Jaskier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny zielnej. Zobacz też: Jaskier – fikcyjna postać z cyklu powieści o wiedźminie Geralcie z Rivii.
Jaskier
Morfologia jaskra (bulwkowego i kaszubskiego)
Morfologia jaskra (bulwkowego i kaszubskiego)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj jaskier
Nazwa systematyczna
Ranunculus L.
Sp. Pl. 548. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoce jaskra
Budowa kwiatu jaskrów
Jaskier alpejski
Jaskier halny
Jaskier skalny

Jaskier (Ranunculus L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny jaskrowatych. Rodzaj liczy według niektórych ujęć taksonomicznych ok. 400 gatunków na całej kuli ziemskiej[2] z wyjątkiem obszarów nizinnych w strefie tropikalnej[3]. W Polsce rosną liczne gatunki. Gatunkiem typowym jest Ranunculus auricomus L.[4]. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od słowa żaba (łac. Rana) i nawiązuje do tego, że większość jaskrów, podobnie, jak żaby preferuje podmokłe i bagniste tereny[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny zielne często z bulwiastymi korzeniami, kłączami, rozłogami lub bulwiasto zgrubiałymi nasadami łodygi. Liście odziomkowe, łodygowe lub obu rodzajów. Ogonkowe, niepodzielone lub podzielone w różnym stopniu, zwykle dłoniasto. Ulistnienie skrętoległe, rzadko w górnej części naprzeciwległe (sekcja Flammula). Kwiaty wyrastają pojedynczo lub w kwiatostanach na szczytach pędów lub z kątów liści. Przysadki czasem obecne. Kwiaty promieniste, obupłciowe. Działki kielicha zielone, rzadko purpurowe lub białe, w liczbie 3-5, o długości 1–15 mm, czasem trwałe, zachowują się podczas owocowania. Płatki korony w liczbie od 0 do 22 zwykle żółte, rzadko białe, czerwone lub zielonkawe, z miodnikami u nasady. Liczne słupki (4-250) i pręciki. Owoce: Niełupki (orzeszki) tworzące owoc zbiorowy – wieloniełupkę[3].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny jednoroczne i byliny[3]. Większość gatunków uważana jest za rośliny trujące. Zawierają trującą protoanemoninę, która narkotycznie oddziałuje na układ nerwowy. Rozkłada się ona podczas suszenia. Rośliny mają charakterystyczny zapach i ostry smak, co ogranicza przypadki ostrych zatruć doustnych. Częste są natomiast przypadki podrażnienia skóry lub błon śluzowych układu trawiennego. Podstawowa liczba chromosomów x=7, 8[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj z podrodziny Ranunculoideae Arnott, rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) z rzędu jaskrowców (Ranunculales), należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].

jaskrowate


Glaucidioideae



Hydrastidoideae





Coptoideae




Thalictroideae



Ranunculoideae





Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal , klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal, rząd jaskrowce (Ranunculales Dumort.), podrząd Ranunculineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jaskrowate (Ranunculaceae Juss.), podrodzina Ranunculoideae Arn., plemię Ranunculeae DC., rodzaj jaskier (Ranunculus L.)[5].

Gatunki flory Polski

Poniższy wykaz obejmuje gatunki zaliczone do rodzaju jaskier w krytycznej liście roślin naczyniowych Polski[6]: Według innych źródeł (np. Flora Europaea[7] i Integrated Taxonomic Information System[8] do rodzaju jaskier zaliczane są także: ziarnopłon wiosenny (Ficaria verna = Ranunculus ficaria) oraz szereg gatunków z rodzaju włosienicznik (Batrachium).

Inne gatunki, głównie uprawne (wybór)

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Niektóre gatunki sa uprawiane jako rośliny ozdobne.
  • Niektóre gatunki są wykorzystywane, szczególnie w Nowej Zelandii, jako surowiec w ziołolecznictwie.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. 2,0 2,1 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Alan T. Whittemore: Ranunculus (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-09-03].
  4. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
  5. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Ranunculus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-25].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Flora Europaea Search Results: Ranunculus ficaria
  8. ITIS: Ranunculus L. Taxonomic Hierarchy.