Żbik europejski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Żbik europejski
Felis silvestris[1]
Schreber, 1775
Żbik europejski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj kot
Gatunek żbik europejski
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Podgatunki żbika na podstawie badań DNA z 2007[3]:

     Obecny zasięg F. s. silvestris

     Dawny zasięg F. s. silvestris

     F. s. lybica

     F. s. cafra

     F. s. ornata

     F. s. bieti

Żbik europejski[4], żbik[5][6] (Felis silvestris) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku (pod nazwą Felis catus), na podstawie wyglądu kota domowego. Obecną nazwę nadał żbikowi w 1775 roku niemiecki przyrodnik Schreber, który w Niemczech obserwował zwierzę w naturze.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje gęste lasy obszarów górskich. Najlepiej czują się na skraju kompleksów leśnych. Znajdując schronienie wśród drzew, a polując na terenach otwartych: łąkach, śródleśnych polanach, na polach. Szacuje się, że w Polsce we wschodniej części Karpat żyje nie więcej niż 200 żbików.

Pokarm[edytuj | edytuj kod]

Żbiki żywią się małymi ssakami, gryzoniami, ptakami, rybami, żabami, małymi sarnami, jelonkami i jagniętami, a czasem nawet polują na owady.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Sierść gęsta i długa jest barwy żółtawoszarej w ciemne pręgi. Powyżej opuszek, na tylnych kończynach czarne plamy.

Długość ciała: 45–90 cm
Długość ogona: 25–40 cm
Wysokość w kłębie: 25–35 cm
Masa 4–10 kg

Rozwścieczony żbik kładzie uszy płasko po głowie, otwiera szeroko czerwoną paszczę, przeraźliwie parska, jeży sierść i wygina grzbiet w łuk, co sprawia, że olbrzymieje.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Ciąża trwa 65–69 dni. Samica rodzi od jednego do czterech młodych. Samice dojrzewają w wieku 10 miesięcy, a samce rok później.

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się ponad 20 podgatunków żbika[7][4]:

  • Felis silvestris cafra Desmarest, 1822kot kafryjski
  • Felis silvestris caucasica Satunin, 1905żbik kaukaski
  • Felis silvestris caudata Gray, 1874żbik ksapijski
  • Felis silvestris chutuchta Birula, 1916
  • Felis silvestris cretensis Haltenorth, 1953żbik kreteński
  • Felis silvestris foxi Pocock, 1944
  • Felis silvestris gordoni Harrison, 1968
  • Felis silvestris grampia Miller, 1907żbik szkocki
  • Felis silvestris griselda Thomas, 1926
  • Felis silvestris haussa Thomas & Hinton, 1921
  • Felis silvestris iraki Cheesmann, 1921
  • Felis silvestris jordansi Schwarz, 1930żbik balearski
  • Felis silvestris lybica Forster, 1780kot nubijski
  • Felis silvestris mellandi Schwann, 1904
  • Felis silvestris nesterovi Birula, 1916
  • Felis silvestris ocreata Gmelin, 1791
  • Felis silvestris ornata Gray, 1832kot stepowy
  • Felis silvestris reyi Lavauden, 1929żbik korsykański
  • Felis silvestris rubida Schwann, 1904
  • Felis silvestris silvestris Schreber, 1777żbik europejski
  • Felis silvestris tristrami Pocock, 1944
  • Felis silvestris ugandae Schwann, 1904

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W 1980 roku żbik został wpisany do aneksu II konwencji berneńskiej i w wielu krajach wprowadzono ograniczenia mające służyć ochronie tych kotów. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[8].

Staropolskie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Step, zdeb, zdbik, żdbik. Słowo "step", później (w tym wypadku) udźwięcznione, oznacza dzikusa, coś dzikiego. Wyraz "zdbik" jest zdrobnieniem tego udźwięcznienia, "żdbik" jest mylnym odmazurzeniem tego zdrobnienia, natomiast współczesna nazwa zwierzęcia jest łatwiejszą do wymówienia formą tego ostatniego słowa.

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • w niewoli żbiki żyją 12–18 lat
  • polują tylko na ziemi nad ranem i o zmierzchu
  • wrogami naturalnymi młodych są łasice i gronostaje
  • w porównaniu z europejskim żbik afrykański ma krótsze owłosienie i cieńszy ogon
  • z powodu kojarzenia się żbików z kotami domowymi naukowcy uważają, że duża część europejskich drapieżników to mieszańce, tzw. kotożbiki; według części naukowców, nie istnieją już (przynajmniej w Polsce) żbiki czystej krwi, ponieważ zostały wymieszane z dachowcami[9]
  • kocięta mimo niewielkich rozmiarów i miłego wyglądu potrafią używać swoich zębów i pazurów

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W języku angielskim istnieje związek frazeologiczny "wildcat strike" (dosłownie: uderzenie żbika), który oznacza "dziki strajk" robotników. Na tej podstawie ruch anarchosyndykalistyczny (a konkretnie związek zawodowy Industrial Workers of the World) stworzył symbol czarnego żbika (a nie, jak sądzi się powszechnie, kota) wpisanego w okrąg, jako charakterystykę dzikich wystąpień robotniczych mających według nich coś z natury żbika.

Przypisy

  1. Felis silvestris, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Yamaguchi, N., Kitchener, A., Driscoll, C. & Nussberger, B. 2015. Felis silvestris. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015.1. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-06-28]
  3. CA Driscoll, M Menotti-Raymond, AL Roca, K Hupe i inni. The Near Eastern origin of cat domestication.. „Science”. 317 (5837), s. 519-23, Jul 2007. DOI: 10.1126/science.1139518. PMID: 17600185. 
  4. 4,0 4,1 Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 135. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 157. ISBN 83-01-14344-4.
  6. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 440, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  7. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Felis silvestris. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 sierpnia 209]
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2014 r. poz. 1348)
  9. Psy, Koty, Konie, Fretki - Porady, pielęgnacja i informacje - Dziś polskich żbików już nie ma