Sekretarz (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sekretarz
Sagittarius serpentarius[1]
(J. F. Miller, 1779)
Sekretarz
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina Sagittariidae[2]
R. Grandori & L. Grandori, 1935
Rodzaj Sagittarius[3]
Hermann, 1783
Gatunek sekretarz
Synonimy
  • Falco serpentarius J. F. Miller 1779[4]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sekretarz (Sagittarius serpentarius) – gatunek dużego ptaka drapieżnego, będący jedynym przedstawicielem rodziny sekretarzy (Sagittariidae)[6]. Występuje w Afryce subsaharyjskiej, od Senegalu do Somalii, aż po Przylądek Dobrej Nadziei na południu[7].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Sekretarz na wybiegu w Zoo w Ueno.
Wygląd zewnętrzny 
Od innych ptaków drapieżnych odróżnia go nietypowa sylwetka, która jest przystosowaniem do specyficznego trybu życia. Ma stosunkowo długie nogi z długimi palcami, zaokrąglone skrzydła i zakrzywiony dziób. Dodatkowo na głowie ma ozdobny czubek. Obie płci ubarwione podobnie, samiec ma jedynie dłuższy czubek i dłuższy ogon. Z oddali lub w locie przypomina żurawia. Długi ogon w locie wystaje poza nogi, środkowe sterówki są wydłużone. Upierzenie głównie szarobiałe, lotki, nogawice, koniec ogona i czubka czarny. Na części twarzowej czerwona, naga skóra; u młodych ptaków jest ona koloru żółtego.
Rozmiary 
długość ciała ok. 125-140 cm [8]
Masa 
do 2 kg [8]
Zachowanie 
Większość czasu spędza na ziemi, ze skrzydeł korzysta w wypadku zagrożenia. Jest dobrym biegaczem. Nocuje na drzewach akacjowych. Poluje w parach lub czasami w luźnych grupach rodzinnych. Osiadły, choć może wędrować na niewielkie odległości w poszukiwaniu pożywienia.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje na sawannach i innych otwartych terenach trawiastych. Unika lasów i gęstych zakrzaczeń. Spotykany na różnych wysokościach, od nadmorskich równin po wyżyny.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Poluje na małe gryzonie, szarańczaki, żaby, jaszczurki, a najchętniej na węże (stąd inna spotykana nazwa: sekretarz wężojad). Zjada również jaja i pisklęta ptaków gniazdujących na ziemi. Poszukuje pożywienia wolno krocząc po ziemi, stawiając długie kroki. Zabija zdobycz gwałtownym uderzeniem dzioba lub tak długo stąpając po ofierze, aż będzie wystarczająco ogłuszona, aby ją można było połknąć. Często połyka zdobycz w całości.

Młode są karmione przez oboje rodziców płynnym, nadtrawionym pokarmem z wola. Początkowo są to owady podawane bezpośrednio do dzioba, następnie nadtrawione części gadów i małych ssaków zwracane do gniazda.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Zachowania godowe 
Sekretarze dobierają się w monogamiczne pary. Odbywają loty tokowe, szybując wysoko z wyciągniętymi daleko nogami i wydając jęczące dźwięki. Niekiedy również odbywają rytualne tańce na ziemi, uganiając się za sobą w sposób przypominający polowanie. Kopulują zwykle na ziemi, rzadziej w koronach drzew akacjowych.
Gniazdo 
Gniazda zakłada na drzewach akacji lub krzewach, zwykle na wysokości 5–7 m. Miejsce gniazdowania jest odwiedzane przez samca i samicę na przeszło pół roku przed składaniem jaj. Gniazdo to duża, płaska platforma o średnicy ok. 2,5 m i głębokości ok. 30 cm, zbudowana z gałęzi.
Jaja 
Samica składa 2–3 owalne, zielonkawobiałe jaja w odstępach 2–3 dniowych.
Wysiadywanie 
Jaja są wysiadywane głównie przez samicę przez okres ok. 45 dni.
Pisklęta 
Pisklęta potrafią same się żywić po 40 dniach, ale później rodzice nadal je karmią. Po 60 dniach młode zaczynają trzepotać skrzydłami, a po kolejnych 5–20 dniach pierzą się i niedługo potem opuszczają gniazdo (po 10–11 tygodniach od wyklucia). Wyskakują wtedy z gniazda, pomagając sobie szybkimi uderzeniami skrzydeł. Wkrótce potem, nauczone polowania przez rodziców, stają się samodzielne.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Zagrożeniem dla populacji jest degradacja środowiska i wycinanie drzew - sekretarze tracą swoje środowisko życia. Młode przebywające w gniazdach padają ofiarą ptaków krukowatych i kań.

Od 1968 gatunek jest w Afryce objęty ochroną.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Etymologia nazwy sekretarz nie jest jasna i istnieje kilka hipotez. Według pierwszej pochodzi ona od czubka na głowie, który kojarzył się z gęsimi piórami noszonymi za uchem przez dawnych urzędników. Inna upatruje źródła w arabskim saqr-et-tair "ptak-myśliwy"[9]. Łacińska nazwa brzmi Sagittarius serpentarius - pierwszy z członów oznacza łucznika, zaś drugi wskazuje na główny składnik diety - węże[10].

Wizerunek sekretarza jest zawarty w godłach Sudanu oraz Republiki Południowej Afryki. W Sudanie widnieje również w środkowym białym pasie prezydenckiej flagi, na prezydenckiej pieczęci oraz insygniach wojskowych, jest też oficjalnym narodowym symbolem tego kraju.

Przypisy

  1. Sagittarius serpentarius w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Sagittariidae. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 29 grudnia 2010]
  3. Sagittarius. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 29 grudnia 2010]
  4. Secretarybird (Sagittarius serpentarius) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 29 grudnia 2010].
  5. Sagittarius serpentarius. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  6. Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rodzina: Sagittariidae Finsch & Hartlaub, 1870 - sekretarze - Secretary-bird (Wersja: 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-03-04].
  7. Frank Gill, David Donsker: Family Sagittariidae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-07-14].
  8. 8,0 8,1 Beata Pawlikowska: Blondynka na safari. Warszawa: National Geographic, 2009, s. 140-141. ISBN 978-83-7596-040-2.
  9. A.C. Kemp: Rodzina Sagittariidae. W: Handbook of the Birds of the World. T. 2. Barcelona: Lynx Edicions, 1994, s. 206-15. (ang.)
  10. Sagittarius serpentarius (ang.). W: Animal Diversity Web [on-line]. [dostęp 2010-06-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Hanzák J., Formánek J. Encyklopedia Ptaków. Oficyna Wydawnicza "Delta W-Z", Warszawa 1993.
  2. Mielczarek P., Cichocki W. Polskie nazewnictwo ptaków świata. Notatki ornitologiczne tom 40, 1999.
  3. Veselovský Z. Ilustrowana encyklopedia zwierzęta. Oficyna Wydawnicza "Delta W-Z", Warszawa.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]