Wywilżna karłowata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Muszka owocowa
Drosophila melanogaster[1]
Meigen, 1830
Samiec i samica
Samiec i samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd muchówki
Podrząd muchówki krótkoczułkie
Rodzina wywilżankowate
Podrodzina Drosophilinae
Plemię Drosophilini
Rodzaj Drosophila
Podrodzaj (Sophophora)
Gatunek wywilżna karłowata
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Laboratoryjna hodowla muszki owocówki w fiolce z papką owocową
Drosophila melanogaster

Wywilżna karłowata[2][3][4], drozofila karłówka[4], muszka owocowa, wywilżnia[5][6], wywilżanka[3], drozofila[3][5][6], octówka[5] (Drosophila melanogaster) – niewielki owad (wielkości 2–3 mm) z rzędu muchówek. Jest gatunkiem należącym do bezkręgowych organizmów modelowych. Został użyty przez Thomasa Morgana w badaniach nad chromosomową teorią dziedziczności. Owad ten jest też jednym z pierwszych zwierząt wykorzystywanych w bioastronautyce – od 1952 w lotach balonowych w górne warstwy atmosfery – i pierwszym zwierzęciem umieszczonym przez ludzi w przestrzeni kosmicznej (20 lutego 1947).

W środowisku naturalnym owady te spotkać można w pobliżu drzew owocowych, wokół fermentujących owoców, ale przywabiają je także zapachy produktów jak wino, konfitury, dżemy i ocet. Nazwa muszka owocowa pochodzi stąd, iż owady te odżywiają się drożdżami żyjącymi na gnijących owocach. Taksonomicznie nie jest to prawdziwa mucha owocowa, bo nie rozmnaża się w owocach rosnących na drzewach, lecz w tych, które już opadną i zaczną gnić. Nie jest więc szkodnikiem upraw rolnych, choć może powodować szkody w przetworach owocowych.

Muszka owocowa jako gatunek modelowy[edytuj | edytuj kod]

Jako gatunek modelowy funkcjonuje od czasów wybitnych dla genetyki prac Thomasa Morgana z początku XX wieku. Dzięki łatwej hodowli, prostemu sposobowi krzyżowania oraz szybkiemu wzrostowi (zdolne do rozmnażania po 8–12 godzinach po przepoczwarczeniu) są one powszechnie stosowane w badaniach genetycznych, a także jako żywy pokarm dla niektórych ryb akwariowych i gadów. Genom muszki jest niewielki, (haploid) zawiera ok. 131–165 milionów par nukleotydów, a liczba genów wynosi ok. 14 tysięcy. Drosophila melanogaster posiada jedynie 4 pary chromosomów – po 3 pary autosomów i 1 parę chromosomów płci (XY – samce, XX – samice). Ponad 25% każdego chromosomu to heterochromatyna zlokalizowana w części centralnej i telomerach. Ze względu na to, że większość genów znajduje się w euchromatynie ułatwia to mapowanie genowe. Istotne dla badań jest istnienie chromosomów politenicznych (np. dla hybrydyzacji in situ dla lokalizacji markerów w chromosomie). Powstają one przez 10-krotną replikację DNA, które nie jest przedzielone podziałami mitotycznymi. Występują w gruczołach ślinowych, komórkach przewodu pokarmowego, cewkach Malpighiego i komórkach tłuszczowych.

Największym odkryciem genetyków u muszki owocówki było stwierdzenie, iż niektóre geny powtarzają się u ludzi. Jednym z takich genów jest gen "p53" odpowiedzialny za hamowanie rozwoju nowotworów. Drosophila melanogaster jest jednym z pierwszych eukariotycznych organizmów, których DNA zostało całkowicie zsekwencjonowane.

Antennapaedia[edytuj | edytuj kod]

Współczesna technologia pozwala na sztuczne wywołanie różnych deformacji ciała muszki, jak np. mutacja genetyczna, której skutkiem są dodatkowe odnóża zamiast czułków, tzw. Antennapaedia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Tchawka drosophili
  • Grecka nazwa tego organizmu Drosophila melanogaster oznacza ciemnobrzucha miłośniczka rosy.
  • Geny tej muszki (lub ich klasy), szeroko badane w genetyce i pokrewnych naukach, często nazywane są od obserwowanych fenotypów pojawiających się przy ich zaburzeniach (delecjach i podobnych), stąd powszechne są nazwy wingless (z ang. bezskrzydła) czy hedgehog (z ang. jeż).
  • Rejon rzeki Murray (Australia) to oficjalna „strefa wolna od muszki owocowej”. Nie wolno przywozić tutaj owoców z zewnątrz (mandat 200 AUD), a po drodze z Melbourne kilkakrotnie tablice ostrzegawcze przypominają o zakazie, a na granicy strefy wystawiono kosze do utylizacji owoców, które komuś jeszcze zostały w bagażu[7].

Przypisy

  1. Drosophila melanogaster w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. muszka owocowa. Słownik terminów biologicznych PWN. [dostęp 2011-02-26].
  3. 3,0 3,1 3,2 Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  4. 4,0 4,1 Jiri Zahradnik: Przewodnik: Owady. Warszawa: Multico, 2000, s. 304.
  5. 5,0 5,1 5,2 Mały słownik biologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972.
  6. 6,0 6,1 Multimedialna Encyklopedia Powszechna WIEM edycja 2006. Young Digital Poland S.A., 2006.
  7. Mallee Country

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Sadakierska-Chudy: Genetyka ogólna. Skrypt do ćwiczeń dla studentów biologii. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2004. ISBN 8323117101.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]