Wywilżna karłowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Muszka owocowa
Drosophila melanogaster[1]
Meigen, 1830
Samiec i samica
Samiec i samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd muchówki
Podrząd muchówki krótkoczułkie
Rodzina wywilżankowate
Podrodzina Drosophilinae
Plemię Drosophilini
Rodzaj Drosophila
Podrodzaj (Sophophora)
Gatunek wywilżna karłowata
Laboratoryjna hodowla muszki owocówki w fiolce z papką owocową
Drosophila melanogaster

Wywilżna karłowata[2][3][4], drozofila karłówka[4], muszka owocowa, wywilżnia[5][6], wywilżanka[3], drozofila[3][5][6], octówka[5] (Drosophila melanogaster) – niewielki owad (wielkości 2–3 mm) z rzędu muchówek. Jest gatunkiem należącym do bezkręgowych organizmów modelowych. Został użyty przez Thomasa Morgana w badaniach nad chromosomową teorią dziedziczności. Owad ten jest też jednym z pierwszych zwierząt wykorzystywanych w bioastronautyce – od 1952 w lotach balonowych w górne warstwy atmosfery – i pierwszym zwierzęciem umieszczonym przez ludzi w przestrzeni kosmicznej (20 lutego 1947).

W środowisku naturalnym owady te spotkać można w pobliżu drzew owocowych, wokół fermentujących owoców, ale przywabiają je także zapachy produktów jak wino, konfitury, dżemy i ocet. Nazwa muszka owocowa pochodzi stąd, iż owady te odżywiają się drożdżami żyjącymi na gnijących owocach. Taksonomicznie nie jest to prawdziwa mucha owocowa, bo nie rozmnaża się w owocach rosnących na drzewach, lecz w tych, które już opadną i zaczną gnić. Nie jest więc szkodnikiem upraw rolnych, choć może powodować szkody w przetworach owocowych.

Muszka owocowa jako gatunek modelowy[edytuj | edytuj kod]

Jako gatunek modelowy funkcjonuje od czasów wybitnych dla genetyki prac Thomasa Morgana z początku XX wieku. Dzięki łatwej hodowli, prostemu sposobowi krzyżowania oraz szybkiemu wzrostowi (zdolne do rozmnażania po 8–12 godzinach po przepoczwarczeniu) są one powszechnie stosowane w badaniach genetycznych, a także jako żywy pokarm dla niektórych ryb akwariowych i gadów. Genom muszki jest niewielki, (haploid) zawiera ok. 131–165 milionów par nukleotydów, a liczba genów wynosi ok. 14 tysięcy. Drosophila melanogaster posiada jedynie 4 pary chromosomów – po 3 pary autosomów i 1 parę chromosomów płci (XY – samce, XX – samice). Ponad 25% każdego chromosomu to heterochromatyna zlokalizowana w części centralnej i telomerach. Ze względu na to, że większość genów znajduje się w euchromatynie ułatwia to mapowanie genowe. Istotne dla badań jest istnienie chromosomów politenicznych (np. dla hybrydyzacji in situ dla lokalizacji markerów w chromosomie). Powstają one przez 10-krotną replikację DNA, które nie jest przedzielone podziałami mitotycznymi. Występują w gruczołach ślinowych, komórkach przewodu pokarmowego, cewkach Malpighiego i komórkach tłuszczowych.

Największym odkryciem genetyków u muszki owocówki było stwierdzenie, iż niektóre geny powtarzają się u ludzi. Jednym z takich genów jest gen "p53" odpowiedzialny za hamowanie rozwoju nowotworów. Drosophila melanogaster jest jednym z pierwszych eukariotycznych organizmów, których DNA zostało całkowicie zsekwencjonowane.

Antennapaedia[edytuj | edytuj kod]

Współczesna technologia pozwala na sztuczne wywołanie różnych deformacji ciała muszki, jak np. mutacja genetyczna, której skutkiem są dodatkowe odnóża zamiast czułków, tzw. Antennapaedia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Tchawka drosophili
  • Grecka nazwa tego organizmu Drosophila melanogaster oznacza ciemnobrzucha miłośniczka rosy.
  • Geny tej muszki (lub ich klasy), szeroko badane w genetyce i pokrewnych naukach, często nazywane są od obserwowanych fenotypów pojawiających się przy ich zaburzeniach (delecjach i podobnych), stąd powszechne są nazwy wingless (z ang. bezskrzydła) czy hedgehog (z ang. jeż).
  • Rejon rzeki Murray (Australia) to oficjalna „strefa wolna od muszki owocowej”. Nie wolno przywozić tutaj owoców z zewnątrz (mandat 200 AUD), po drodze z Melbourne kilkakrotnie tablice ostrzegawcze przypominają o zakazie, a na granicy strefy wystawiono kosze do utylizacji owoców, które komuś jeszcze zostały w bagażu[7].

Przypisy

  1. Drosophila melanogaster, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. muszka owocowa. Słownik terminów biologicznych PWN. [dostęp 2011-02-26].
  3. 3,0 3,1 3,2 Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  4. 4,0 4,1 Jiri Zahradnik: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 304.
  5. 5,0 5,1 5,2 Mały słownik biologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972.
  6. 6,0 6,1 Multimedialna Encyklopedia Powszechna WIEM edycja 2006. Young Digital Poland S.A., 2006.
  7. Mallee Country

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Sadakierska-Chudy: Genetyka ogólna. Skrypt do ćwiczeń dla studentów biologii. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2004. ISBN 8323117101.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]