Somalia

Jamhuuriyadda Soomaaliya جمهورية الصومال Republika Somalijska
Flaga Somalii Herb Somalii
Hymn: Soomaaliyeey toosoo
Język urzędowy	somalijski, arabski
Język używany	włoski, angielski, języki kuszyckie, język suahili
Stolica	Mogadiszu
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Sharif Sheikh Ahmed
Szef rządu	premier Abdiweli Mohamed Ali
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	43. na świecie 637 700 km² 1,6%
Liczba ludności (2010)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	85. na świecie 13 183 884▲ 20,6 osób/km²
Jednostka monetarna	szyling somalijski (SOS)
Niepodległość	od Wielkiej Brytanii i Włoch 1 lipca 1960
Religia dominująca	islam
Strefa czasowa	UTC +3
Kod ISO 3166	SO
Domena internetowa	.so[1]
Kod samochodowy	SO
Kod telefoniczny	+252
1  Stolica oficjalna, faktyczną siedzibą władz i parlamentu są miasta Baidoa i Jowhar 2  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.) 3  Nieużywana

Somalia (som. Soomaaliya; arab. As-Sumal, Aş-Şūmāl), Republika Somalijska – państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na Półwyspie Somalijskim (zwanym „Rogiem Afryki”). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym zachodzie graniczy z Dżibuti, na zachodzie z Etiopią, zaś na południowym zachodzie z Kenią.

Od 1991 roku w Somalii trwa wojna domowa, obecnie kraj jest w stanie faktycznego rozpadu, a rząd kontroluje tylko niewielkie skrawki jego terytorium. W 2011 Somalia zajęła 1. miejsce (czwarty rok z rzędu) w rankingu państw o najtrudniejszych warunkach do życia. W lipcu 2011 na terenie Somalii ogłoszono stan klęski głodowej spowodowany długotrwałą suszą, plagami szarańczy, a także długoletnią wojną domową. W wyniku głodu zmarło już 12 tys. osób. Szacuje się, że w całym regionie tzw. "Rogu Afryki" (południowo-zachodnia Etiopia, Somalia, północna Kenia), blisko 12 mln ludzi jest zagrożonych głodem.

Geografia

Długość granicy lądowej: 2366 km

• Dżibuti 58 km
• Etiopia 1626 km
• Kenia 682 km

Ukształtowanie powierzchni

Kraj nizinny na południu i na wybrzeżu. Na północy wyżynny, ze skalistymi górami do wysokości 2400 m n.p.m. Na północy wyżyny poprzecinane są suchymi dolinami i wyschniętymi korytami rzek. Linia brzegowa jest mało urozmaicona. Jej długość wynosi 3025 km.

Klimat

Pomimo położenia w pobliżu równika, w Somalii panuje stosunkowo suchy klimat. Na południu występuje klimat podrównikowy suchy z niewielkimi opadami deszczu, a na północy zwrotnikowy suchy prawie bez opadów. Monsuny wiejące znad Oceanu Indyjskiego nie przynoszą opadów. W kraju występują dwie dwumiesięczne pory deszczowe. Na południu spada 700 mm deszczu rocznie. Na północy panuje typowa dla pustynnego klimatu susza – roczne opady dochodzą zaledwie do 50 mm. Sprawia to, że Somalia cierpi na niedobór wody pitnej. Przez cały rok utrzymują się w miarę stałe temperatury powyżej 24 stopni Celsjusza (temp. średnia dobowa). Średnia temperatura roczna to 28 stopni. Amplitudy jednak wzrastają w kierunku północnym. W Somalilandzie w dzień dochodzi ona do 34 stopni Celsjusza. W nocy mogą panować niskie temperatury. Somalia nie jest nawiedzana w zasadzie przez żadne ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak trąby powietrzne czy huragany, zdarzają się jednak katastrofalne susze. Padające deszcze mogą być gwałtowne w południowej części kraju, choć zwykle są wtedy krótkotrwałe.

Podział administracyjny

Somalia jest podzielona na 18 regionów.

Struktura etniczna

• Skład etniczny: Somalijczycy 97,3%, Arabowie 1,2%, ludy Bantu 0,4%

Somalijczycy, ludność pochodzenia kuszyckiego, stanowią 98% mieszkańców kraju (1983). Podzieleni są na sześć zespołów rodowych: Dir, Darod, Issak, Hawija, Digil, Rahanwejn. Pierwsze cztery rody należą do Samaale, ludności pasterskiej, pozostałe dwa do Saab, ludów rolniczych o niższej randze społecznej w stosunku do pasterzy. Zespoły rodowe dzielą się na rody, a te z kolei na lineaże. Wszelkie przeszłe i współczesne konflikty Somalii przebiegają na styku rodów, lineaży, itd. (często nazywanych plemionami), których struktura jest bardzo skomplikowana. Oprócz Somalijczyków społeczność kraju tworzy ludność bantuidalna, Bantu zsomalizowani oraz Arabowie.

Religia

• Islam - 99,95%
• Prawosławie - 0,03%
• Zielonoświątkowcy - 0,01%
• Katolicyzm i Protestantyzm - 0,01%

Mimo oficjalnych deklaracji o wolności religijnej, mniejszość religijna jest mocno prześladowana. Siłowym nawracaniem chrześcijan na islam zajmuje się między innymi terrorystyczna organizacja Al-Shabaab.

Historia

• VII–X w. – wzdłuż wybrzeży Zatoki Adeńskiej i Oceanu Indyjskiego powstały pierwsze arabskie i perskie faktorie handlowe (np. Mogadiszu, Merka, Zejla, Berbera).
• VIII–XII w. – napływ somalijskich nomadów, którzy szybko ulegli islamizacji.
• XIII–XVI w. – walki muzułmańskich sułtanatów z wybrzeża z chrześcijańską Etiopią (przy wsparciu ze strony Somalijczyków).
• XVI w. – wybrzeża Somalii zajęli Portugalczycy.
• XVII–XVIII w. – Portugalczycy zostali wyparci przez Arabów z Omanu (ze stolicą w Zanzibarze).
• XIX w. – północne wybrzeża kraju znalazły się pod kontrolą Egiptu, południowa część pod zwierzchnictwem sułtana Zanzibaru.
• Druga połowa XIX w. – rozpoczęła się penetracja państw europejskich i podział posiadłości kolonialnych pomiędzy Wielką Brytanię, Francję i Włochy:
  • 1862–1884 – Francja zajęła tereny północno-zachodnie z miastem Dżibuti.
  • 1884–1886 – Wielka Brytania zajęła część północnych wybrzeży kraju; w 1887 utworzyła na północy protektorat Somaliland.
  • Włochy zajęły sułtanat Hobyo nad Oceanem Indyjskim i Alula nad Zatoką Adeńską.
• 1925 – Włochy zajęły tzw. Jubaland.
• 1936 – Włochy po połączeniu Jubalandu z Etiopią utworzyły Włoską Afrykę Wschodnią.
• 1960 – z połączenia Somalii Brytyjskiej i Somalii Włoskiej powstała niepodległa Republika Somalijska. Pierwszym prezydentem Somalii był Aden Abdullah Osman Daar (1960–67). Jego następcą był Abdirashid Ali Shermarke, zamordowany w 1969 r.
• 21 października 1969 – zamach stanu w Somalii. Władzę przejął generał Mohammed Siad Barre. Zmieniona została nazwa państwa na Somalijską Republikę Demokratyczną.
• 1970 – Somalię ogłoszona została państwem socjalistycznym; wprowadzone zostały stosowne reformy społeczno-gospodarcze oraz ścisła współpraca z ZSRR).
• 1977 – nieudana próba anektowania etiopskiego Ogadenu. ZSRR wsparł w tym konflikcie Etiopię i w rezultacie nastąpiło zerwanie stosunków z Moskwą i przeorientowanie polityki na współpracę z USA.
• Lata 80. XX w. – pogłębiający się kryzys gospodarczy Somalii.
• Przełom lat 1989–1990 – USA wycofał się z pomocy dla Somalii.
• 1991 – Mohammed Siad Barre został obalony, wybuch wojny domowej w Somalii. Interwencja wojsk ONZ (w większości sił USA, ale także polskich).
• 3 października 1993 – amerykańska operacja w Mogadiszu mająca na celu schwytanie adiutantów Mohameda Aidida przez Delta Force i Rangersów, zakończona śmiercią 19 żołnierzy amerykańskich i jednego malezyjskiego (z sił pokojowych ONZ) oraz, według szacunków, ponad 1000 Somalijczyków, w większości cywilów.
• czerwiec 2006 – władzę w Somalii przejęli umiarkowani fundamentaliści islamscy z Unii Trybunałów Islamskich.
• 24 grudnia 2006 – premier Etiopii w orędziu do narodu ogłosił, że jego kraj został zmuszony do wojny z Somalią. W wyniku ofensywy wojsk etiopskich wspieranych przez wojska rządu somalijskiego wyzwolono Mogadiszu i większość terytoriów będących w rękach Unii Trybunałów Islamskich.

Obecnie sytuacja polityczna w Somalii jest niejasna, rząd tymczasowy kontroluje jedynie mały fragment centralnej części kraju. Na obszarze Somalii de facto funkcjonują jeszcze 3 państwa: Somaliland, Puntland (gdzie znajdują się główne bazy piratów) i Galmudug. Duża część kraju znajduje się poza kontrolą jakiegokolwiek rządu, tereny te w większości opanowało fundamentalistyczne ugrupowanie al-Shabaab, powiązane z al Kaidą.

Państwa powstałe na terenie Somalii podczas wojny domowej od 1991

Od obalenia rządu Siad-Barre w 1991 w Somalii trwa wojna domowa pomiędzy klanami. Trwająca od 1991 próba przywrócenia pokoju przez wojska ONZ nie przyniosła rezultatu, wskutek czego ONZ podjęło decyzję o wycofaniu się z Somalii w 1995.

Wskutek wojny domowej nastąpił de facto rozpad Somalii. Powstało kilka niezależnych państewek, zaś reszta kraju pogrążyła się w walkach pomiędzy klanami.

Obecna sytuacja polityczna w Somalii. Kolorem niebieskim zaznaczono terytoria pod kontrolą rządu tymczasowego.

Republika Somalilandu

Po obaleniu w 1991 dyktatora Siada-Barre na północnym wybrzeżu Somalii (nad Zatoką Adeńską), na terenach, które niegdyś stanowiły kolonię brytyjską Somaliland, Issowie rozpoczęli powstanie i w efekcie przejęli tam całkowitą władzę. W maju 1991 Somalijski Ruch Narodowy (SNM) ogłosił niezależność tych terenów. Tak powstała Republika Somaliland, której jednak nie uznała do tej pory społeczność międzynarodowa i ONZ. Pierwszym prezydentem Somalilandu został A. Ahmed Ali (obecnym prezydentem jest Ahmed M. Mahamoud Silanyo, zwycięzca wyborów w 2010 r.).

Obecnie na terenie Somalilandu panuje najbardziej stabilna sytuacja i w porównaniu z resztą regionu jedynie tam można mówić o względnie mocnej strukturze państwowej. W maju 2001 obywatele Republiki Somalilandu opowiedzieli się w referendum za niepodległością.

Puntland

W 1998 region Puntland ogłosił niezależność. Obecnie posiada status republiki autonomicznej.

Galmudug

14 sierpnia 2006 secesję ogłosił kolejny region – Galmudug. Obecnie posiada status republiki autonomicznej.

Unia Trybunałów Islamskich

Na przełomie czerwca i lipca 2006 armia Unii Trybunałów Islamskich zajęła większość centralnej i południowej części Somalii, w tym stolicę w Mogadiszu. Na skutek ofensywy etiopskiej w grudniu 2006, fundamentaliści islamscy musieli wycofać się z zajmowanych terytoriów i przejść do walki partyzanckiej. W 2008 doprowadzili do ustąpienia prezydenta Abdullahiego Yusufa. Nowym prezydentem został Sharif Sheikh Ahmed wywodzący się z Unii Trybunałów Islamskich. Wojnę wypowiedziały mu radykalne islamistyczne bojówki Al-Shabaab oraz Hizbul Islam.

Państewka obecnie nieistniejące

• W 1998 region Jubaland ogłosił secesję. W 2001 region powrócił pod władzę rządu federalnego.
• Od 2002 południowo-zachodni region Somalii znajdował się poza kontrolą rządu. W 2006 na mocy porozumienia lokalni przywódcy uznali na powrót władzę tymczasowego rządu somalijskiego.
• 1 lipca 2007 północna część regionu spornego pomiędzy Puntlandem a Somalilandem, Maakhir, ogłosiła niezależność. W 2009 roku przyłączył się do Puntlandu.

Zobacz też

• Tymczasowy Rząd Federalny
• Somalijskie Siły Powietrzne

Bibliografia

• Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS Kraków 1997

Przypisy

• [2]