Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny (szw. Nobelpriset i fysiologi eller medicin) – jest nagrodą przyznawaną corocznie przez Instytut Karolinska za wyjątkowe osiągnięcia naukowe z różnych dziedzin fizjologii lub medycyny. Jest jedną z pięciu Nagród Nobla ustanowionych w testamencie przez Alfreda Nobla (zm. w 1896 roku)[1]. Jak zapisał on w swoim testamencie, nadzór nad nagrodą sprawuje Fundacja Noblowska, a przyznawana jest ona przez zgromadzenie wybierane przez Instytut Karolinska[2]. Określana potocznie jako „Nagroda Nobla z medycyny”, w rzeczywistości była precyzyjnie opisana przez Nobla w jego testamencie, jako nagroda z „fizjologii lub medycyny”. Z tego powodu może być przyznana w każdej ze szczegółowych dziedzin obu tych nauk. Pierwszym laureatem nagrody był w roku 1901 Niemiec Emil Adolf von Behring.

Nominacja i selekcja kandydatów[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Nagroda Nobla może być przyznana za dwie różne prace, ale w sumie liczba nagrodzonych osób nie może przekroczyć trzech. Do 1968 regulamin zezwalał na przyznanie nagrody większej ilości osób, ale nigdy nie zdarzyło się to w praktyce[3].

Laureaci nagrody są wybierani przez Zgromadzenie Noblowskie Instytutu Karolinska, w skład którego wchodzi 50 profesorów tej instytucji. Ciałem wykonawczym Zgromadzenia jest Komitet Noblowski, który składa się z pięciu członków wybranych przez Zgromadzenie. Nominacja i selekcja kandydatów zaczyna się, we wrześniu roku poprzedzającego nadanie nagrody, przez wysłanie przez Komitet zaproszeń do nominacji do około 3000 profesorów z różnych światowych instytucji naukowych, poprzednich laureatów nagrody i członków Zgromadzenia. Nikt nie może nominować siebie samego. Z końcem stycznia następnego roku upływa termin nominacji, a w lutym Komitet zawęża liczbę nominowanych. Następnie od marca do maja zasięga się opinii wybranych ekspertów, by we wrześniu przedstawić Zgromadzeniu pisemny raport z rekomendowanymi kandydatami. Rekomendacje dyskutuje się na dwóch kolejnych zebraniach Zgromadzenia, które w październiku wybiera ostatecznych laureatów drogą głosowania większościowego. W tym samym miesiącu ogłasza się nazwiska laureatów. Nazwiska nominowanych, jak i nominujących, a także opinie i przebieg wyborów pozostają utajnione (klauzula tajności dotyczy zarówno kontaktów publicznych, jak i prywatnych) przez następne 50 lat[4].

Nagroda[edytuj | edytuj kod]

Każdy laureat otrzymuje medal, dyplom i nagrodę pieniężną, której wysokość jest różna w różnych latach[5]. W 1901 roku von Behring otrzymał 150 782 korony szwedzkie (SEK), co odpowiadało wartości 7 799 542 SEK w grudniu 2008 roku[6]. W 2009 przyznano nagrodę w wysokości 10 000 000 SEK, która została podzielona pomiędzy trójkę naukowców: Haralda zur Hausena, Françoise’a Barré-Sinoussiego i Luca Montagniera[7]. Nagroda jest uroczyście wręczana 10 grudnia w Sztokholmie, w rocznicę śmierci Nobla[4].

Jeden z laureatów, Niemiec Gerhard Domagk w 1939 roku, nie dostał pozwolenia od swojego rządu na odebranie nagrody. Medal i dyplom, ale nie nagrodę pieniężną, otrzymał w późniejszych latach[8].

Laureaci[edytuj | edytuj kod]

Do 2010 roku, 196 osobom przyznano 101 Nagród Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Nagrody nie przyznano w dziewięciu latach: 1915–1918, 1921, 1925, 1940–1942. Do 2010 roku nagrodę dostało dziesięć kobiet: Gerty Cori (1947), Rosalyn Yalow (1977), Barbara McClintock (1983), Rita Levi-Montalcini (1986), Gertrude B. Elion (1988), Christiane Nüsslein-Volhard (1995), Linda B. Buck (2004), Françoise Barré-Sinoussi (2008), Elizabeth Blackburn (2009) i Carol W. Greider (2009). Najmłodszym laureatem nagrody był nagrodzony w wieku 32 lat Frederick Banting (w roku 1923), a najstarszym, mającym 87 lat Peyton Rous (w roku 1966). W 1947 roku nagrodę wspólnie otrzymało małżeństwo Gerty i Carl Cori, a w 2014 roku May-Britt i Edvard Moser[9].

Chronologiczna lista laureatów
Rok Laureat Kraj rezydencji/narodowość Uzasadnienie[a]
1901 EmilVonBehring.jpg Emil Adolf von Behring  Cesarstwo Niemieckie „za pracę nad terapią surowicą, w szczególności jej stosowania w leczeniu błonicy, która otworzyła nową drogę w dziedzinie nauk medycznych, dając do rąk lekarza zwycięską broń przeciwko chorobie i śmierci”[10]
1902 Ronald Ross2.jpg Ronald Ross  Wielka Brytania „za pracę nad malarią, którymi pokazał, jak dostaje się ona do organizmu i tym samym stworzył podstawy dla badań tej choroby i metod jej zwalczania”[11]
1903 Niels ryberg.jpg Niels Ryberg Finsen  Dania „[za] wkład w leczenie chorób, szczególnie gruźlicy skórnej, skoncentrowanymi promieniami świetlnymi, czym otworzył nową drogę dla nauk medycznych”[12]
1904 Ivan Pavlov nobel.jpg Iwan Pawłow[13]  Imperium Rosyjskie „w uznaniu jego pracy nad fizjologią układu trawiennego, przez co zmieniła i powiększyła się wiedza na temat życiowych aspektów tego tematu”[14]
1905 RobertKoch cropped.jpg Robert Koch  Cesarstwo Niemieckie „za badania i odkrycia dotyczące gruźlicy[15]
1906 Camillo Golgi nobel.jpg Camillo Golgi  Włochy „w uznaniu za pracę nad strukturą układu nerwowego[16]
Cajal nobel.jpg Santiago Ramón y Cajal  Hiszpania
1907 LaveranCrop.jpg Charles Louis Alphonse Laveran  Francja „w uznaniu prac nad rolą pierwotniaków w powodowaniu chorób”[17]
1908 Ilya Mechnikov nobel.jpg Ilja Miecznikow[18]  Imperium Rosyjskie „w uznaniu pracy nad odpornością[19]
Paul Ehrlich 4.jpg Paul Ehrlich  Cesarstwo Niemieckie
1909 Emil Theodor Kocher.jpg Emil Theodor Kocher  Szwajcaria „za jego pracę nad fizjologią, patologią i chirurgią tarczycy[20]
1910 Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg Albrecht Kossel  Cesarstwo Niemieckie „w uznaniu wkładu w naszą wiedzę na temat chemii komórki poczynionego w jego pracy nad białkami, włączając w to substancje nukleinowe[21]
1911 Allvar Gullstrand.jpg Allvar Gullstrand  Szwecja „za pracę nad dioptryką oka[22]
1912 Alexis Carrel 02.jpg Alexis Carrel  Francja „[za] pracę nad techniką szwu naczyń i transplantacją naczyń krwionośnych i organów[23]
1913 Charles Robert Richet 5.jpg Charles Richet  Francja „[za] pracę nad anafilaksją[24]
1914 Robert Barany.jpg Robert Bárány  Austro-Węgry „za pracę nad fizjologią i patologią układu przedsionkowego[25]
1915 nagrody nie przyznano
1916 nagrody nie przyznano
1917 nagrody nie przyznano
1918 nagrody nie przyznano
1919 Jules Bordet pi.png Jules Bordet  Belgia „za odkrycia związane z odpornością[26]
1920 August Krogh Bain 32006.jpg Schack August Steenberg Krogh  Dania „za odkrycie mięśniowego mechanizmu regulacyjnego kapilar[27]
1921 nagrody nie przyznano
1922 Archibald Vivian Hill.jpg Archibald Vivian Hill  Wielka Brytania „za odkrycia związane z wytwarzaniem ciepła w mięśniach[28]
Otto Fritz Meyerhof.jpg Otto Fritz Meyerhof  Rzesza Niemiecka „za odkrycie ścisłego związku pomiędzy zużyciem tlenu, a metabolizmem kwasu mlekowego w mięśniu”[28]
1923 Fredrick banting.jpg Frederick Grant Banting  Kanada „za odkrycie insuliny[29]
J.J.R. Macleod ca. 1928.png John James Richard Macleod  Kanada
1924 Willem Einthoven.jpg Willem Einthoven  Holandia „za odkrycie zasady elektrokardiogramu[30]
1925 nagrody nie przyznano
1926 J Fibiger.jpg Johannes Andreas Grib Fibiger  Dania „za odkrycie Spiroptera carcinoma[31]
1927 Julius Wagner-Jauregg.jpg Julius Wagner-Jauregg  Austria „za odkrycie terapeutycznego znaczenia inokulacji malarii w leczeniu porażenia postępującego[32]
1928 Jules Nicole.jpg Charles Jules Henri Nicolle  Francja „za pracę nad tyfusem[33]
1929 Christiaan Eijkman.jpg Christiaan Eijkman  Holandia „za odkrycie witaminy hamującej zapalenie nerwów”[34]
Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg Sir Frederick Gowland Hopkins  Wielka Brytania „za odkrycie witamin stymulujących wzrost”[34]
1930 LandsteinerWS.jpg Karl Landsteiner  Austria „za odkrycie ludzkich grup krwi[35]
1931 Otto Warburg.jpg Otto Heinrich Warburg  Rzesza Niemiecka „za odkrycie natury i zasady działania enzymu oddechowego[36]
1932 Prof. Charles Scott Sherrington.jpg Sir Charles Scott Sherrington  Wielka Brytania „za odkrycia dotyczące funkcji neuronów[37]
Edgar Douglas Adrian nobel.jpg Edgar Douglas Adrian  Wielka Brytania
1933 Thomas Hunt Morgan.jpg Thomas Hunt Morgan  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące roli chromosomu w dziedziczeniu[38]
1934 George Whipple nobel.jpg George Hoyt Whipple  Stany Zjednoczone „za odkrycia związane z leczeniem wątroby w przypadkach anemii[39]
George Minot nobel.jpg George Richards Minot  Stany Zjednoczone
William P Murphy.jpg William Parry Murphy  Stany Zjednoczone
1935 Hans Spemann nobel.jpg Hans Spemann  III Rzesza „za odkrycie efektu organizatora podczas rozwoju zarodkowego[40]
1936 Henry Hallett Dale3.jpg Sir Henry Hallett Dale  Wielka Brytania „za odkrycie dotyczące chemicznego przekazywania impulsów nerwowych[41]
Otto Loewi nobel.jpg Otto Loewi  Austria
1937 Albert Szent-Györgyi2.jpg Albert Szent-Györgyi[42]  Węgry „za odkrycia dotyczące biologicznych procesów spalania, ze szczególnym uwzględnieniem witaminy C i przemian fumaranu[43]
1938 Corneille Heymans nobel.jpg Corneille Jean François Heymans  Belgia „za odkrycie funkcji pełnionej przez zatokę szyjną i kłębek szyjny w regulacji oddychania”[44]
1939 Gerhard Domagk nobel.jpg Gerhard Domagk  III Rzesza „za odkrycie antybakteryjnych właściwości prontosilu[45]
1940 nagrody nie przyznano
1941 nagrody nie przyznano
1942 nagrody nie przyznano
1943 Henrik Dam nobel.jpg Carl Peter Henrik Dam  Dania „za odkrycie witaminy K[46]
Edward A Doisy.jpg Edward Adelbert Doisy  Stany Zjednoczone „za odkrycie chemicznej natury witaminy K”[46]
1944 Joseph Erlanger nobel.jpg Joseph Erlanger  Stany Zjednoczone „za odkrycia związane z wysoce zróżnicowanymi funkcjami pojedynczych włókien nerwowych[47]
Herbert Spencer Gasser nobel.jpg Herbert Spencer Gasser  Stany Zjednoczone
1945 Alexander Fleming 1945.jpg Sir Alexander Fleming  Wielka Brytania „za odkrycie penicyliny i jej leczniczego działania w różnych chorobach zakaźnych[48]
Ernst Boris Chain 1945.jpg Ernst Boris Chain  Wielka Brytania
Howard Walter Florey 1945.jpg Howard Walter Florey  Australia
1946 Hermann Joseph Muller  Stany Zjednoczone „za odkrycie indukcji mutacji za pomocą napromieniowywania promieniami X[49]
1947 Carl Ferdinand Cori.jpg Carl Ferdinand Cori  Stany Zjednoczone „za odkrycie przebiegu katalitycznej przemiany glikogenu[50]
Gerty Theresa Cori.jpg Gerty Theresa Cori[51]  Stany Zjednoczone
Bernado Houssay.JPG Bernardo Alberto Houssay  Argentyna „za odkrycie roli odgrywanej przez hormon przedniego płata przysadki w metabolizmie węglowodanów”[50]
1948 Paul Hermann Müller nobel.jpg Paul Hermann Müller  Szwajcaria „za odkrycie wysokiej skuteczności DDT, jako kontaktowego środka trującego przeciwko wielu stawonogom[52]
1949 Walter Hess.jpg Walter Rudolf Hess  Szwajcaria „za odkrycie funkcjonalnej organizacji śródmózgowia, jako ośrodka koordynującego aktywność organów wewnętrznych”[53]
Moniz.jpg Antonio Caetano De Abreu Freire Egas Moniz  Portugalia „za odkrycie terapeutycznej wartości lobotomii w pewnych psychozach[53]
1950 Philip Showalter Hench  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące hormonów kory nadnerczy, ich struktury i działania biologicznego”[54]
Edward Calvin Kendall  Stany Zjednoczone
Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg Tadeusz Reichstein  Szwajcaria
1951 Max Theiler nobel.jpg Max Theiler  Związek Południowej Afryki „za odkrycia związane z żółtą gorączką i jej zwalczaniem”[55]
1952 Selman Waksman NYWTScrop.jpg Selman Abraham Waksman  Stany Zjednoczone „za odkrycie streptomycyny, pierwszego antybiotyku skutecznego w zwalczaniu gruźlicy[56]
1953 Hans Adolf Krebs.jpg Hans Adolf Krebs  Wielka Brytania „za odkrycie cyklu kwasu cytrynowego[57]
Portrait of Fritz Albert Lipmann (1899-1986), Biochemist (2551001689).jpg Fritz Albert Lipmann  Stany Zjednoczone „za odkrycie koenzymu A i jego pośredniczącej roli w metabolizmie”[57]
1954 Enders2.jpg John Franklin Enders  Stany Zjednoczone „za odkrycie zdolności wirusa polio do wzrostu w kulturach różnych typów tkanek”[58]
Frederick C. Robbins 1954.jpg Frederick Chapman Robbins  Stany Zjednoczone
Thomas Huckle Weller  Stany Zjednoczone
1955 Hugo Theorell nobel.jpg Axel Hugo Theodor Theorell  Szwecja „za odkrycia dotyczące natury i działania enzymów oksydacyjnych”[59]
1956 André Frédéric Cournand  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące cewnikowania serca i patologicznych zmian w układzie krążenia”[60]
Werner Forssmann nobel.jpg Werner Forssmann  RFN
Dickinson W. Richards  Stany Zjednoczone
1957 Daniel Bovet nobel.jpg Daniel Bovet  Włochy „za odkrycia dotyczące syntetycznych związków, które inhibują działanie pewnych substancji w organizmie i szczególnie do ich działania na system krwionośny i mięśnie szkieletowe”[61]
1958 George Wells Beadle  Stany Zjednoczone „za odkrycie, że geny działają poprzez regulowanie określonych wydarzeń chemicznych”[62]
Edward Lawrie Tatum  Stany Zjednoczone
Joshua Lederberg crop.jpg Joshua Lederberg  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące rekombinacji genetycznej i organizacji materiału genetycznego bakterii[62]
1959 Arthur Kornberg.jpg Arthur Kornberg  Stany Zjednoczone „za odkrycie mechanizmów biologicznej syntezy kwasów rybonukleinowych i kwasów deoksyrybonukleinowych[63]
Ochoa postcard.jpg Severo Ochoa  Stany Zjednoczone
 Hiszpania
1960 Burnet 2jpg.jpg Sir Frank Macfarlane Burnet  Australia „za odkrycie nabytej tolerancji immunologicznej[64]
Peter Brian Medawar.jpg Peter Brian Medawar  Wielka Brytania
1961 Georg von Békésy nobel.jpg Georg von Békésy  Stany Zjednoczone „za odkrycie fizycznego mechanizmu stymulacji wewnątrz ślimaka[65]
1962 Francis Crick.png Francis Harry Compton Crick  Wielka Brytania „za odkrycie dotyczące struktury molekularnej kwasów nukleinowych i jej znaczenia w przekazywaniu informacji w substancjach ożywionych”[66]
James D Watson.jpg James Dewey Watson  Stany Zjednoczone
Maurice H F Wilkins.jpg Maurice Hugh Frederick Wilkins  Wielka Brytania
 Nowa Zelandia
1963 Sir John Eccles Wellcome L0026812.jpg Sir John Carew Eccles  Australia „za odkrycia dotyczące mechanizmów jonowych zaangażowanych w pobudzanie i inhibicję peryferyjnych i centralnych części błony komórkowej nerwów[67]
Alan Lloyd Hodgkin nobel.jpg Alan Lloyd Hodgkin  Wielka Brytania
Andrew Fielding Huxley nobel.jpg Andrew Fielding Huxley  Wielka Brytania
1964 Konrad Bloch.JPG Konrad Bloch  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące mechanizmu i regulacji metabolizmu cholesterolu i kwasów tłuszczowych[68]
Feodor Lynen by maseltov - 2.jpg Feodor Lynen  RFN
1965 François Jacob nobel.jpg François Jacob  Francja „za odkrycia dotyczące genetycznej kontroli enzymów i syntezy wirusów”[69]
André Lwoff nobel.jpg André Lwoff  Francja
Jacques Monod nobel.jpg Jacques Monod  Francja
1966 Peyton Rous  Stany Zjednoczone „za odkrycie wirusów indukujących powstawanie guzów[70]
Charles Brenton Huggins  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące leczenia hormonalnego raka prostaty[70]
1967 Ragnar Granit2.jpg Ragnar Granit  Szwecja
 Finlandia
„za odkrycia dotyczące podstawowych fizjologicznych i chemicznych procesów widzenia w oku[71]
Haldan Keffer Hartline  Stany Zjednoczone
George Wald nobel.jpg George Wald  Stany Zjednoczone
1968 Robert Holley-crop.jpg Robert W. Holley  Stany Zjednoczone „za interpretację kodu genetycznego i jego funkcji w syntezie białka[72]
Har Gobind Khorana  Stany Zjednoczone
MNirenberg-NIH.jpg Marshall W. Nirenberg  Stany Zjednoczone
1969 Max Delbruck.jpg Max Delbrück  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące mechanizmów replikacji i struktury genetycznej wirusów[73]
Alfred Hershey.jpg Alfred D. Hershey  Stany Zjednoczone
Salvador E. Luria ca.1969 (cropped).jpg Salvador E. Luria  Stany Zjednoczone
1970 Axelrod01.jpg Julius Axelrod  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące humoralnych transmiterów w zakończeniach nerwowych i mechanizmu ich przechowywania, uwalniania i inaktywacji”[74]
Ulf von Euler.jpg Ulf von Euler  Szwecja
Sir Bernard Katz  Wielka Brytania
1971 Earl W. Sutherland, Jr.  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące mechanizmu działania hormonów[75]
1972 Professor Gerald M. Edelman.jpg Gerald M. Edelman  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące chemicznej struktury przeciwciał[76]
Rodney R. Porter  Wielka Brytania
1973 Karl von Frisch  RFN „za ich odkrycia dotyczące organizacji i wywoływania jednostkowych i społecznych wzorców zachowań”[77]
Konrad Lorenz.JPG Konrad Lorenz  Austria
Nikolaas Tinbergen 1978b.jpg Nikolaas Tinbergen  Wielka Brytania
1974 Albert Claude  Belgia „za odkrycia dotyczące strukturalnej i funkcjonalnej organizacji komórki[78]
Christian de Duve  Belgia
George E. Palade  Stany Zjednoczone
1975 Dr. David Baltimore2.jpg David Baltimore  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące interakcji pomiędzy wirusami indukującymi powstawanie guzów a genetycznym materiałem komórki”[79]
Renato Dulbecco crop.jpg Renato Dulbecco  Stany Zjednoczone
Howard Martin Temin  Stany Zjednoczone
1976 Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg Baruch S. Blumberg  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące nowych mechanizmów tworzenia i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych[80]
D. Carleton Gajdusek  Stany Zjednoczone
1977 Roger Guillemin  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące produkcji hormonów peptydowych w mózgu[81]
Schally portrait.jpg Andrew V. Schally  Stany Zjednoczone
Rosalyn Yalow - portrait.jpg Rosalyn Yalow  Stany Zjednoczone "za rozwinięcie radioimmunologicznej metody oznaczania hormonów peptydowych[81]
1978 Werner Arber 2008.jpg Werner Arber  Szwajcaria „za odkrycie enzymów restrykcyjnych i ich zastosowania w genetyce molekularnej[82]
Daniel Nathans  Stany Zjednoczone
Hamilton Smith.jpg Hamilton O. Smith  Stany Zjednoczone
1979 Allan M. Cormack  Stany Zjednoczone „za rozwój tomografii komputerowej[83]
Godfrey N. Hounsfield  Wielka Brytania
1980 Baruj Benacerraf  Stany Zjednoczone „za ich odkrycia dotyczące determinowanych genetycznie struktur na powierzchni komórek, które regulują odpowiedzi immunologiczne”[84]
Jean Dausset 2005.jpg Jean Dausset  Francja
George D. Snell  Stany Zjednoczone
1981 Roger W. Sperry  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące funkcjonalnej specjalizacji półkul mózgowych[85]
David H. Hubel  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące przekazywania informacji w układzie wzrokowym[85]
Torsten Wiesel-7Nov2006.jpg Torsten N. Wiesel  Szwecja
1982 Sune Bergström.jpg Sune K. Bergström  Szwecja „za odkrycie dotyczące prostanglandyn i spokrewnionych z nimi związków aktywnych biologicznie”[86]
Bengt I. Samuelsson  Szwecja
John Robert Vane.jpg John R. Vane  Wielka Brytania
1983 Barbara McClintock (1902-1992).jpg Barbara McClintock  Stany Zjednoczone „za odkrycie ruchomych elementów genetycznych[87]
1984 Niels K. Jerne  Dania „za teorie dotyczące specyficzności w rozwoju i kontroli układu immunologicznego i odkrycia zasad produkcji przeciwciał monoklonalnych[88]
Georges J.F. Köhler  RFN
Milstein lnp.jpg César Milstein  Wielka Brytania
 Argentyna
1985 Mike Brown 2003.jpg Michael S. Brown  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące regulacji metabolizmu cholesterolu”[89]
Joe Goldstein.JPG Joseph L. Goldstein  Stany Zjednoczone
1986 Stanley Cohen-Biochemist.jpg Stanley Cohen  Stany Zjednoczone „za odkrycia czynników wzrostu[90]
Rita Levi Montalcini.jpg Rita Levi-Montalcini  Włochy
 Stany Zjednoczone
1987 Susumu-Tonegawa.png Susumu Tonegawa  Japonia „za odkrycie genetycznego podłoża generacji różnorodności przeciwciał[91]
1988 Sir James W. Black  Wielka Brytania „za odkrycie ważnych zasad leczenia farmakologicznego[92]
Gertrude Elion.jpg Gertrude B. Elion  Stany Zjednoczone
George H. Hitchings 1988.jpg George H. Hitchings  Stany Zjednoczone
1989 Nci-vol-8172-300 j michael bishop.jpg J. Michael Bishop  Stany Zjednoczone „za odkrycie komórkowego pochodzenia retrowirusowych onkogenów[93]
HEVarmus.jpg Harold E. Varmus  Stany Zjednoczone
1990 Joseph E. Murray  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące transplantacji narządów i komórek w leczeniu ludzkich chorób”[94]
Edward Donnall "Don" Thomas.jpg E. Donnall Thomas  Stany Zjednoczone
1991 Erwin neher 2007 lindau.jpg Erwin Neher  Niemcy „za odkrycia dotyczące funkcji pojedynczych kanałów jonowych w komórkach”[95]
Bert Sakmann  Niemcy
1992 Edmond H. Fischer  Stany Zjednoczone
 Szwajcaria
„za odkrycia dotyczące fosforylacji białek, jako biologicznego mechanizmu regulatorowego”[96]
Edwin G. Krebs  Stany Zjednoczone
1993 Roberts, Richard John (1943).jpg Richard J. Roberts  Wielka Brytania „za odkrycie genów nieciągłych”[97]
Phillip A Sharp.jpg Phillip A. Sharp  Stany Zjednoczone
1994 Alfred G. Gilman  Stany Zjednoczone „za odkrycie białek G i roli tych białek w przekazywaniu sygnału w komórkach”[98]
Rodbell, Martin (1925-1998).jpg Martin Rodbell  Stany Zjednoczone
1995 Edward B. Lewis  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące kontroli genetycznej wczesnego rozwoju zarodkowego[99]
Christiane Nüsslein-Volhard mg 4383.jpg Christiane Nüsslein-Volhard  Niemcy
Eric F. Wieschaus.jpg Eric F. Wieschaus  Stany Zjednoczone
1996 Peter C. Doherty  Australia „za odkrycia dotyczące specyficzności komórkowej odporności immunologicznej[100]
Rolf Zinkernagel Erudite Conclave medical college trivandrum.jpg Rolf M. Zinkernagel  Szwajcaria
1997 Prusiner 1.JPG Stanley B. Prusiner  Stany Zjednoczone „za odkrycie prionów – nowego biologicznego podłoża infekcji”[101]
1998 Drfurchgott.jpg Robert F. Furchgott  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące tlenku azotu, jako cząsteczki sygnałowej w układzie krwionośnym[102]
Louis J. Ignarro portrait.jpg Louis J. Ignarro  Stany Zjednoczone
Ferid Murad.jpg Ferid Murad  Stany Zjednoczone
1999 Gunter Blobel 2008 1.JPG Günter Blobel  Stany Zjednoczone „za odkrycie, że białka są wyposażone w sekwencje sygnalne, które zawiadują ich transportem i lokalizacją komórkową”[103]
2000 Arvid Carlsson 2011a.jpg Arvid Carlsson  Szwecja „za odkrycia dotyczące przekazywania sygnału w układzie nerwowym[104]
Paul Greengard.jpg Paul Greengard  Stany Zjednoczone
Eric Richard Kandel.jpg Eric R. Kandel  Stany Zjednoczone
2001 Leland H. Hartwell  Stany Zjednoczone „za odkrycia kluczowych regulatorów cyklu komórkowego[105]
Tim Hunt at UCSF 05 2009 (4).jpg Tim Hunt  Wielka Brytania
Plos nurse.jpg Sir Paul M. Nurse  Wielka Brytania
2002 Sydney Brenner  Wielka Brytania „za odkrycia dotyczące genetycznej regulacji rozwoju organów i programowanej śmierci komórki[106]
H. Robert Horvitz  Stany Zjednoczone
John Sulston.jpg John E. Sulston  Wielka Brytania
2003 PaulLauterbur.jpg Paul Lauterbur  Stany Zjednoczone „za odkrycia dotyczące obrazowania rezonansu magnetycznego[107]
Peter Mansfield Leipzig.jpg Sir Peter Mansfield  Wielka Brytania
2004 2008 nidcd symposium hi Dr Richard Axel.jpg Richard Axel  Stany Zjednoczone „za odkrycia związane z receptorami węchowymi i organizacją układu węchowego[108]
LindaBuck cropped 1.jpg Linda B. Buck  Stany Zjednoczone
2005 Marshall 2008.JPG Barry J. Marshall  Australia „za odkrycie bakterii Helicobacter pylori i jej roli w zapaleniu błony śluzowej żołądka i chorobie wrzodowej[109]
Robin Warren.jpg J. Robin Warren  Australia
2006 Andrew Fire, Stanford University.jpg Andrew Z. Fire  Stany Zjednoczone „za odkrycie interferencji RNA – wyciszania genów przez dwuniciowe RNA”[110]
Craig C. Mello  Stany Zjednoczone
2007 Mario Capecchi UTHSCSA.JPG Mario R. Capecchi  Stany Zjednoczone „za ich odkrycia zasad rządzących wprowadzaniem specyficznych modyfikacji genowych w myszach z użyciem embrionalnych komórek macierzystych[111]
Martin Evans Nobel Prize.jpg Sir Martin J. Evans  Wielka Brytania
Oliver-smithies.jpg Oliver Smithies  Stany Zjednoczone
2008 Harald zur Hausen-press conference Dec 06th, 2008-6.jpg Harald zur Hausen  Niemcy „za odkrycie, że wirus brodawczaka ludzkiego powoduje raka szyjki macicy[112]
Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg Françoise Barré-Sinoussi  Francja „za odkrycie wirusa zespołu nabytego braku odporności[112]
LucMontagnier1995 065.jpg Luc Montagnier  Francja
2009 Elizabeth Blackburn 2009-01.JPG Elizabeth H. Blackburn  Stany Zjednoczone
 Australia[b]
„za odkrycie, jak chromosomy są chronione przez telomery i enzym telomerazę[113]
Carol Greider 2009-01.JPG Carol W. Greider  Stany Zjednoczone
JSzostak.jpg Jack W. Szostak  Stany Zjednoczone
 Wielka Brytania
2010 Robert Geoffrey Edwards  Wielka Brytania „za opracowanie metody zapłodnienia in vitro[114]
2011 Ralph M. Steinman  Kanada „za jego odkrycie komórki dendrytycznej i jej roli w odporności nabytej[115]
Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7512.jpg Bruce A. Beutler  Stany Zjednoczone „za ich odkrycia dotyczące aktywacji odporności wrodzonej[115]
Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7584.jpg Jules Hoffmann  Luksemburg
2012 John Gurdon Cambridge 2012.JPG John Gurdon  Wielka Brytania „za odkrycie, że dorosłe komórki można przeprogramować tak, by stały się one komórkami pluripotentnymi”[116]
Shinya yamanaka10.jpg Shin'ya Yamanaka  Japonia
2013 James Rothman  Stany Zjednoczone „za ich odkrycia dotyczące maszynerii regulującej transport pęcherzykowy - główny system transportowy w naszych komórkach[117]
Randy Schekman.jpg Randy Schekman  Stany Zjednoczone
Thomas Südhof  Niemcy
2014 John O'Keefe (neuroscientist) 2014b.jpg John O'Keefe  Stany Zjednoczone
 Wielka Brytania
„za ich odkrycia dotyczące komórek mózgowych odpowiadających za system orientacji w przestrzeni”[118]
May-Britt Moser  Norwegia
Edvard Moser  Norwegia

Uwagi

  1. Uzasadnienie przyznania nagrody jest tłumaczeniem oryginalnego (nie zawsze całości) uzasadnienia z oficjalnej strony internetowej Fundacji Noblowskiej, nobelprize.org. Linki w tej kolumnie prowadzą do haseł związanych z uzasadnieniem, jednak niekoniecznie prowadzą do wszystkich szczegółów pracy laureata, które mogą być odnalezione w hasłach o tych osobach.
  2. W oficjalnych wykazach Fundacji Nobla jest uznawana za Amerykankę, ale posiada również australijskie obywatelstwo.

Przypisy

  1. Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize (ang.). Nobelprize.org. [dostęp 2009-10-07].
  2. The Nobel Prize Awarders (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  3. What the Nobel Laureates Receive (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-11-18].
  4. 4,0 4,1 Nomination and Selection of Medicine Laureates (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-11-18].
  5. The Nobel Prize (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  6. The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-11-18].
  7. The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  8. Nobel Laureates Facts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  9. Facts on the Nobel Prize in Physiology or Medicine (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-21].
  10. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  11. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  12. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  13. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Ivan Petrovich Pavlov.
  14. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1904 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  15. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  16. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  17. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1907 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  18. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Ilya Ilyich Mechnikov.
  19. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  20. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  21. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  22. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1911 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  23. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  24. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1913 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  25. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1914 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  26. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  27. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  28. 28,0 28,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1922 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  29. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  30. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  31. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  32. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1927 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  33. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  34. 34,0 34,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  35. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  36. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  37. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  38. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1933 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  39. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  40. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  41. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  42. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt.
  43. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  44. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  45. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  46. 46,0 46,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  47. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1944 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  48. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  49. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  50. 50,0 50,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  51. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Gerty Theresa Cori, née Radnitz.
  52. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1948 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  53. 53,0 53,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  54. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1950 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  55. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  56. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  57. 57,0 57,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  58. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1954 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  59. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1955 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  60. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1956 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  61. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  62. 62,0 62,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1958 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  63. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  64. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  65. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  66. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  67. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  68. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1964 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  69. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1965 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  70. 70,0 70,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1966 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  71. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  72. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  73. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  74. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1970 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  75. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1971 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  76. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  77. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  78. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  79. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  80. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  81. 81,0 81,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  82. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  83. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1979 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  84. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1980 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  85. 85,0 85,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1981 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  86. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1982 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  87. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  88. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  89. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1985 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  90. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  91. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1987 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  92. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  93. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1989 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  94. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  95. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1991 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  96. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  97. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  98. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1994 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  99. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  100. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1996 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  101. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1997 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  102. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  103. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1999 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  104. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  105. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2001 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  106. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2002 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  107. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2003 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  108. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  109. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2005 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  110. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2006 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  111. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  112. 112,0 112,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  113. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  114. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2010 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-10-04].
  115. 115,0 115,1 The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2011 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2011-10-03].
  116. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2012-10-08].
  117. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2013 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2013-10-07].
  118. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2014-10-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons