Wycinanka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tradycyjna, chińska wycinanka, wykonana z okazji Nowego Roku
Ołtarzyk w kurpiowskiej chacie, ozdobiony wycinankami

Wycinanka – ozdoba wycięta z papieru za pomocą ostrego narzędzia, najczęściej nożyc. W Polsce charakterystyczna szczególnie dla twórczości ludowej Polski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wycinanki pojawiły się w Chinach ok. 200 p.n.e – 200 n.e.

Wycinanka w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Polski pawilon na World Expo 2010 o bryle inspirowanej łowicką wycinanką

Wycinanka przyszła do polskiej sztuki ludowej z kultury żydowskiej. Różnokolorowe wycinanki naklejali Żydzi na oknach swoich domów w święto Szawuot (Zielone Święta)[1]. Pierwsze historyczne zapiski o wycinankach w Polsce jako miejsce ich pochodzenia wymieniają okolice Warszawy. Były one charakterystyczną ozdobą wiejskich chat z przełomu XIX i XX wieku. Przed świętami Bożego Narodzenia, Wielkiej Nocy, przed ważnymi uroczystościami rodzinnymi, sufity zdobiono kolorowymi wycinankami. Pełniły one nie tylko funkcję zdobniczą, przypisywano im również znaczenie magiczne. Najstarsze polskie wycinanki w zbiorach pochodzą z początku XX wieku z okolic Łowicza, Kołbieli oraz Kurpiowszczyzny. Pierwszą kolekcję polskich wycinanek w roku 1850 podczas etnograficznych poszukiwań zebrał pod Warszawą malarz i krytyk sztuki Wojciech Gerson.

Wygląd i tematyka[edytuj | edytuj kod]

Wycinanki wykorzystują różne rodzaje symetrii oraz łączenie i rytmiczne powtarzanie motywów w układach poziomych lub pionowych. Początkowo wykonywane były z białego papieru, dopiero kiedy w drugiej połowie XIX stulecia pojawił się papier kolorowy i bibułki, stały się kunsztownymi, tęczowymi ozdobami. Do wycinania używano narzędzi gospodarskich (np. nożyc do strzyżenia owiec). W zależności od przybieranych form (roślinnych, zwierzęcych, postaci ludzkich, a także figur) nazywane są: gwiazdami (okrągłymi lub rogowymi), kółkami, drzewkami, lelujami, lalkami, kogutkami itp.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stefan Kozakiewicz. Słownik terminologiczny sztuk pięknych. 1976. wyd. II s. 495.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons