Zajezdnia św. Wawrzyńca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zespół dawnej zajezdni tramwajowej
przy ul. św. Wawrzyńca
Obiekt zabytkowy nr rej. A-680 z 30 IX 1985[1]
Hala tramwaju normalnotorowego, tzw. II wozownia, w zespole zajezdni przy ul. Św Wawrzyńca, 1912 r.
Hala tramwaju normalnotorowego, tzw. II wozownia, w zespole zajezdni przy ul. Św Wawrzyńca, 1912 r.
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul. św. Wawrzyńca 15, 12, 13, 17.
Typ budynku zespół budynków zaplecza technicznego miejskiej sieci tramwajowej
Styl architektoniczny różne
Architekt Karol Knaus i inni
Inwestor Banque de Belgique
Rozpoczęcie budowy 1882
Ukończenie budowy 1928
Ważniejsze przebudowy 1900, 1912-13, ok. 1923
Zniszczono od ok. 1950
Odbudowano 1997-2010
Pierwszy właściciel Banque de Belgique
Kolejni właściciele różni
Obecny właściciel różni
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Zespół dawnej zajezdni tramwajowejprzy ul. św. Wawrzyńca
Zespół dawnej zajezdni tramwajowej
przy ul. św. Wawrzyńca
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zespół dawnej zajezdni tramwajowejprzy ul. św. Wawrzyńca
Zespół dawnej zajezdni tramwajowej
przy ul. św. Wawrzyńca
Ziemia 50°02′58,8″N 19°56′48,6″E/50,049667 19,946833Na mapach: 50°02′58,8″N 19°56′48,6″E/50,049667 19,946833
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zajezdnia przy ul. św. Wawrzyńca - jeden z zabytków Krakowa, zespół architektoniczno-budowlany: dawna zajezdnia tramwajowa i autobusowa znajdująca się przy ul. św. Wawrzyńca 15.

Założenie zajezdni ukształtowało się w 4 fazach rozwoju:

  • 1882-1900: zajezdnia tramwaju konnego, budowana od lata 1882 r. (według niektórych danych 1882-1888), prawdopodobnie według projektu L.(H.?) Gerona. Wozownia była rozbudowana w 1896 r. według projektu biura architektonicznego Zygmunta Hendla i Tadeusza Stryjeńskiego. Założenie z wjazdem dla tramwajów z ul. Gazowej składało się z trzech budynków głównych: wozowni z kuźnią (czterotorowa hala czołowa, budynek parterowy, konstrukcja ryglowa, tzw. mur pruski, z dachem drewnianym), stajni ze skrzydłem administracyjnym (budynek półtorakondygnacyjny, murowany), stajni koni chorych (jednokondygnacyjny z wysokim poddaszem, murowany), nieokreślonych mniejszych obiektów pomocniczych, zapewne drewnianych oraz ozdobnego ogrodu zakładowego;
  • 1900-1912: zajezdnia tramwaju elektrycznego wąskotorowego; powstała przez rozbudowę zespołu w 1900 r. według projektu Karola Knausa o wielofunkcyjny blok zabudowy, składający się z: hali tramwajów elektrycznych (sześciotorowej czołowej, z wjazdem z ul. Gazowej), hali warsztatów, elektrowni zakładowej; blok miał konstrukcję ceglaną z dachami drewnianymi. Trzy dotychczasowe główne obiekty zostały adaptowane i przebudowane: wozownia tramwaju konnego na warsztat, stajnia głównie pod administrację, stajnia koni chorych na pomocnicze zaplecze (socjalne?). Front bloku Knausa, zwłaszcza wozownia, uzyskał bogaty, monumentalny wystrój architektoniczny o stylistyce historyzującej luźno nawiązującej głównie do neorenesansu. Ogród zakładowy został przecięty komunikacją wewnętrzną;
  • 1912-1923: zajezdnia normalno- i wąskotorowego tramwaju elektrycznego; w 1912 r. zespół został uzupełniony halą wozowni normalnotorowej (czterotorowej czołowej na 12 wagonów, usytuowanej w osi równoległej do ul. Św. Wawrzyńca, z wjazdem z tejże ulicy); tzw. II wozownia (teren został też dogęszczony mniejszymi budynkami i dobudówkami pomocniczymi). Obiekt ten i tę funkcję przyjęto jako tymczasową, więc budynek był półprowizoryczny, a konstrukcji ryglowej, z dachem drewnianym na łukowatych drewnianych kratownicach (system tzw. "Stephansdach"). W 1913 roku tę tymczasową funkcję rozszerzono na nowozbudowaną część założenia na terenie wynajętym od Zakonu XX. Kanoników Laterańskich (ul. Św. Wawrzyńca 12), którego trzonem była wozownia czołowa sześciotorowa, tzw. III wozownia, wykonana w tej samej technice, co II wozownia;
  • 1923-1938: zajezdnia tramwajowa i autobusowa; po zbudowaniu stacji paliw z podziemnym zbiornikiem w 1923 r. wzniesiono w 1928 r. budynek garaży autobusowych z myjnią i warsztatem przy ul. Gazowej (parterowy, ryglowy z dachem pulpitowym drewnianym), zrealizowany przez firmę Eugeniusz Ronka i S-ka według własnego projektu; zabudowa zajezdni była dogęszczana obiektami pomocniczymi m.in. na terenie ogrodu zakładowego, a tę fazę zamknęło wykupienie narożnej kamienicy przy ul. Św. Wawrzyńca 13 i jej adaptacja do funkcji biurowej.

Po uruchomieniu nowej zajezdni w Podgórzu w 1939 r. zajezdnia przy ul. Św. Wawrzyńca i Gazowej nie podlegała już istotnym zmianom przestrzennym. Stopniowo jako niefunkcjonalna traciła na znaczeniu, wyprowadzano z niej kluczowe funkcje (likwidacja tramwaju wąskotorowego w 1953 r., likwidacja normalnotorowego do 1960 r.), zlikwidowano większość detalu architektonicznego, przekształcano wnętrza, wprowadzano przybudówki i wiaty, ostatecznie zlikwidowano pozostałości ogrodu zakładowego, zlikwidowano niektóre nowsze budynki. Po opuszczeniu przez MPK w poł. lat 90. XX w. zwrócono zakonowi część północną z 1913 r. (Św. Wawrzyńca 12), wyłączono narożny budynek pozostawiając funkcje administracyjne, a w najstarszej części zespołu Gmina M. Krakowa utworzyła w 1998 r. Muzeum Inżynierii Miejskiej.

W latach 1997-2010 prowadzono w tej części sukcesywnie kompleksowe prace konserwatorskie, jeszcze nie sfinalizowane. M.in. w 2008 II wozownia została poddana odnowie konserwatorskiej, a w ul. Św. Wawrzyńca przywrócono dojazd normalnotorowy w celu wprowadzenia tam zabytkowych tramwajów (Tramwaje w Krakowie), będących w posiadaniu MPK SA. Oficjalne otwarcie wyremontowanej hali odbyło się podczas krakowskiej Nocy Muzeów 2009, 15 maja 2009. Przy muzeum jest przystanek tramwajowy, z którego w wakacje korzysta linia turystyczna 0, obsługiwana taborem zabytkowym z tej zajezdni. W zajezdni stacjonują następujące składy tramwajowe:

W ekspozycji MIM okresowo znajduje się także zabytkowy miejski autobus krakowski: durant rugby z nadwoziem firmy Orlicki, z 1929 r., własność MPK w Krakowie.

Zajezdnia jest obiektem nr 10 Krakowskiego Szlaku Techniki.

Zajezdnia przy ul. św. Wawrzyńca
Część założenia zajezdni wzniesiona w 1913 r. dla tramwaju normalnotorowego przy ul. św. Wawrzyńca 12 (stan przed remontem i adaptacją ukończoną w 2012 r.)
Część założenia zajezdni wzniesiona w 1913 r. dla tramwaju normalnotorowego przy ul. św. Wawrzyńca 12 (stan przed remontem i adaptacją ukończoną w 2012 r.)


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]