
- kamienica Klemensowska nr 40
- kamienica Montelupich (Filipowska) nr 42 - wejście do Muzeum Historycznego m.st. Warszawy
[edytuj] Strona Zakrzewskiego
Pierzeja południowa, od strony Zamku Królewskiego i katedry Św. Jana, pomiędzy Celną a Zapieckiem. Numeracja domów parzysta od 1 do 13 od strony Wisły. Kamienice:
- kamienica Walbachowska nr 1
- kamienica Juchtowska nr 3
- kamienica Jeleniowska ("Pod Bazyliszkiem") nr 5, restauracja "Bazyliszek"
- kamienica "Złocista" nr 7
- kamienica Długoszowska nr 9, bar i kawiarnia "Bazyliszek"
- kamienica Majeranowska nr 11, sklep jubilerski
- kamienica "pod Lwem" nr 13, sklep jubilerski i wyroby ze szkła
[edytuj] Źródła
- Warszawskie Stare Miasto
- Praca zbiorowa, Szkice Staromiejskie, Komisja Badań Dawnej Warszawy, Sztuka, Warszawa 1955.
