Zawilec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zawilec
Zawilec gajowy
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj zawilec
Nazwa systematyczna
Anemone L.
Sp. Pl. 1 Mai 1753 1753
Typ nomenklatoryczny
Anemone coronaria L.[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Zawilec gajowy po lewej i zawilec żółty po prawej
Zawilec wieńcowy jest uprawiany jako roślina ozdobna

Zawilec (Anemone) – rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych liczący około 144[3]–159[4] gatunków. Występują one niemal na całym świecie, głównie w strefie klimatu chłodnego i arktycznego półkuli północnej[5], w strefie międzyzwrotnikowej rosną na obszarach górskich. Zasiedlają głownie lasy, zarośla, łąki górskie i suche murawy. Niektóre gatunki są popularnymi roślinami ozdobnymi. Wiele gatunków to rośliny trujące, przy czym niektóre wykorzystywane są także jako rośliny lecznicze[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Organy podziemne
Zimują w postaci kłącza lub bulwy.
Łodyga
Do 60 cm wysokości.
Liście
Pojedyncze lub złożone, całobrzegie lub wcinano-ząbkowane, ogonkowe. Podsadki trwałe, podobne do działek kielicha lub liści.
Kwiaty
Zebrane po 2 do 9 w kwiatostan (wierzchotka lub baldach) na szczycie pędu, ewentualnie kwiat pojedynczy na szczycie pędu. Kwiaty są obupłciowe, o symetrii promienistej. Listki okwiatu w liczbie 4 do 20 (rzadko do 27) o różnej barwie (białe, niebieskie, fioletowe, zielone, żółte, różowe lub czerwone) o długości 3,5–40 mm, odwrotnie jajowate lub eliptyczne. Pręcików 10 do 200, słupki z pojedynczymi zalążkami.
Owoce
Niełupki[5].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Byliny, geofity. Podstawowa haploidalna liczba chromosomów x=7 lub 8[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Taksonomia rodzaju pozostaje zagadnieniem problematycznym[5]. We wczesnych systematykach rodzaj ten wyróżniany był w szerokim ujęciu, obejmującym później wyodrębniane: przylaszczka Hepatica, sasanka Pulsatilla, Knowltonia, Barneoudia i Oreithales. Bazując na analizie cech morfologicznych rodzaj zawilec wspólnie z wymienionymi oraz dodatkowo rodzajami powojnik Clematis, Clematopsis i jaskier Ranunculus tworzą jeden klad. Te same rodzaje z wyjątkiem jaskra łączone są w plemię Anemoneae, najbliżej spokrewnione z plemionami Ranunculeae i Adonieae[6]. Na podstawie analiz cytotaksonomicznych rodzaj Anemone został rozdzielony na kilka mniejszych (Anemonastrum, Anemonidium, Anemonoides i Jurtsevia)[5]. Taki podział rodzaju na drobne taksony pozwala zachować w randze odrębnych rodzajów Hepatica, Pulsatilla i Knowltonia. Z drugiej strony w wyniku późniejszych analiz filogenetycznych dotyczących cech molekularnych i morfologicznych zaproponowano połączenie wszystkich wymienionych taksonów w jeden rodzaj Anemone sensu lato[6][5].

Synonimy taksonom.[2]

Anemanthus Fourreau, Anemonanthaea (DC.) Gray

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

Rodzaj z rodziny jaskrowatych z rzędu jaskrowców, należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[1]. W obrębie rodziny zawilec należy do podrodziny Ranunculoideae Arnott, plemienia Anemoneae[7].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada: okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal), rząd jaskrowce (Ranunculales Dumort.), podrząd Ranunculineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jaskrowate (Ranunculaceae Juss.), podrodzina Anemonoideae Raf., plemię Anemoneae DC., rodzaj zawilec (Anemone L.)[8].

Gatunki występujące dziko w Polsce (w wąskim ujęciu rodzaju)[9]
Gatunki częściej uprawiane w Polsce
Pozostałe gatunki zaliczane do rodzaju Anemone sensu stricto
  • Anemone altaica
  • Anemone apennina
  • Anemone baicalensis
  • Anemone baldensis
  • Anemone biarmiensis
  • Anemone biflora
  • Anemone blanda
  • Anemone bucharica
  • Anemone canadensis
  • Anemone capensis
  • Anemone caroliniana
  • Anemone caucasica
  • Anemone coerulea
  • Anemone cylindrica
  • Anemone deltoidea
  • Anemone demissa
  • Anemone dichotoma
  • Anemone elongata
  • Anemone eranthoides
  • Anemone fanninii
  • Anemone flaccida
  • Anemone glauciifolia
  • Anemone gortschakowii
  • Anemone heldreichiana
  • Anemone hortensis
  • Anemone keiskeana
  • Anemone lancifolia
  • Anemone leveillei
  • Anemone lithophila
  • Anemone magellanica
  • Anemone mexicana
  • Anemone multifida
  • Anemone nikoensis
  • Anemone obtusiloba
  • Anemone palmata
  • Anemone parviflora
  • Anemone pavonina
  • Anemone petiolulosa
  • Anemone polyanthes
  • Anemone quinquefolia
  • Anemone raddeana
  • Anemone reflexa
  • Anemone riparia
  • Anemone rivularis
  • Anemone rupicola
  • Anemone sibirica
  • Anemone tetrasepala
  • Anemone trifolia
  • Anemone trullifolia
  • Anemone tschernjaewii
  • Anemone tuberosa
  • Anemone villosissima
  • Anemone virginiana
  • Anemone vitifolia
  • Anemone zephyra
Wybrane gatunki włączane do rodzaju Anemone sensu lato[7]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-20].
  3. 3,0 3,1 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 43. ISBN 0333748905.
  4. Anemone. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-03-27].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Anemone Linnaeus (ang.). Flora of North America. [dostęp 2010-03-03].
  6. 6,0 6,1 Sara B. Hoot, Anton A. Reznicek, Jeffrey D. Palmer. Phylogenetic Relationships in Anemone (Ranunculaceae) Based on Morphology and Chloroplast DNA. „Systematic Botany”. 19, 1, 1994. doi:10.2307/2419720. 
  7. 7,0 7,1 Anemone (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-10].
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Anemone (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-20].
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.