Łowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Łowicz
Łowicz Główny (stacja), Nowy Rynek, ul. Kurkowa, Błonie, Muzeum w Łowiczu
Łowicz Główny (stacja), Nowy Rynek, ul. Kurkowa, Błonie, Muzeum w Łowiczu
Herb Flaga
Herb Łowicza Flaga Łowicza
Dewiza: Semper invicta (Zawsze niezwyciężona)
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat łowicki
Gmina gmina miejska
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie ok. 1298
Burmistrz Krzysztof Jan Kaliński
Powierzchnia 23,42 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

29 770[1]
1271 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 46
Kod pocztowy 99-400 – 99-402
Tablice rejestracyjne ELC
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Łowicz
Łowicz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łowicz
Łowicz
Ziemia 52°06′N 19°56′E/52,100000 19,933333Na mapach: 52°06′N 19°56′E/52,100000 19,933333
TERC
(TERYT)
1101305011
Hasło promocyjne: Zakochaj się w Łowiczu
Urząd miejski
ul. Stary Rynek 1
99-400 Łowicz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Łowicz w Wikisłowniku
Strona internetowa
Mazowiecka Wyższa Szkoła w Łowiczu Humanistyczno-Pedagogiczna
Stacja Łowicz Główny

Łowiczmiasto, gmina miejska w województwie łódzkim, w powiecie łowickim (siedziba władz powiatu) nad rzeką Bzurą, na północnym skraju Równiny Łowicko-Błońskiej. Był miastem duchownym[2].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2010[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 29 567 100 15 701 53,1 13 866 46,9
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1 262,5 670,4 592,1

Stopa bezrobocia na dzień 31 grudnia 2005: 13,2%, tj. 4621 osób[potrzebne źródło].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Z badań archeologicznych wiadomo, że we wczesnym średniowieczu (XII-XIII w.) na miejscu dzisiejszych ruin zamku znajdował się drewniano-ziemny, przeprawowy gród obronny przez bagnistą dolinę Bzury, posiadający duże znaczenie strategiczne. Był to najprawdopodobniej jeden z pierwszych grodów piastowskich. Najstarsza wzmianka o Łowiczu (Loviche) pochodzi z bulli papieża Innocentego II z 7 lipca 1136 r., zatwierdzającej prawo arcybiskupów gnieźnieńskich do dóbr łowickich. Dobra te nadał kościołowi prawdopodobnie któryś z Piastów.

Wiek XIII[edytuj | edytuj kod]

Około 1214-1215 roku w Wolborzu w wyniku starań arcybiskupa Henryka Kietlicza, książęta z czterech prowincji: krakowskiej (Leszek Biały), mazowieckiej (Konrad I mazowiecki), kaliskiej (Władysław Odonic) i opolskiej (Kazimierz I opolski), wydali „przywilej immunitetowy” – dokument m.in. zatwierdzający dotychczasowe prawa kościoła gnieźnieńskiego do dóbr łowickich i grodu. W roku 1242 książę Konrad mazowiecki wydał arcybiskupom tzw. „wielki przywilej”, w którym dobra łowickie nazwano castellania (kasztelanią), ale sam Łowicz był określony jeszcze mianem villa (wieś), mimo iż znajdowało się już tu mansio (dwór arcybiskupi).

Nie jest znana dokładna data otrzymania przez Łowicz praw miejskich, ale pierwszym dokumentem, w którym określany jest mianem oppidum (miasto) jest przywilej menniczy z roku 1298 dla arcybiskupstwa gnieźnieńskiego wystawiony w Łowiczu, przez księcia płockiego Bolesława II. Przy czym przez miasto należy rozumieć tu najprawdopodobniej Podgrodzie, zlokalizowane w okolicach dzisiejszego Przyrynku. Za tezą tą przemawia jego kształt – wyraźna po dziś dzień – owalnica usytuowana równolegle do Bzury.

Z innych zachowanych dokumentów piśmienniczych wiadomo jeszcze, iż wcześniej w roku 1263 miał miejsce najazd Litwinów, w wyniku którego „Łowicz wraz z kościołem i dworem został złupiony i podpalony”.

Wiek XIV[edytuj | edytuj kod]

Według relacji Janka z Czarnkowa około roku 1355, w miejscu starego grodu, arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki wzniósł gotycki murowany zamek, który wkrótce stał się rezydencją arcybiskupów gnieźnieńskich i prymasów Polski. Jeszcze zaś, przed rokiem 1358 lokował na prawie niemieckim Nowe Miasto (obecnie Stare Miasto). W dokumentach z 1358 i 1359 r. Łowicz określa się już mianem civis lovicensis i civitas. Usytuowane ono zostało względem dotychczasowego oppidum na wschód wzdłuż Bzury, wokół drewnianego kościoła, stojącego w miejscu dzisiejszej Bazyliki Katedralnej i jeśli wierzyć zachowanej w niej późniejszej inskrypcji, ufundowanego najprawdopodobniej jeszcze w roku 1100 przez księcia Władysława Hermana.

Konflikt z Mazowszem[edytuj | edytuj kod]

Dzięki unikalnej randze kasztelanii oraz licznym immunitetom, a także, co nie pozostawało bez wpływu, wyjątkowemu położeniu na pograniczu Mazowsza i Polski arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki coraz śmielej zaczął dążyć do uniezależnienia jej od zwierzchnictwa książąt mazowieckich. 1 marca 1357 udało mu się uzyskać przywilej od króla polskiego Kazimierza Wielkiego potwierdzający posiadłości arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, który wraz z innymi naciskami ze strony Polski, zmusił Księcia mazowieckiego Siemowita III wystawić, 17 maja 1359 roku w Skierniewicach, dokument uznający pełnię immunitetu arcybiskupiego do Łowicza i kasztelanii. Księciu udało się jedynie zachować dla siebie prawo do polowania na tury. Z dokumentu tego wiadomo też, iż Łowicz wraz z przyległymi dobrami, liczącymi aż 111 wsi, stanowił największy kompleks majątkowy należący do Kościoła w ówczesnych czasach na terenie obecnej Polski. Siemowit jednak, nie chcąc łatwo się poddać, jeszcze tego samego roku wyznaczył arcybiskupom także czynsz w postaci jednej grzywny złota, który stanowić miał symbol zależności prymasowskiego Łowicza od książąt mazowieckich. Arcybiskupi zaś zyskali protektora w osobie Kazimierza Wielkiego, który w latach 1359-1360 kilkakrotnie nazwał arcybiskupa Jarosława księciem, tym samym dając do zrozumienia Siemowitowi, iż godzi się na niezależność dóbr łowickich. By nie psuć dobrych stosunków z Polską, książę odstąpił od roszczeń, by powrócić do nich zaraz po śmierci Króla. W roku 1374 przy okazji złożenia urzędu przez Jarosława Bogorię i objęcia go przez Janusza Suchegowilka Strzeleckiego jeszcze raz pojawia się wzmianka o kasztelanie łowickim jako funkcjonariuszu arcybiskupim oraz trwającym zatargu. W roku 1379 król Ludwik Węgierski zobowiązał księcia Siemowita III do zachowania wszelkich przywilejów kościoła gnieźnieńskiego „w jego dobrach na Mazowszu”. Tym samym arcybiskup Janusz Suchywilk musiał złożyć publiczne oświadczenie, że Łowicz leży na Mazowszu. Mimo to ambicje obu stron powodowały dalsze zaognienie konfliktu. Ostatecznie w roku 1381 Siemowit III, po sprzeciwie arcybiskupa by jego syn Henryk mazowiecki objął prepozyturę łęczycką najechał kasztelanię łowicką. Pomimo jego śmierci w tym samym roku kasztelania była okupowana przez Mazowsze jeszcze przez kilka lat (korzystając z zamieszania panującego w Polsce po śmierci Ludwika Węgierskiego). Jego następca książę Siemowit IV rozpoczął 8 kwietnia 1382 oblężenie zamku łowickiego. Spory o kasztelanię łowicką trwały aż do czasu wcielenia Mazowsza do Korony.

6 czerwca 1398 roku król Władysław II Jagiełło nadał Łowiczowi przywilej solny, dzięki któremu mieszkańcy miasta mogli nabywać sól z żup Wieliczki i Bochni po niższej cenie, takiej jaką płaciły miasta kujawskie. Dowodzi to, iż w Łowiczu działało, zapewne już wcześniej, bractwo prasołów – handlarzy soli.

Wiek XV[edytuj | edytuj kod]

Po burzliwej drugiej połowie wieku XIV następuje dalszy rozwój miasta. Na początku XV wieku w roku 1405 arcybiskup Mikołaj Kurowski lokował Nowe Miasto uprzednio 9 października 1404 erygując dla niego parafię i kościół pod wezwaniem św. Ducha. Sam kościół mógł mieć jednak wcześniejszy rodowód. Niektórzy historycy uważają, że najprawdopodobniej stał w tym miejscu wcześniej drewniany kościół, będący filią parafii Najświętszej Marii Panny, pełniący funkcje szpitalne już w XIV wieku. Dopiero przebudowany z fundacji arcybiskupa Mikołaja Kurowskiego został podniesiony przez niego do rangi kościoła parafialnego. Mogłoby na to wskazywać wezwanie sugerujące jego pierwotny szpitalny charakter, a także, zakładając iż tak było w istocie, położenie kościoła poza granicami Starego Miasta, tuż przy nieistniejącej już bramie miejskiej zwanej krakowską. Najprawdopodobniej był to pierwszy murowany kościół w Łowiczu. Został on pobudowany jako orientowany, jednonawowy w stylu gotyckim przez Janka z Uniejowa.

Tymczasem w miejscu starego drewnianego kościoła na terenie Starego Miasta zbudowana została nowa świątynia w stylu gotyckim, która 25 kwietnia 1433 podniesiona została do rangi kolegiaty przez arcybiskupa Wojciecha Jastrzębca. Wówczas też powstała Prymasowska Kapituła Łowicka, a przy Kolegiacie najstarsza w kraju kolonia Akademii Krakowskiej. Kapituła łowicka składała się z prepozyta, dziekana, kustosza i 10 kanoników.

10 sierpnia 1424 roku, król Władysław Jagiełło nadał przywilej zwalniający wszystkich obywateli łowickich z płacenia cła i podatku targowego.

24 października roku 1419 arcybiskup Mikołaj Trąba potwierdził przywilej lokacyjny Łowicza i przeprowadził unifikację prawa miejskiego dla całej konurbacji, w skład której wchodziło Podgrodzie, Stare Miasto i Nowe Miasto, według prawa średzkiego. Nie ma wcześniejszych wzmianek odnośnie ratusza miejskiego. Wiadomo jednak, że już po nadaniu nowego prawa wybudowano takowy pośrodku rynku na Starym Mieście. Pełnił on swą funkcję do roku 1443 kiedy to wybudowano ratusz nowomiejski. Później stary ratusz służył jako siedziba i magazyn bractwa prasołów i w związku z nową funkcją zwany był – od kupczenia – kupusem.

29 sierpnia 1447 roku, król Kazimierz Jagiellończyk wydał przywilej potwierdzający zwolnienie mieszczan łowickich z płacenia cła i podatku targowego.

17 stycznia 1463, w wyniku starań arcybiskupa Jana Sprowskiego, król Kazimierz Jagiellończyk wystawił w Piotrkowie specjalny przywilej królewski zatwierdzający wszystkie dotychczasowe przywileje kasztelanii łowickiej i uwalniający od opłaty rzecznej jednej grzywny złota. Przywilej ów zakończył najazdy książąt mazowieckich na dobra łowickie.

4 lutego 1495 roku, król Jan Olbracht wydał przywilej potwierdzający zwolnienie mieszczan łowickich z płacenia cła i podatku targowego.

Dzięki położeniu na ważnych szlakach handlowych i komunikacyjnych oraz licznym przywilejom i jarmarkom miasto bardzo szybko się rozwijało.

Wiek XVI[edytuj | edytuj kod]

Aleksander, król polski, nakazuje nie pobierać opłat celnych i innych od mieszczan trzech miast łowickich: Nowego Łowicza, Starego Łowicza i Podgrodzia (1502 r.).

Pomimo specyficznego charakteru miasta, pozostającego niezmiennie pod władzą arcybiskupów gnieźnieńskich, z początku wieku pochodzą pierwsze wzmianki o próbach osadnictwa żydowskiego. Miało ono charakter czasowy, związany głównie z prowadzoną działalnością targową i jarmarkami, bez prawa do stałego pobytu. Nie istniała też tu gmina żydowska, a sporadyczni żydowscy mieszkańcy Łowicza lub jego okolic, organizacyjnie przynależeli do gmin w Gąbinie bądź Sochaczewie. Nie zachowały się jednak szczegółowe źródła historyczne, które pozwoliłyby odtworzyć historię pierwszych łowickich Żydów. Pewnym jest natomiast, że w wyniku tych prób w roku 1526 arcybiskup Jan Łaski nadając miastu, lub potwierdzając wcześniejszy, przywilej De non tolerandis Judaeis zakazał Żydom osadnictwa w Łowiczu, a już tam mieszkających – wygnał. Wolno im było jednak przebywać w mieście podczas targów i jarmarków, jeszcze zanim w roku 1532 uzyskali prawo wolnego handlu w całym państwie.

Po śmierci Janusza III w roku 1526, a tym samym wygaśnięciu męskiej linii książąt czersko-warszawskich, staraniem króla Zygmunta Starego w 1529 ostatecznie inkorporowano Mazowsze do Polski ustanawiając je jednym z województw Korony.

Od 1572 r. (po śmierci Zygmunta Augusta) w okresach bezkrólewia, Łowicz pełnił funkcję drugiej stolicy Rzeczypospolitej z racji tego, iż to tutaj rezydował Interrex, którego rola zwyczajowo przypadała prymasowi Polski[potrzebne źródło].

Wiek XVII – XVIII[edytuj | edytuj kod]

Łowicz na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617
Druk religijny Mikołaja Jaskiewicza wydany w Łowiczu w 1779 roku.

Poważnie zniszczony podczas potopu szwedzkiego, nigdy już nie odzyskał swej rangi i zaczął powoli podupadać, przechodząc stopniowo do roli małego miasteczka. Mimo to, aż do rozbiorów był ważnym ośrodkiem kultury i edukacji. Tu w roku 1668 powstaje jedno z pierwszych w Polsce kolegiów pijarskich.

Po II rozbiorze w 1793 r. miasto znalazło się pod panowaniem pruskim.

Wiek XIX[edytuj | edytuj kod]

Od 1807 r. weszło w skład utworzonego w wyniku wojen napoleońskich Księstwa Warszawskiego, i dalej od 1815 r. znalazło się w granicach Królestwa Polskiego. W 1820 r. dobra łowickie przechodzą na własność Wielkiego Księcia Konstantego i jego żony Joanny Grudzińskiej, która oficjalnie otrzymała tytuł „Księżnej Łowickiej”. Dekretem cesarskim z dnia 9 lipca 1822 r. wydanym w Petersburgu, wskazano ustalenie granic zewnętrznych księstwa łowickiego, tym samym tworząc je formalnie, gdyż uprzednio jego nazwa, aż od czasów arcybiskupów gnieźnieńskich, funkcjonowała tylko zwyczajowo.

W czasie powstania listopadowego (1830-1831) w Łowiczu zorganizowano Gwardię Narodową.

Wedle testamentu zmarłej w 1831 roku księżnej łowickiej, Księstwo zostało przyłączone do dóbr koronnych, czyli stało się własnością króla polskiego. W wyniku tego, w roku 1838, dobra łowickie przeszły na własność cara Mikołaja I, a następnie w 1856 Aleksandra II, w 1881 Aleksandra III i w 1894 Mikołaja II.

Przejście dóbr łowickich na własność cara Mikołaja I legło u podstaw zgody carskiego sztabu generalnego, na żądanie namiestnika carskiego w Królestwie Polskim – Iwana Paskiewicza, na budowę pierwszej linii kolejowej w zaborze rosyjskim, tzw. kolei warszawsko-wiedeńskiej. W ramach realizacji tej inwestycji Łowicz uzyskał połączenie kolejowe z rosyjskim systemem kolejowym. Układanie torów na odcinku Grodzisk Mazowiecki – Skierniewice – Łowicz ukończono 15 października 1845. Regularny ruch na trasie Warszawa – Łowicz otwarto 1 listopada 1845. Po pełnym uruchomieniu tej linii w kwietniu 1848 do granicy zaboru rosyjskiego (Cesarstwo Rosyjskie) z zaborem pruskim (Cesarstwo Austro-Węgierskie), do stacji Maczki (dziś dzielnica Sosnowca), Łowicz uzyskał połączenie kolejowe z Krakowem, Wrocławiem i Wiedniem, czyli z systemem kolei austriackich. W 1861 wybudowano stację Łowicz Główny.

Most Łowicz (1861) na linii kolejowej z Warszawy - Bromberg, L'Illustration 1862

Po oddaniu do eksploatacji w 1862 roku linii warszawsko-bydgoskiej Łowicz uzyskał, przez Warszawę, połączenie z siecią kolei pruskich.

Z kolei od połowy listopada 1866 r. Łowicz pozyskał, przez Koluszki, bezpośrednie, lokalne, połączenie z Łodzią, w ramach tzw. Kolei Fabryczno-Łódzkiej[4].

W drugiej połowie XIX wieku nastąpił rozwój drobnego przemysłu. Mimo licznych represji za bohaterski udział w powstaniu styczniowym (1863-1864), miasto nadal rozwijało się gospodarczo, edukacyjnie i kulturalnie.

Wiek XX[edytuj | edytuj kod]

W roku 1906 za panowania Mikołaja II Księstwo zostało zaliczone do pierwszej kategorii dóbr pałacowych, zawsze należących do osoby panującej i niepodlegających sprzedaży lub alienacji. W 1907 roku w Łowiczu zawiązała się parafia pw. Przenajświętszego Sakramentu Kościoła Starokatolickiego Mariawitów. Przy ówczesnej ul. Glinki w 1910 mariawici wybudowali neogotycki kościół. W 1935 r. doszło do rozłamu w łowickiej parafii mariawickiej. Wówczas część wiernych wraz z proboszczem opowiedziała się za mariawityzmem reformowanym. Jako siedzibę dla swojej parafii obrali kamienicę przy ulicy Browarnej.

W wyniku I wojny światowej, w roku 1916 na mocy wydanego przez cesarzy Austro-Węgier i Niemiec aktu 5 listopada o uznaniu Królestwa Polskiego niepodległego od Rosji i niezwiązanego unią personalną z dynastią Romanowów, Księstwo weszło w skład tzw. Regencyjnego Królestwa Polskiego.

W 1930 roku Łowicz odwiedził prezydent Polski Ignacy Mościcki[5].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu miasta we wrześniu 1939 rozegrała się największa bitwa kampanii wrześniowej znana jako bitwa nad Bzurą.

  • 1 IX, tuż po wybuchu wojny, wprowadzono obowiązek zaciemnienia i godzinę policyjną w myśl rozporządzenia o stanie wojennym. Węzeł kolejowy pracował bez przeszkód, trwał ruch transportów wojskowych.
  • 3 IX we wczesnych godzinach popołudniowych nastąpił pierwszy nalot. Poważnym uszkodzeniom uległ Dworzec Główny i wszelkie instalacje kolejowe. W dniach od 4 do 6 IX naloty powtarzano codziennie, całkowicie paraliżując łowicki węzeł kolejowy. Dzięki wysiłkom obrony cywilnej i łowickich kolejarzy, systematycznie usuwano uszkodzenia, ale ruch pociągów stał się możliwy wyłącznie w nocy. Ataki z powietrza, wymierzone, według oświadczeń niemieckich, wyłącznie przeciw komunikacji kolejowej, spowodowały również ogromne straty wśród ludności cywilnej i zabudowy miasta.
  • Nalot z 6 IX spowodował zburzenie i spalenie zabudowy po wschodniej i południowej stronie Starego Rynku, wokół Końskiego Targu, po wschodniej stronie ul. Warszawskiej, ul. 3 Maja, południowej strony ul. Zduńskiej, wschodniej strony ul. Mostowej oraz szpitala św. Tadeusza. Śmierć poniosło ok. 200 osób cywilnych. Obronę przed atakami samolotów prowadziła bateria przeciwlotnicza Bofors 40 mm, ustawiona na przedpolach miasta i 4 lub 5 ckm, obsługiwanych przez żołnierzy Ośrodka Zapasowego 10 Pułku Piechoty. Nie zanotowano jednak żadnych zestrzeleń. Dzięki zarządzeniu władz powiatowych o rozśrodkowaniu mieszkańców Łowicza po okolicznych wsiach, uniknięto większych strat.
  • W południe, 8 IX do Łowicza wkroczyły oddziały zwiadowcze 8 Armii niemieckiej, które nadjechały od strony Łodzi, a następnie, w dniach 9-10 IX miasto obsadziła niemiecka piechota. W tym okresie nie odnotowano aktów terroru ze strony okupantów.
  • 11 IX jednostki 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty z Armii „Pomorze” zdobyły miasto, wypierając oddziały niemieckie. Uderzenie wojsk polskich nastąpiło od strony Kutna. 16 dywizja poprzestała na dozorowaniu południowej części miasta patrolami, a linię obronną zorganizowała na północnym brzegu Bzury.
  • 13 IX niemiecka 18 Dywizja Piechoty wykonała pierwsze uderzenie na polskie stanowiska w Łowiczu. Atak został odparty przez żołnierzy polskiej 16 dywizji.
  • 14 IX Niemcy sprowadzili posiłki – 24 Dywizję Piechoty i 6 dywizjonów artylerii, w tym 33 ciężkiej. Dodatkowo, na korzyść strony niemieckiej, działały baterie zmotoryzowanej artylerii ciężkiej, ostrzeliwujące z Domaniewic. Niemcy mieli do dyspozycji wsparcie pancerne i osłonę lotniczą. Pomiędzy 14 a 16 IX trzy razy miasto przechodziło z rąk do rąk. Polską piechotę wspierał 7 Pułk Artylerii Ciężkiej i dwa pociągi pancerne. Mimo zastosowania barbarzyńskiej metody walki, jaką było wzięcie przeszło 100 zakładników i potraktowanie ich jako „żywych tarcz”, Niemcom nie udało się łatwo osiągnąć sukcesu. W godzinach popołudniowych atak niemiecki, prowadzony ul. Mostową pod osłoną polskich zakładników, został odparty kontratakiem na broń białą przez żołnierzy 16 dywizji. Zginęło dwóch zakładników, pozostałych udało się uwolnić.
  • W wyniku decyzji gen. Władysława Bortnowskiego, w nocy z 16 na 17 IX, wojsko polskie opuściło miasto.
Represje[edytuj | edytuj kod]

Po wycofaniu się polskiego wojska, niemiecka żandarmeria polowa rozprawiła się z wziętymi do niewoli polskimi obrońcami, którzy nie byli umundurowani i według strony niemieckiej, nie podlegali ochronie konwencji haskiej i genewskiej. Rozstrzelano 86 Łowiczan i osób przyjezdnych, a przy ul. Warszawskiej 6 harcerzy, który walczyli w mundurach organizacyjnych. Po zdobyciu Łowicza w nocy z 16 na 17 IX 1939 r. Niemcy okupowali miasto aż do 17 I 1945 r.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

25 marca 1992 papież Jan Paweł II bullą Totus Tuus Poloniae Populus erygował diecezję łowicką, podnosząc tym samym kolegiatę łowicką do godności katedry. Podczas swej VII. Podróży Apostolskiej do Polski papież odwiedził Łowicz i 14 czerwca 1999 nadał katedrze łowickiej tytuł bazyliki mniejszej.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące wspólnoty religijne:

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ruiny zamku prymasowskiego, 2010r
Gmach pomisjonarski projektu Tylmana z Gameren, obecnie Muzeum w Łowiczu

Ze względu na znaczenie Łowicza na przestrzeni dziejów wzniesiono tu szereg wartościowych dzieł architektury. Uniknięcie przez miasto ciężkich zniszczeń wojennych, jak i powojenna odbudowa czynią je jednym z najcenniejszych zespołów architektoniczno-urbanistycznych w regionie. Do najważniejszych zabytków miasta należą[potrzebne źródło]:

  • Bazylika katedralna – barokowo-renesansowa, obecna forma ustalona została 1625-1658 według projektu Tomasza Poncino na bazie wcześniejszej budowli gotyckiej, częściowo zniszczona 1939, odbudowana do 1949; trójnawowe wnętrze o bardzo bogatym wystroju barokowym, liczne kaplice z XVIII w. Zabytek będący Pomnikiem historii.
  • Kościół pijarów – barokowy, z 1672-80, o monumentalnej rokokowej fasadzie na planie falistym; cenny zespół ołtarzy
  • Dawny kościół ewangelicki – klasycystyczny, wzniesiony 1838-39, z efektownym portykiem frontowym i charakterystycznym uproszczonym wystrojem wnętrza; obecnie galeria sztuki
  • Kościół mariawitów – neogotycki, na planie krzyża wybudowany w 1910 roku.
  • Ratusz – klasycystyczny, wzniesiony 1825-28 według projektu Bonifacego Witkowskiego
  • Gmach pomisjonarski – monumentalna budowla barokowa wzniesiona w pocz. XVIII w. według projektu Tylmana z Gameren na planie pięcioboku z dziedzińcem w środku, wypalona w 1939, rozebrana do fundamentów 1940-41 z wyjątkiem skrzydła południowego, odbudowana po 1948
  • Kościół Świętego Ducha – wzniesiony na pocz. XV w. w stylu gotyckim, nietynkowany, wielokrotnie przebudowywany; najstarszy zabytek sakralny miasta
  • Dawny kościół i klasztor dominikanów – barokowy, z poł. XVII w., po 1818 przebudowany na koszary, w l. 1948-52 gruntownie przebudowany na cele szkolne z przywróceniem pierwotnych form
  • Dawny zespół klasztorny bernardynów – dawny kościół gotycki wraz z barokowymi zabudowaniami klasztornymi z XVII i XVIII w., przebudowany na koszary 1818-23 oraz na cele szkolne w 1920
  • Kościół i klasztor bernardynek – barokowe, wzniesione w poł. XVII w. według projektu Tomasza Poncino
  • Kościół św. Leonarda – w stylu polskiego renesansu, wzniesiony 1618-26
  • Ruiny zamku prymasowskiego – zbudowany przez arcybiskupa Jarosława Bogorię Skotnickiego ok. 1355 roku, budowla otoczona przez fosę i dzieląca się na zamek górny i dolny; zburzona przez Szwedów po 1655, częściowo odbudowana, ostatecznie opuszczona i rozebrana na pocz. XIX w.
  • Układ urbanistyczny miasta – nietypowy i nieregularny, oparty na trzech równoległych ciągach ulic biegnących wzdłuż Bzury i łączących główne place: kwadratowy Stary Rynek i trójkątny Nowy Rynek, a także znacznie mniejszy Przyrynek

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Łowiczu istnieje kilka ważnych przedsiębiorstw, z których najważniejsze to: „Agros Nova” oddział w Łowiczu (produkcja dżemów, soków owocowych, przetworów warzywnych), Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Łowiczu (produkcja mleka i produktów mlecznych; zakład powstał w 1930r. jako "Spółdzielnia Mleczarska Parowa"), Firma Braci Urbanek (przetwórstwo warzyw i owoców), "Lamela" Sp. z o.o., Zakład Produkcji Opakowań "Opakomet" Sp. z o.o., "PartnersPol Group" Sp. z o.o., "Baumit" Sp. z o.o., "Chemipack" Sp. z o.o. W mieście znajduje się również baza logistyczno - magazynowa spółki United Oilfield Services, która świadczy usługi związane z poszukiwaniem i udostępnianiem złóż gazu ziemnego i ropy naftowej.

Dzielnice i osiedla[edytuj | edytuj kod]

  • Bratkowice
    • osiedle Bratkowice
  • Kostka
    • osiedle Kostka
  • Centrum
    • Nowy Rynek (Trójkątny)
    • Stary Rynek
    • osiedle Starzyńskiego
    • osiedle Dąbrowskiego
    • osiedle Noakowskiego
    • osiedle Broniewskiego
    • osiedle Tkaczew
    • osiedle Reymonta
    • osiedle Dąbrówka
    • Przyrynek
    • ulica Zduńska
    • ulica Podrzeczna i okolice
  • Przedmieście
    • osiedle Przedmieście
    • osiedle Czajki
  • Zatorze:
    • osiedle Marii Konopnickiej
    • osiedle Szarych Szeregów
    • osiedle Bolimowska
    • osiedle Lotników
    • ulica Klickiego
  • Korabka
  • Górki
  • Małszyce
  • Łódzka Wieś

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport publiczny obsługiwany jest przez MZK Łowicz

W mieście krzyżują się trzy drogi krajowe i dwie wojewódzkie:

W pobliżu miasta przebiega autostrada A2.

Linie kolejowe łączą Łowicz bezpośrednio z wieloma miastami (połączenia bezpośrednie):

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły wyższe:

Kultura i Folklor[edytuj | edytuj kod]

Łowicki oberek

Łowicz posiada wyraźnie wyodrębnioną kulturę lokalną, na którą składa się gwara łowicka i łowicki folklor, będący jednym z najlepiej rozpoznawalnych w Polsce i w Europie. Charakterystycznymi jego elementami są rękodzieła ludowe, m.in. wycinanki i pająki tworzone z kolorowego papieru, a także muzyka, taniec i oryginalny strój łowicki.

Staraniami władz miejskich i organizacji pozarządowych tradycja tworzenia sztuki ludowej nadal jest kultywowana, a jej liczne zbiory można podziwiać m.in. w Muzeum Miasta Łowicza, w skansenie Wsi Łowickiej w Maurzycach w gminie Zduny, oraz w prywatnym Muzeum Państwa Brzozowskich w Sromowie koło Łowicza. Gmina Łowicz corocznie organizuje festiwal sztuki ludowej, na którym goszczą regionalne zespoły z Polski i świata.

Łowicki folklor rozsławił w świecie marcowy numer czasopisma National Geographic z 1933 roku. Galeria kolorowych zdjęć mieszkańców miasta i okolic w tradycyjnych strojach łowickich pod tytułem „Rainbow Costumes of Poland’s Peasants” (Tęczowe polskie stroje ludowe) była dodatkiem do artykułu „The Poland of the Present” (Współczesna Polska)[6]. Reporter Maynard Owen Williams opisuje w nim m.in. swoje wrażenia z pobytu w mieście i okolicznych wsiach, nazywając nawet Łowicz „kolorową stolicą polskiej wsi” („color capital of peasant Poland”).

Coroczna Procesja Bożego Ciała z udziałem mieszkańców w strojach łowickich do dziś przyciąga tłumy turystów i pielgrzymów z kraju i ze świata, m.in. z Niemiec, Japonii i USA.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Muzeum w Łowiczu
  • Galeria Malarstwa Współczesnego
  • Galeria „Browarna”
  • Łowicki Ośrodek Kultury
  • Kino „Fenix”
  • Stowarzyszenie Pracownia Sztuki Żywej
  • Biblioteka Miejska im. A. K. Cebrowskiego
  • Powiatowa Biblioteka Publiczna
  • Biblioteka Akademicka MWSH-P
  • Biblioteka Pedagogiczna w Skierniewicach Filia w Łowiczu
  • Biblioteka przy Muzeum w Łowiczu
  • Biblioteka Kolegium Nauczycielskiego
  • Biblioteka Kolegium Języków Obcych
  • Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego

Media[edytuj | edytuj kod]

  • Telewizja kablowa:
    • „Multimedia Polska” S.A.
    • „VECTRA” S.A.
  • Stacje radiowe:
  • Prasa:

tygodnik Nowy Łowiczanin

  • Internet:
    • Łowicki Portal Informacyjny - www.lowicz24.eu

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Łowiczem[edytuj | edytuj kod]

Postacie historyczne związane z Łowiczem[edytuj | edytuj kod]

Pomnik upamiętniający Artura Zawiszę „Czarnego” w Łowiczu

Honorowi Obywatele Łowicza[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Łowiczu[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Chąśno, Łowicz, Nieborów, Bielawy, Domaniewice, Łyszkowice, Kocierzew Południowy, Zduny, Kiernozia (w okresie 49 województw przynależąca do woj. płockiego)

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Najstarsza wzmianka o Łowiczu pochodzi z bulli papieża Innocentego II z 7 lipca 1136 roku. Prawa miejskie otrzymał przed 1298 r.
  • 18 grudnia 1806 po zwycięstwie pod Jeną i Auerstedt w drodze do Warszawy, w Łowiczu, zatrzymał się na kilkugodzinny odpoczynek Napoleon I Bonaparte[8]. Na murze kamienicy przy Starym Rynku, w której się zatrzymał znajduje się obecnie tablica pamiątkowa[9] projektu Zdzisława Pągowskiego.
  • Księżna łowicka – Joanna Grudzińska nigdy nie była w Łowiczu.
  • W Łowiczu znajduję się jedyny w Polsce trójkątny rynek z zachowanym średniowiecznym układem architektonicznym.
  • Mostu na rzece Słudwi wykonaną techniką spawania przez polskiego inżyniera Stefana Bryłę,to zabytek klasy „0”
  • W 1999 roku Łowicz odwiedził Jan Paweł II, który Katedrę Łowicką podniósł do rangi Bazyliki Mniejszej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Polska XVI wieku, t. V Mazowsze, Warszawa 1895, s. 37.
  3. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). , 2009. GUS, Departament Badań Statystycznych. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  4. JERCZYŃSKI Michał, ROSZAK Tomasz, Szlakiem łódzkiej kolei. Łódź 2004. Piątek Trzynastego.
  5. Podróż prezydenta RP po woj. warszawskim w bazie Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej.
  6. Maynard Owen Williams, Hans Hildenbrand. National Geographic 03/1933, s. 319-344.
  7. Uczniowski Klub Sportowy „Jedynka” Łowicz.
  8. Jan Wegner:Napoleon w Łowiczu, Księgarnia Łowicka 1936.
  9. Łowicz – Kamienica Napoleońska. Atrakcje turystyczne Łowicza. Ciekawe miejsca Łowicza.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kołodziejczyk R. (red.): Łowicz. Dzieje miasta. Warszawa 1986
  • Kołodziejczyk R.: Warszawsko-Wiedeńska Droga Żelazna. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1961
  • Sterner W.: Narodziny kolei. Książka i Wiedza, Warszawa 1964

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]