Wyrzutnia torpedowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Moment odpalenia torpedy z wyrzutni na amerykańskim niszczycielu USS "Dunlap"
Nieruchome rurowe wyrzutnie torpedowe na niemieckim kutrze torpedowym.
Nieruchoma wyrzutnia torpedowa na dużym kutrze torpedowym ORP "Odważny".

Wyrzutnia torpedowa — odporna na ciśnienie wody struktura wyposażona we wrota wylotowe z przodu oraz zamkowe zamknięcie wsadowe, służąca do wystrzeliwania torped lub innych aparatów pływających z okrętu[1], a dawniej także z lądu. Z uwagi na sposób wystrzeliwania torpedy, wyrzutnie mogą przybrać postać wyrzutni impulsowych, bądź występujących niezależnie od nich wyrzutni swobodnego wypływania (swim-out).

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Wyrzutnia torpedowa ma najczęściej postać rury (rurowa wyrzutnia torpedowa), której średnica (kaliber) jest nieco większa od kalibru torpedy. Rurowe wyrzutnie torped instalowane są zwykle w okrętach nawodnych i podwodnych, gdzie mogą mieć postać wyrzutni stałych bądź ruchomych (obrotowych). Nieruchome nawodne rurowe wyrzutnie torped stosowane są na kutrach torpedowych i wystrzeliwują torpedy w kierunku dziobu okrętu. Przed I wojną światową nieruchome wyrzutnie montowano także na okrętach większych klas, takich jak torpedowiec, krążownik lub pancernik (czasami jako podwodne).

Od końca XIX wieku nawodne rurowe wyrzutnie torped ustawiane są jako obrotowe na pokładzie okrętu, strzelające w kierunku burty. Początkowo były to wyrzutnie pojedyncze, ale następnie zaczęto instalować wyrzutnie sprzężone w aparat torpedowy, dochodząc w końcu do 4-5 rur na jednej wyrzutni w okresie przed II wojną światową. Przede wszystkim używane były na okrętach klas: torpedowiec i niszczyciel, rzadziej także na krążownikach i innych.

Aktualnie na okrętach nawodnych stosowane są przeważnie tylko podwójnie lub potrójnie sprzężone obrotowe wyrzutnie lekkich torped do zwalczania okrętów podwodnych, gdyż torpedy utraciły znaczenie jako środek walki okrętów nawodnych z okrętami nawodnymi na rzecz rakiet.

Podwodne wyrzutnie torpedowe stosowane są na okrętach podwodnych. Są one nieruchome, umieszczone na dziobie okrętu, czasami także na rufie. Rzadziej stosowane były podwodne wyrzutnie obrotowe umieszczone pod pokładem (np. polski okręt podwodny ORP "Orzeł" miał 4 dziobowe wt, 4 rufowe i 4 obrotowe wt na pokładzie za kioskiem). Podwodne wyrzutnie torpedowe były ponadto stosowane na części większych okrętów nawodnych z przełomu XIX i XX wieku, montowane pod linią wodną.

Lądowe (nadbrzeżne) wyrzutnie torped stosowane były czasami w umocnieniach nadmorskich, razem z artylerią nadbrzeżną (torpeda z norweskiej nadbrzeżnej wyrzutni torped na wyspie Kaholm, zatopiła w 1940 niemiecki krążownik "Blücher").

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Najpopularniejszym sposobem wystrzeliwania torped - zwłaszcza w krajach III świata - jest uruchomienie ich napędu już wewnątrz wyrzutni torpedowej. Ten sposób jest między innymi standardem w niemieckich okrętach typu 209[2]. Ma on jednak istotne wady - z powodu niewielkiej ilości wody w wyrzutni, pracująca śruba bądź pędnik wodnoodrzutowy wywołują silną kawitację, co czyni start torpedy głośnym. Także niewielka początkowo prędkość startującej torpedy zmusza okręt do jej wystrzeliwania przy małej prędkości, celem zapobieżenia wpłynięciu ponad nią. Torpedy maja bowiem negatywna pływalność, w związku z czym zaraz po starcie mogą tonąć nawet na głębokość 20 metrów poniżej wyrzutni[2]. Na początku lat 90. XX wieku, Niemcy pracowały nad systemem wystrzeliwania torped opartym o pęcherz sprężonego powietrza wypychającego torpedę z wyrzutni. Wadą w tym przypadku jest jednak fakt, iż po wypchnięciu broni, pęcherz ów wypływa na powierzchnię wody, zdradzając pozycję okrętu. Dla jednostek typu 212 opracowano więc system hydromechaniczny, w którym torpeda wypychana jest z wyrzutni przez wodę pod ciśnieniem, podobny do systemu będącego standardem w okrętach amerykańskich i brytyjskich[2]. System ten zapewnia wystrzelenie torpedy przy hałasie mniejszym o około 20 do 25 dB, zaś czas generowania najgłośniejszego dźwięku wynosi zaledwie 30% czasu standardowego systemu[2]. System ten pozwala także na wystrzeliwanie torped przy prędkości okrętu wynoszącej 12 węzłów, zaś czas wystrzelenia torped z 4 wyrzutni nie przekracza 15 sekund.

Standardowym sposobem wystrzeliwania torped przez okręty amerykańskie, od wielu już lat jest system hydromechaniczny. Stany Zjednoczone pracują jednak - bądź też prace te zostały już ukończone - nad systemem elektromagnetycznym (electromagnetic torpedo launch system - ETLS). W przeciwieństwie bowiem do działa elektromagnetycznego, elektromagnetyczna katapulta torpedowa jest jak najbardziej w zasięgu współczesnych technologii[2]. Testy tego rodzaju wyrzutni skutecznie przeprowadzono w jednostce typu Los Angeles USS "Memphis" (SSN-691), której dwie wyrzutnie torpedowe wyłączono z użytku operacyjnego i zainstalowano w nich system elektromagnetyczny[2]. W pierwszej połowie lat 90. w Stanach Zjednoczonych opatentowano także system wyrzutni torpedowej której działanie oparto na zasadzie magnetohydrodynamicznej (MHD) z wykorzystaniem siły Lorentza[3].

Zrzutnie torped[edytuj | edytuj kod]

Odmianą wyrzutni torpedowych były w przeszłości zrzutnie burtowe i rufowe. Zrzutnie burtowe różnej konstrukcji służyły do prostego zrzucenia torpedy z pokładu do wody, nadając jej kierunek ruchu równoległy do okrętu. Stosowane były m.in. na pierwszych torpedowcach, następnie na włoskich kutrach torpedowych MAS z okresu I wojny światowej i na radzieckich kutrach torpedowych D-3 z okresu II wojny światowej (dwa kutry tego typu służyły w PMW).

Zrzutnie rufowe z kolei zrzucały torpedę z korytkowej pochylni w kierunku rufy kutra torpedowego (ogonem naprzód), po czym kuter robił zwrot, a torpeda po uruchomieniu się jej silnika podążała dalej w kierunku, w którym pierwotnie płynął kuter. System taki był lekki, prosty i pozwalał na korzystne rozmieszczenie mas na lekkich kutrach torpedowych. Wprowadzony był na brytyjskich kutrach torpedowych CMB z okresu I w.św., następnie stosowany na niektórych innych kutrach, przede wszystkim radzieckich kutrach typu G-5 z okresu II wojny światowej. Podobny system z rurowymi wyrzutniami rufowymi, stosowano na powojennych kutrach torpedowych marynarki NRD (Iltis, Libelle).

Przypisy

  1. Wyrzutnia torpedowa
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Stan Zimmerman: Submarine Technology for the 21st Century. Trafford Publishing, 2 edition, July 6, 2006, s. 125-138. ISBN 1-55212-330-8.
  3. Superconducting electromagnetic torpedo launcher (ang.). W: United States Patent 5284106 [on-line]. 8 lutego 1994. [dostęp 2011-06-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]