Zębacz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ptaka. Zobacz też: zębacz pasiasty - ryba z rodziny zębaczowatych.
Zębacz
Didunculus strigirostris[1]
(Jardine, 1845)
Zębacze wg ilustracji Johna Goulda
Zębacze wg ilustracji Johna Goulda
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd gołębiowe
Rodzina gołębiowate
Podrodzina trerony
Rodzaj Didunculus[2]
Peale, 1848
Gatunek zębacz
Synonimy
  • Gnathodon strigirostris Jardine, 1845
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zębacz (Didunculus strigirostris) – gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae). Jest średniej wielkości gołębiem, zamieszkującym lasy tropikalne archipelagu Samoa (Oceania). Żywi się owocami i nasionami. Na skutek wylesień i cyklonów stał się gatunkiem skrajnie zagrożonym.

Historia odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Zębacz został odkryty w 1839 r., podczas ekspedycji badawczej Stanów Zjednoczonych pod dowództwem Wilkes’a. Odkrycie ptaka przez Tycjana Peale (przyrodnika wyprawy) zostało ogłoszone we wrześniu 1844 r. Formalnego opisu gatunku dokonał William Jardine, i nazwał go Gnathodon strigirostris, jednak nazwa rodzaju była już w użyciu dla mięczaków. Uważa się, iż gołąb ten stanowi ogniwo łączące gołębie z wymarłym ptakiem dodo, dlatego Richard Owen zaproponował dla niego obowiązującą dziś nazwę Didunculus, oznaczającą "mały dodo". Zębacz jest jedynym przedstawicielem tego rodzaju.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gołąb ten jest gatunkiem endemicznym – występuje jedynie na wyspach Upolu i Savai'i archipelagu Samoa. Zębacz stanowi narodowy symbol państwa Samoa i jest lokalnie zwany jako Manumea.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Zębacz zamieszkuje lasy tropikalne na poziomie morza i na stokach gór, aż do wysokości 1500 m. Można go również spotkać na skrajach lasów i leśnych drogach, czasem odwiedza polany. Ptak lubi przesiadywać na grubych gałęziach wśród listowia, mniej więcej na wysokości 15–20 m, maksymalnie do 40 m.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Zębacz jest ptakiem średnich rozmiarów, o przysadzistej posturze i wysokości 33–35 cm. W jego upierzeniu dominują ciemne barwy. Pióra pokrywające głowę, szyję i pierś są szaroczarne z metalicznym zielonym połyskiem, spód ciała jest nieco jaśniejszy, natomiast grzbiet i skrzydła są koloru kasztanowego, tylko lotki pozostają czarne. Jego nogi są stosunkowo długie, silne i masywne, a pokrywająca je skóra czerwona. Zębacz ma bardzo charakterystyczny dziób, któremu to właśnie zawdzięcza swoją nazwę. Dziób jest masywny i haczykowaty, koloru pomarańczowego, a żuchwa zaopatrzona w dwa „zęby” zachodzące na górną część dzioba. Obie płci są podobne, ale młodociane osobniki ciemniejsze, bez zielonego połysku. Odgłosy jakie wydaje ten ptak to donośne i przeciągłe „cooo”.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Żeruje na ziemi i wśród gałęzi drzew, odżywiając się głównie nasionami drzewa Dysoxylum, to właśnie do rozłupywania ich twardych i włóknistych otoczek wykorzystuje swój niezwykły dziób. Dietę urozmaicają mięsiste owoce. Ciekawostką jest, że w przeciwieństwie do większości gołębi, zębacz używa nogi do przytrzymywania pożywienia, podczas rozdrabniania go na kawałki.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Biologia rozrodu dotychczas nie została zbadana.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Z powodu kolonizacji Samoa, na skutek wprowadzenia przez osadników kotów, szczurów i świń, populacja gołębia została zagrożona. Kolejnym zagrożeniem są polowania, np. w 1985 r., zabito 400 ptaków, i co roku zabijane są kolejne, mimo że jest to prawnie zabronione. Poważny problem stanowi utrata siedlisk, tylko w 1990 i 1991 r. na skutek wycinki, pokrywa leśna zmniejszyła się o 27%. Później jej powierzchnia była niszczona przez nawiedzające wyspy silne cyklony, a dodatkowo jakość lasu obniżają rozprzestrzeniające się inwazyjne gatunki drzew.

W połowie 1980 r. łączną liczbę osobników szacowano na 4800–7200 ptaków. W 1990 r. liczebność wykazała drastyczny spadek ze względu na skutki cyklonu i szacowano ją na mniej niż 2500 dorosłych osobników. Badania przeprowadzone w 1999 i 2000 r., na Savai'i pokazały, że gołębie stały się rzadkością, a populacja była bardzo rozproszona. W badaniach w latach 2005–2006 odnotowano tylko dziesięć miejsc ich występowania, a liczba osobników została oszacowana na zaledwie kilkaset. Nadzieje stanowiły odległe i w dużej mierze nienaruszone wyżyny Savai'i, które w dużej części pozostały niezbadane. Istnieje jednak obawa, że te małe, coraz bardziej rozdrobnione subpopulacje nie mogą zapewnić przetrwania gatunku. Obecnie brak nowych danych na temat stanu populacji zębacza, ale podejrzewa się, że nadal jest zagrożona z powodu degradacji lasów.

Zębacz stał się gatunkiem skrajnie zagrożonym i został wpisany do Czerwonej Księgi IUCN. Na wyspach utworzono kilka obszarów ochronnych, które jednak znacznie ucierpiały podczas cyklonów. W 2007 r. zębacz został wybrany jako maskotka Igrzysk Południowego Pacyfiku 2007, w celu promowania ptaków i ochrony lasów. Niedawno został opublikowany plan odbudowy gatunku przez Samoańskie Ministerstwo Zasobów Naturalnych i Środowiska i obecnie prowadzone są działania zmierzające do wprowadzienia go w życie.

Przypisy

  1. Didunculus strigirostris w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Didunculus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 7 lutego 2011]
  3. Didunculus strigirostris. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]