Somalia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya
جمهورية الصومال الفدرالية

Federalna Republika Somalii
Flaga Somalii
Herb Somalii
Flaga Somalii Herb Somalii
Hymn: Soomaaliyeey toosoo
Położenie Somalii
Język urzędowy somalijski, arabski
Stolica Mogadiszu
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Hassan Sheikh Mohamud
Szef rządu premier Cabdiwali Sheekh Axmed
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
43. na świecie
637 700 km²
1,6%
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
84. na świecie
10 251 568[1]
20,6 osób/km²
Jednostka monetarna szyling somalijski (SOS)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
i od Włoch
1 lipca 1960
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 SO
Domena internetowa .so[a]
Kod samochodowy SO
Kod samolotowy 6O
Kod telefoniczny +252
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Somalia w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Federalna Republika Somalii w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Somalia w Wikisłowniku

Somalia (som. Soomaaliya; arab. الصومال, As-Sumal, Aş-Şūmāl), Federalna Republika Somalii – państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na Półwyspie Somalijskim (zwanym „Rogiem Afryki”). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym zachodzie graniczy z Dżibuti, na zachodzie z Etiopią, zaś na południowym zachodzie z Kenią.

Od 1991 roku w Somalii trwa wojna domowa, obecnie kraj jest w stanie faktycznego rozpadu, a rząd kontroluje tylko niewielkie skrawki jego terytorium. W 2011 Somalia zajęła 1. miejsce (czwarty rok z rzędu) w rankingu państw o najtrudniejszych warunkach do życia[2]. W lipcu 2011 na terenie Somalii ogłoszono stan klęski głodowej spowodowany długotrwałą suszą, plagami szarańczy, a także długoletnią wojną domową. W wyniku głodu zmarło już 12 tys. osób. Szacuje się, że w całym regionie tzw. „Rogu Afryki" (południowo-zachodnia Etiopia, Somalia, północna Kenia), blisko 12 mln ludzi jest zagrożonych głodem[3].

Według raportu opublikowanego przez FAO oraz amerykańską agencję rządową USAID głód, który panował w Somalii w latach 2010-2012 był skutkiem największej od 60 lat suszy w tym rejonie świata i zabił prawie 260 tysięcy ludzi, połowa ofiar to dzieci poniżej piątego roku życia. Do klęski przyczyniła się także niepewna sytuacja bezpieczeństwa i związany z nią ograniczony dostęp organizacji humanitarnych do poszkodowanych, niektóre rejony znajdowały się bowiem pod kontrolą grup związanych z Al-Kaidą[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Somalii.

Długość granicy lądowej: 2366 km

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Kraj nizinny na południu i na wybrzeżu. Na północy wyżynny, ze skalistymi górami do wysokości 2400 m n.p.m. Na północy wyżyny poprzecinane są suchymi dolinami i wyschniętymi korytami rzek. Linia brzegowa jest mało urozmaicona. Jej długość wynosi 3025 km.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Pomimo położenia w pobliżu równika, w Somalii panuje stosunkowo suchy klimat. Na południu występuje klimat podrównikowy suchy z niewielkimi opadami deszczu, a na północy zwrotnikowy suchy prawie bez opadów. Monsuny wiejące znad Oceanu Indyjskiego nie przynoszą opadów. W kraju występują dwie dwumiesięczne pory deszczowe. Na południu spada 700 mm deszczu rocznie. Na północy panuje typowa dla pustynnego klimatu susza – roczne opady dochodzą zaledwie do 50 mm. Sprawia to, że Somalia cierpi na niedobór wody pitnej. Przez cały rok utrzymują się w miarę stałe temperatury powyżej 24 stopni Celsjusza (temp. średnia dobowa). Średnia temperatura roczna to 28 stopni. Amplitudy jednak wzrastają w kierunku północnym. W Somalilandzie w dzień dochodzi ona do 34 stopni Celsjusza. W nocy mogą panować niskie temperatury. Somalia nie jest nawiedzana w zasadzie przez żadne ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak trąby powietrzne czy huragany, zdarzają się jednak katastrofalne susze. Padające deszcze mogą być gwałtowne w południowej części kraju, choć zwykle są wtedy krótkotrwałe.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Somalia jest podzielona na 18 regionów.

Struktura etniczna[edytuj | edytuj kod]

Somalijczycy, ludność pochodzenia kuszyckiego, stanowią 98% mieszkańców kraju (1983). Podzieleni są na sześć zespołów rodowych: Dir, Darod, Issak, Hawija, Digil, Rahanwejn. Pierwsze cztery rody należą do Samaale, ludności pasterskiej, pozostałe dwa do Saab, ludów rolniczych o niższej randze społecznej w stosunku do pasterzy. Zespoły rodowe dzielą się na rody, a te z kolei na lineaże. Wszelkie przeszłe i współczesne konflikty Somalii przebiegają na styku rodów, lineaży, itd. (często nazywanych plemionami), których struktura jest bardzo skomplikowana. Oprócz Somalijczyków społeczność kraju tworzy ludność bantuidalna, Bantu zsomalizowani oraz Arabowie.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Joshua Project, 2010[5]

Mimo oficjalnych deklaracji o wolności religijnej, mniejszość religijna jest mocno prześladowana. Siłowym nawracaniem chrześcijan na islam zajmuje się między innymi terrorystyczna organizacja Al-Shabaab[6].

Information icon.svg Osobny artykuł: Hizbul Islam.
Information icon.svg Osobny artykuł: Waaq.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • VIIX w. – wzdłuż wybrzeży Zatoki Adeńskiej i Oceanu Indyjskiego powstały pierwsze arabskie i perskie faktorie handlowe (np. Mogadiszu, Merka, Zejla, Berbera).
  • VIIIXII w. – napływ somalijskich nomadów, którzy szybko ulegli islamizacji.
  • XIIIXVI w. – walki muzułmańskich sułtanatów z wybrzeża z chrześcijańską Etiopią (przy wsparciu ze strony Somalijczyków).
  • XVI w. – wybrzeża Somalii zajęli Portugalczycy.
  • XVIIXVIII w. – Portugalczycy zostali wyparci przez Arabów z Omanu (ze stolicą w Zanzibarze).
  • XIX w. – północne wybrzeża kraju znalazły się pod kontrolą Egiptu, południowa część pod zwierzchnictwem sułtana Zanzibaru.
  • Druga połowa XIX w. – rozpoczęła się penetracja państw europejskich i podział posiadłości kolonialnych pomiędzy Wielką Brytanię, Francję i Włochy:
    • 18621884Francja zajęła tereny północno-zachodnie z miastem Dżibuti.
    • 18841886Wielka Brytania zajęła część północnych wybrzeży kraju; w 1887 utworzyła na północy protektorat Somaliland.
    • Włochy zajęły sułtanat Hobyo nad Oceanem Indyjskim i Alula nad Zatoką Adeńską.
  • 1925 – Włochy zajęły tzw. Jubaland.
  • 1936 – Włochy po połączeniu Jubalandu z Etiopią utworzyły Włoską Afrykę Wschodnią.
  • 1960 – z połączenia Somalii Brytyjskiej i Somalii Włoskiej powstała niepodległa Republika Somalijska. Pierwszym prezydentem Somalii był Aden Abdullah Osman Daar (1960–67). Jego następcą był Abdirashid Ali Shermarke, zamordowany w 1969 r.
  • 21 października 1969 – zamach stanu w Somalii. Władzę przejął generał Mohammed Siad Barre. Zmieniona została nazwa państwa na Somalijską Republikę Demokratyczną.
  • 1970 – Somalia ogłoszona została państwem socjalistycznym; wprowadzone zostały stosowne reformy społeczno-gospodarcze oraz ścisła współpraca z ZSRR.
  • 1977 – nieudana próba anektowania etiopskiego Ogadenu. ZSRR wsparł w tym konflikcie Etiopię i w rezultacie nastąpiło zerwanie stosunków z Moskwą i przeorientowanie polityki na współpracę z USA.
  • Lata 80. XX w. – pogłębiający się kryzys gospodarczy Somalii.
  • Przełom lat 19891990 – USA wycofał się z pomocy dla Somalii.
  • 1991Mohammed Siad Barre został obalony, wybuch wojny domowej w Somalii. Interwencja wojsk ONZ (w większości sił USA, ale także polskich).
  • 3 października 1993 – amerykańska operacja w Mogadiszu mająca na celu schwytanie adiutantów Mohameda Aidida przez Delta Force i Rangersów, zakończona śmiercią 19 żołnierzy amerykańskich i jednego malezyjskiego (z sił pokojowych ONZ) oraz, według szacunków, ponad 1000 Somalijczyków, w większości cywilów.
  • czerwiec 2006 – władzę w Somalii przejęli umiarkowani fundamentaliści islamscy z Unii Trybunałów Islamskich.
  • 24 grudnia 2006 – premier Etiopii w orędziu do narodu ogłosił, że jego kraj został zmuszony do wojny z Somalią[7]. W wyniku ofensywy wojsk etiopskich wspieranych przez wojska rządu somalijskiego wyzwolono Mogadiszu i większość terytoriów będących w rękach Unii Trybunałów Islamskich.

Obecnie sytuacja polityczna w Somalii jest niejasna, rząd tymczasowy kontroluje jedynie mały fragment centralnej części kraju. Na obszarze Somalii de facto funkcjonują jeszcze 3 państwa: Somaliland, Puntland (gdzie znajdują się główne bazy piratów) i Galmudug. Duża część kraju znajduje się poza kontrolą jakiegokolwiek rządu, tereny te w większości opanowało fundamentalistyczne ugrupowanie al-Shabaab, powiązane z al Kaidą.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Somalia dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[8]. Uzbrojenie sił morskich składało się w 2014 roku m.in. z trzech okrętów obrony przybrzeża, natomiast sił lądowych m.in. z: 70 czołgów, 260 opancerzonych pojazdów bojowych oraz 50 zestawów artylerii holowanej[8]. Somalijskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 22 myśliwców, 15 samolotów transportowych, 18 samolotów szkolno-bojowych oraz 14 śmigłowców[8].

Wojska somalijskie w 2014 roku liczyły 12 tys. żołnierzy zawodowych oraz 24 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) somalijskie siły zbrojne stanowią 100. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 59 mln dolarów (USD)[8].

Państwa powstałe na terenie Somalii podczas wojny domowej od 1991[edytuj | edytuj kod]

Od obalenia rządu Siad-Barre w 1991 w Somalii trwa wojna domowa pomiędzy klanami. Trwająca od 1991 próba wprowadzenia demokracji przez wojska ONZ nie przyniosła rezultatu, wskutek czego ONZ podjęło decyzję o wycofaniu się z Somalii w 1995.

Wskutek wojny domowej nastąpił de facto rozpad Somalii. Powstało kilka niezależnych państewek, zaś reszta kraju pogrążyła się w walkach pomiędzy klanami.

Obecna sytuacja polityczna w Somalii. Kolorem niebieskim zaznaczono terytoria pod kontrolą rządu tymczasowego.

Republika Somalilandu[edytuj | edytuj kod]

Po obaleniu w 1991 dyktatora Siada-Barre na północnym wybrzeżu Somalii (nad Zatoką Adeńską), na terenach, które niegdyś stanowiły kolonię brytyjską Somaliland, Issowie rozpoczęli powstanie i w efekcie przejęli tam całkowitą władzę. W maju 1991 Somalijski Ruch Narodowy (SNM) ogłosił niezależność tych terenów. Tak powstała Republika Somaliland, której jednak nie uznała do tej pory społeczność międzynarodowa i ONZ. Pierwszym prezydentem Somalilandu został A. Ahmed Ali (obecnym prezydentem jest Ahmed M. Mahamoud Silanyo, zwycięzca wyborów w 2010 r.).

Obecnie na terenie Somalilandu panuje najbardziej stabilna sytuacja i w porównaniu z resztą regionu jedynie tam można mówić o względnie mocnej strukturze państwowej. W maju 2001 obywatele Republiki Somalilandu opowiedzieli się w referendum za niepodległością.

Puntland[edytuj | edytuj kod]

W 1998 region Puntland ogłosił niezależność. Obecnie posiada status republiki autonomicznej.

Galmudug[edytuj | edytuj kod]

14 sierpnia 2006 secesję ogłosił kolejny region – Galmudug. Obecnie posiada status republiki autonomicznej.

Unia Trybunałów Islamskich[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie czerwca i lipca 2006 armia Unii Trybunałów Islamskich zajęła większość centralnej i południowej części Somalii, w tym stolicę w Mogadiszu. Na skutek ofensywy etiopskiej w grudniu 2006, fundamentaliści islamscy musieli wycofać się z zajmowanych terytoriów i przejść do walki partyzanckiej. W 2008 doprowadzili do ustąpienia prezydenta Abdullahiego Yusufa. Nowym prezydentem został Sharif Sheikh Ahmed wywodzący się z Unii Trybunałów Islamskich. Wojnę wypowiedziały mu radykalne islamistyczne bojówki Al-Shabaab oraz Hizbul Islam.

Państwa obecnie nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

  • W 1998 region Jubaland ogłosił secesję. W 2001 region powrócił pod władzę rządu federalnego.
  • Od 2002 południowo-zachodni region Somalii znajdował się poza kontrolą rządu. W 2006 na mocy porozumienia lokalni przywódcy uznali na powrót władzę tymczasowego rządu somalijskiego.
  • 1 lipca 2007 północna część regionu spornego pomiędzy Puntlandem a Somalilandem, Maakhir, ogłosiła niezależność. W 2009 roku przyłączył się do Puntlandu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Nieużywana.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Afryka. Wydawnictwo OPRESS Kraków 1997

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]