Świerczek (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świerczek
Świerczek
Pierwsza wzmianka 1220 (pieczęć), 1427 (zapiska)
Herbowni

Świerczekherb szlachecki, którym pieczętowały się rody na Śląsku, Morawach i w Polsce.

Opis herbu[edytuj]

W polu błękitnym złota majuskuła N z wygięciem w belce poprzecznej.

W klejnocie trzy pióra strusie.

Labry błękitne, podbite złotem.

Pierwotnie godło było srebrne. Odmiany tego herbu używane na Litwie mają pole czerwone, dom Kossowów jako godło ma majuskułę N przeszytą strzałą, dom Rewkowskich godło jest srebrne[1].

Przedstawienie z nekrologu z 1300 r.: Biały wolfsangel z kółkiem tudzież tzw. świerczek w czerwonym polu.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Najstarsze pieczęcie wskazujące na pochodzenie tego herbu z XIII wieku.

  • 1220 - pieczęć komesa Budziwoja[2]
  • 1298 - pieczęć Alberta de Noneker[3]

Znane przedstawienie barwne pochodzi z 1300 r. z nekrologu pisarza króla Ottokara, którego nazwisko po łacinie było zapisane Chewreczk, oraz jego żony, spisany w klasztorze Minorytów w Wiedniu[3].

Barwna wersja herbu z nekrologu małżeństwa Chewreczk, na podstawie artykułu Jana Plináčka

Historia i znaczenie godła[edytuj]

W polu czerwonym srebrny świerczek - według Plináčka jest to przyrząd wojenny będący kawałkiem metalu wygiętym tak, aby mieć co najmniej dwa ostre końce zwrócone do góry (forma "wilczego haka"), z uchwytem pozwalającym łatwiej rzucić nim w konia przeciwnika lub pod nogi, często łącząc je łańcuchem, zasypując przedpole. Według Piekosińskiego w Heraldyka polska wieków średnich błękitnym polu znajduje się grecka litera N, co wydaje się pomyłką interpretacyjną artysty, który przedstawiał herb, jak pisze Josef Pilnáček. Szczególnie gdy odnajdujemy przedstawienia zawierające zagięcie w ukośnej belce złotej "litery", które najprawdopodobniej jest uchwytem narzędzia, o którym pisze drugi heraldyk. Herbowi zwani byli Świerciami. Andrzej Kulikowski natomiast wskazuje na prawdopodobne pochodzenie herbu od przedheraldycznego znaku własnościowego przypominającego literę N[1].

Herbowni[edytuj]

Arciszewski[4], Arciuszkiewicz, Artecki, Bazarewski, Kadron, Kijewski, Kladrubski[4], Krajkowski, Kraykowski, Kupiatycki, Orzek, Radzewski[4], Radziewski, Radziowski, Refkowski, Rewko, Rewkowski, Rewnowski, Rodomański, Rondomański, Straczan, Streczan, Strękowski, Świerczek, Świerczewski, Świerkowski[4], Zwysłowski.

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. a b Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 300 - 301. ISBN 83-7391-523-0.
  2. F. Piekosiński "Heraldyka polska wieków średnich", 1889 r.; s. 154-155
  3. a b J. Plináček "Znaczenie figury heraldycznej w herbie Świerczek" z:"Miesięcznik Heraldyczny", Nr 6, 1930
  4. a b c d Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 354. ISBN 83-7391-523-0.