Pióro

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy ptasich piór. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Pióro

Pióro (łac. penna) – twory nabłonkowe pokrywające ciała ptaków i niektórych innych dinozaurów z grupy teropodów, zwłaszcza celurozaurów. Podobnie jak łuski u gadów, pióra zachodzą na siebie dachówkowato. Wyrastają z brodawek skórnych zbudowanych z komórek mezodermalnych, w których formują się najpierw pióra puchowe (embrionalne), a następnie pióra ostateczne (penna).

[edytuj] Budowa

Budowa pióra: 1 – chorągiewka, 2 – stosina, 3 – promienie, 5 – dudka

Pióro składa się z elastycznej osi (łac. scapus) oraz dwu chorągiewek: zewnętrznej (pogonium) i wewnętrznej (vexilla). Górna część osi pióra, o przekroju czworokątnym, nosi nazwę stosiny (rhachis), dolna o przekroju owalnym znajdująca się poniżej chorągiewki nazywa się dudką (calamus). Wewnętrzna część dudki zbudowana z delikatnych łuseczek rogowych nosi nazwę duszy. Chorągiewki pióra składają się z promieni (rami) wyrastających z obydwu stron stosiny. Od promieni tych wyrastają z kolei na dwie strony promyki (radius, pl. radii), które łączą się ze sobą delikatnymi haczykami (hamulus, pl. hamuli).

[edytuj] Rodzaje

Na różnych częściach ciała ptaka wyrastają różne pióra, które w zależności od pełnionych funkcji mają różny wygląd.

Pióro puchowe (pennapula): Posiada cienką oś, długie i miękkie promienie, a promyki nie łączą się ze sobą.
Pokrywy (tectrices): Grupy piór przykrywające inne grupy, np. lotki lub otwór uszny.
Lotki (remiges): Duże i sztywne pióra umieszczone na tylnej krawędzi skrzydeł. Tworzą powierzchnię nośną skrzydła.
Sterówki (rectrices): Pióra wyrastające na ogonie.
Pióra pudrowe: Występują u niektórych ptaków (żako, czapli, kakadu). Są one bardzo kruche. Ptaki rozkruszają je dziobem, rozprowadzając puder ułatwiający pielęgnację piór.

Wszystkie te pióra nadają ciału ptaka kształt i noszą ogólną nazwę piór konturowych. Pióra niektórych ptaków (strusie, pingwiny) zatracają wszystkie promienie i przy zachowanej stosinie upodabniają się do włosów ssaków.

[edytuj] Barwa

Zabarwienie piór u ptaków wykazuje wielkie urozmaicenie i zależne jest od pigmentu zwanego melaniną bądź też od lipochromów, a także od ich mikroskopijnej struktury powodującej interferencję i załamanie światła. Barwa piór ma niekiedy zasadnicze znaczenie w identyfikacji poszczególnych gatunków.

[edytuj] Rozmieszczenie

Upierzenie jemiołuszki: a. sterówki ogona b. pokrywy nadogonowe c. lotki I rzędu d. zakończenie lotek II rzędu e. pokrywy duże i średnie
f. pęczek długich piór zwany czubem

Pióra ptaków stanowią doskonałą izolację termiczną, jednakże nie pokrywają jednolicie całego ciała. Pewne okolice ciała ptaka pokryte są równomiernie piórami i miejsca te noszą nazwę pterylia, a miejsca mniej upierzone lub w ogóle nieupierzone noszą nazwę apteria. Miejscem pozbawionym piór przynajmniej przez część roku jest u wielu ptaków plama lęgowa. U niektórych gatunków opierzone mogą być również golenie i skoki. Poszczególne partie upierzenia na ciele ptaków otrzymały swoje nazwy:

[edytuj] Skrzydło

lotki 1. rzędu (pierwszorzędowe) – zewnętrzna grupa lotek (u różnych gatunków może liczyć 10-12 piór), umiejscowiona na dłoni skrzydła;
lotki 2. rzędu (drugorzędowe) – środkowa grupa lotek (od 9 do nawet 40 piór), umiejscowiona na przedramieniu;
lotki 3. rzędu (trzeciorzędowe) – wewnętrzna grupa lotek (ostatnie 3-5 piór), położona tuż przy tułowiu, niekiedy zaliczana do lotek drugorzędowych;
pokrywy (tectrices) – grupy piór położone nad lotkami, bliżej przedniej krawędzi skrzydła. Wyróżnia się pokrywy małe (na przedramieniu), średnie 1. rzędu, duże 1. rzędu (nad lotkami 1. rzędu) oraz średnie 2. rzędu i duże 2. rzędu (nad lotkami 1. rzędu). Na spodniej stronie skrzydła wyróżnia się analogiczne grupy pokryw podskrzydłowych.

Czub z piór u samca pawia indyjskiego

[edytuj] Ogon

sterówki – nie są dzielone na podgrupy, gdyż tworzą jednolitą powierzchnię
pokrywy nadogonowe – przykrywają sterówki od góry
pokrywy podogonowe – przykrywają kuper od spodu

[edytuj] Płaszcz

górna część grzbietu – pióra położone na karku
dolna część grzbietu – pióra wzdłuż kręgosłupa
barkówki – pióra pokrywające nasady skrzydeł
podbarkówki – pióra pokrywające nasady skrzydeł od spodu
kuper – pióra pomiędzy grzbietem a pokrywami nadogonowymi
brzuch – pióra na spodniej stronie tułowia

[edytuj] Głowa

pokrywy uszne – pióra przykrywające otwory uszne
kantarek – pióra na odcinku między przednim kącikiem oka a dziobem
ciemię – pióra na wierzchu głowy
kark – pióra na szyi i górnej części karku.

[edytuj] Przykłady piór różnych gatunków ptaków

Dzięcioł duży (Dendrocopus major), dzięcioł zielony (Picus viridis), krogulec (Accipiter nisus) i pustułka (Falco tinnunculus)	Gołąb domowy (Columba livia forma domestica), sowa uszata (Asio otus) i gawron (Corvus frugilegus)	Myszołów zwyczajny (Buteo butoe)	Czarnowron (Corvus corone corone) i kruk (Corvus corax)
Sójka (Garrulus glandarius)	Myszołów zwyczajny (Buteo buteo), płomykówka (Tyto alba) i sowa uszata (Asio otus)	Kania ruda (Milvus milvus)	Czapla siwa (Ardea cinerea)