Turkus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy artykułu o kamieniu. Zobacz też: kolor turkusowy.
Turkus
Turkus meksykański
Turkus meksykański
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny CuAl6(PO4)4(OH)8 – 4H2O + Fe
uwodniony fosforan miedzi i glinu
Twardość w skali Mohsa 5-6
Łupliwość doskonała dwukierunkowa
Układ krystalograficzny trójskośny
Gęstość minerału 2,31- 2,84 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa błękitna
niebieskozielona
jabłkowozielona
turkusowa
Rysa biała do zielonkawej

Turkus (kalait) – rzadki minerał z gromady fosforanów. Nazwa turkus wywodzi się od nazwy Turcji (turecki kamień), gdyż jego szlak handlowy wiódł niegdyś przez Turcję, natomiast nazwa kalait (gr. ładny kamień) została po raz pierwszy użyta przez pisarza rzymskiego Pliniusza Starszego i obecnie jest już prawie nieznana.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Przeważnie występuje w skupieniach zbitych, skrytokrystalicznych, nerkowatych; często tworzy naloty i naskorupienia. Czysta niebieska barwa jest rzadka. Zwykle turkus jest poprzecinany brązowymi, szarymi lub czarnymi żyłkami innych minerałów lub skał (turkus matrycowy lub matryca turkusowa). Znane są zrosty turkusu z malachitem i chryzokolą. Substancją nadającą odcienie niebieskie jest miedź, zaś zielone – żelazo. Ceniona barwa niebieska przechodzi w temperaturze 250 stopni w brzydki odcień zieleni. Pogorszenie barwy możliwe jest także pod wpływem: światła, potu, olejów i kosmetyków, środków czystości oraz przesuszenia.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Typowy minerał strefy wietrzenia kruszców miedzi. W skałach osadowych i pochodzenia wulkanicznego.

Miejsca występowania:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • stanowi poszukiwany i bardzo atrakcyjny kamień kolekcjonerski.
  • szczególnie wysoko ceniony kamień ozdobny
  • służy do wyrobu artystycznej biżuterii, drobnej galanterii ozdobnej, inkrustacji.
  • stosowany w jubilerstwie i zdobnictwie artystycznym.

Ze względu na znaczną porowatość turkus nasącza się sztuczną żywicą, utwardzając jego powierzchnię. Dodatkowo ulepsza się jego barwę.

Jego imitację stanowi barwiony chalcedon, barwiony howlit. Dobrej jakości turkus syntetyczny jest na rynku od 1970 roku. Materiały turkusopodobne syntetyczne, naturalne lub modyfikowane powodują znaczne zakłócenia w handlu jubilerskim, ponieważ są gemmologicznie bezwartościowe.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd. ”Alma- Press” 2003
  • J. Bauer – Przewodnik Skały i minerały – Wyd. Multico 1997
  • K. Maślankiewicz – Kamienie szlachetne – Wyd. Geologiczne – 1982
  • N. Sobczak – Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych – Wyd. Alfa – 1986
  • C. Hall – Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. Wiedza i Życie – 1996
  • W. Schuman – Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. „Alma –Press” – 2004

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons