Zmierzchnica trupia główka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zmierzchnica trupia główka
Acherontia atropos
(Linnaeus, 1758)
Zmierzchnica trupia główka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Rząd motyle
Rodzina zawisakowate
Rodzaj Acherontia
Gatunek zmierzchnica trupia główka
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie letnim

     całorocznie

Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Zmierzchnica trupia główka (Acherontia atropos) – ćma z rodziny zawisakowatych, jeden z trzech gatunków rodzaju Acherontia. Największy motyl europejski. Na tułowiu ma charakterystyczny rysunek, któremu zawdzięcza nazwę.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Wygląd motyla w pozycji spoczynkowej zlewa się z fakturą kory drzew, na których bytuje. Nieruchomy motyl jest prawie niewidoczny. Rozłożone skrzydła mają natomiast kontrastowe, żółto-czarne barwy, przypominające żądlące błonkówki (np. szerszenia) co motyl wykorzystuje do odstraszania drapieżników. W ucieczce motylowi pomaga zwinność i szybkość lotu.

Zaniepokojony motyl wydaje piszczący dźwięk, wydmuchując powietrze przez trąbkę[1].

Rozpiętość skrzydeł 10–14 cm, gąsienice do 13 cm[2]. Masa ciała do 10 g.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Imagines spotykane są w koloniach pszczoły miodnej, gdzie nie niepokojone odżywiają się miodem i nektarem. Pszczoły nie atakują motyla dzięki zjawisku chemicznej mimikry[3].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Gąsienica zmierzchnicy trupiej główki

Tereny lęgowe motyla to cała Afryka, Azja południowo-zachodnia, a także basen Morza Śródziemnego, gdzie jest jednak narażony na mrozy. Motyl migruje w dużej ilości na teren Europy aż po koło podbiegunowe, głównie jednak do Europy Zachodniej. Z powodu pogody, głównie różnicy temperatur, europejskie populacje tego motyla różnią się bardzo w poszczególnych latach. Motyl potrafi przemierzać w locie tysiące kilometrów z dużą szybkością.

Jeżeli lato w Europie jest wystarczająco ciepłe i długie, to także w Europie lęgnie się nowe pokolenie motyla, które z kolei migruje z końcem lata na południe. Gąsienice żywią się zielonymi częściami roślin rodziny psiankowatych, np. ziemniaka, pomidora, bielunia, pokrzyku wilczej jagody, a także roślin z rodzin werbenowatych i oliwkowatych[4].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Łacińska nazwa zmierzchnicy trupiej główki wiąże się z mitologiczną rzeką Acheron oraz Mojrą Atropos[5].

Pasożyty[edytuj | edytuj kod]

Na gąsienicach pasożytują liczne gatunki gąsieniczników i rączycowatych[6]:

Nawiązania w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Zmierzchnica trupia główka w wielu kulturach była (i niekiedy jeszcze jest) kojarzona ze śmiercią. Figuier w 1868 roku zapisał, że według wierzeń mieszkańców Anglii motyl towarzyszy wiedźmom i szepcze im do ucha imiona ludzi, którzy wkrótce umrą[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Frings H, Frings M. Uses of sounds by insects. Annual Review of Entomology 3, s. 87–106 (1958)DOI:10.1146/annurev.en.03.010158.000511
  2. International Wildlife Encyclopedia ISBN 0-7614-7266-5 s. 1167
  3. Moritz, RFA, WH Kirchner and RM Crewe. Chemical camouflage of the death's head hawkmoth (Acherontia atropos L.) in honeybee colonies. Naturwissenschaften 78 (4), 179-182 (1991) DOI:10.1007/BF01136209 PDF
  4. Pittaway, AR. 1993. The hawkmoths of the western Palaearctic. Harley Books, London.
  5. John Himmelman: Discovering Moths: Nighttime Jewels in Your Own Backyard. Down East Books, s. 108. ISBN 0-89272-528-1.
  6. Sphingidae of the Western Palaearctic. A.R. Pittaway
  7. The Insect World: Being a Popular Account of the Orders of Insects (1868) ISBN 1-4086-2437-0