Wymieranie dewońskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Intensywność wymierań organizmów morskich na przestrzeni poszczególnych okresów geologicznych: Botomanian - wczesny kambr, Dresbachian - późny kambr, End O - koniec ordowiku, End S - koniec syluru, Late D - górny dewon, Middle C - środkowy karbon, End Middle P - koniec środkowego permu, End P - koniec permu, End Tr - koniec triasu, End J - koniec jury, End K - koniec kredy, End Eocene - koniec eocenu
Paleogeografia późnego dewonu, 370 milionów lat temu

Wymieranie dewońskiemasowe wymieranie w późnym dewonie, około 374 milionów lat temu, na granicy fran-famen. W jego wyniku zniknęło 40% wszystkich rodzajów organizmów morskich[1], przede wszystkim fauna rafowa: koralowce czteropromienne, fauna pelagiczna, konodonty, amonity, tentakulity.

Wymieranie dewońskie wiąże się z całym szeregiem zmian w obrębie ekosystemu atmosfera-ocean, które następowały szybko, lecz nie natychmiastowo. W zapisie kopalnym na całym świecie zachowały się świadectwa dwóch epizodów anoksycznych (beztlenowych) w głębokich wodach dewońskich oceanów: zdarzenie dolny oraz górny Kellwasser. Szczególnie to drugie doprowadziło do masowego wymierania gatunków. Pod koniec dewonu, ok. 360 milionów lat temu, miało miejsce zdarzenie Hangenberg, będące końcowym epizodem wymierania dewońskiego.

Kryzysy Kellwasser[edytuj | edytuj kod]

Bardzo charakterystyczne dla granicy franu i famenu jest wystąpienie czarnych łupków. Bogate w materię organiczną warstwy Kellwasser, o miąższości od 0,5 do 2 m tworzyły się w warunkach wysokiego poziomu mórz. W osadach pojawia się także anomalia irydowa związana najprawdopodobniej z uderzeniem wielkiego meteorytu. Zmniejszona zawartość tlenu w morzach nie mogła być główną przyczyną wymierania, ponieważ dotknęło ono także organizmy płytkowodne, w tym zespoły raf tabulatowo-stromatoporoidowych, które wymarły w okresie dzielącym oba kryzysy Kellwasser[1].

Wymieranie dewońskie dotknęło przede wszystkim organizmy żyjące w tropikach; organizmy zamieszkujące basen Parany, znajdujący się wówczas w pobliżu bieguna południowego, nie doświadczyły silnego epizodu wymierania. Wskazuje to, że główną przyczyną wymierania było ochłodzenie wód oceanów. Po każdym z epizodów Kelwasser następowało eustatyczne obniżanie poziomu wód oceanu światowego, prawdopodobnie związane z ekspansją lądolodów na południowym kontynencie Gondwany[1].

Kryzys Hangenberg[edytuj | edytuj kod]

Pod sam koniec famenu (i dewonu) miał miejsce kryzys Hangenberg, mniejszy epizod wymierania, który doprowadził do niemal zupełnego wyginięcia m.in. akritarchy i ryby pancerne[1].

Hipotezy katastrof kosmicznych[edytuj | edytuj kod]

Postawiona została hipoteza, że trzy miliony lat przed kryzysem Kellwasser w Nevadzie miał miejsce upadek ciała niebieskiego. Śladem po uderzeniu meteorytu miałby być tzw. krater Alamo[2]; impaktowe pochodzenie tej struktury nie jest jednak potwierdzone. Średnicę domniemanego krateru oceniano wstępnie na od 20 do 150 km[3], ocenę tę później zmieniono na od 44 do 65 kilometrów[4]. Byłby to tzw. "mokry impakt" czyli uderzenie ciała niebieskiego w powierzchnię morza[2]. W odróżnieniu od wymierania kredowego (66 milionów lat temu), zamiast doprowadzić do prawie natychmiastowej zagłady większości organizmów, uderzenie to miałoby zainicjować zmiany w ekosystemach.

Nie ma niezbitych dowodów na związek katastrofy kosmicznej z wydarzeniem Hangenberg, ale 364 miliony lat temu w Australii Zachodniej powstał krater uderzeniowy Woodleigh, który ma co najmniej 40 km średnicy[5]. Duży impakt nie mógł zostać bez wpływu na środowisko, jednak jego skala pozostaje nieznana.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Steven M. Stanley: Historia Ziemi. Warszawa: 2002. ISBN 83-01-13625-1.
  2. 2,0 2,1 J.A. Pinto, J.E. Warme. Alamo Impact Crater Documented. „Lunar and Planetary Science XXXVII”, 2006 (ang.). 
  3. John E. Warme, Hans-Christian Kuehner. Anatomy of an Anomaly: The Devonian Catastrophic Alamo Impact Breccia of Southern Nevada. „International Geology Review”. 40 (3), 1998. doi:10.1080/00206819809465206 (ang.). 
  4. Jared R. Morrow, Charles A. Sandberg, Anita G. Harris: Late Devonian Alamo impact, southern Nevada, USA: Evidence of size, marine site, and widespread effects. W: T. Kenkmann, F. Horz, A. Deutsch: Large Meteorite Impacts III. Geological Society of America, 2005.
  5. Woodleigh (ang.). Earth Impact Database. [dostęp 2013-06-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]