Ґ

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ґ
Ilustracja
Informacje podstawowe
Majuskuła Ґ
Minuskuła ґ
Podstawowe pismo cyrylica
Podstawowy alfabet ukraiński
Pochodzenie
Oparty na grafemie Г
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Ґ, ґ (ukr. ge) – piąta litera alfabetu ukraińskiego, czasami nieoficjalnie stosowana także w ortografii białoruskiej. Oznacza rzadko w tych językach występujący dźwięk [g], spotykany głównie w wyrazach zapożyczonych i transkrypcji nazw obcojęzycznych.

W zachodniej Rusi konieczność oddania dźwięku [g] pojawiła się już w średniowieczu, w związku z intensywnymi kontaktami z językiem niemieckim i polskim. W ówczesnej zachodnioruskiej ortografii używano do tego celu dwuznaku кг – być może pod wpływem greckiego dwuznaku γκ o tej samej funkcji. Postać litery Ґ pochodzi z bizantyjskiej greckiej kursywy, gdzie była jednym ze sposobów zapisu litery gamma; spotyka się ją tam już na przełomie XVI i XVII wieku. W grafii ukraińskiej litera ta pojawiła się dopiero w XIX wieku w Austro-Węgrzech. Innymi kandydatami dla oznaczenia dźwięku [g] były stary dwuznak кг oraz zapożyczone z alfabetu łacińskiego g. W Rosji natomiast litera Ґ weszła do użycia (w zapisie języka ukraińskiego) dopiero w roku 1905. W roku 1933 na polecenie władz ZSRR została usunięta z alfabetu ukraińskiego jako „burżuazyjna”, zachowała się częściowo wyłącznie w literaturze lingwistycznej w transkrypcji fonetycznej. Używana była jednak powszechnie na emigracji (do 1945 r. również w Polsce). Przywrócona do alfabetu ukraińskiego w roku 1990.

Oficjalnie litera Ґ nazywa się ґе; potocznie używane są także nazwy: ге з гачком i ге з гичкою.

Z literą Ґ związany jest stary spór o zakres jej użycia, trwający od XIX wieku między Ukraińcami z Zachodu i Wschodu. Chodzi głównie o pisownię zapożyczeń z języków zachodnich zawierających literę G. Ogólnie rzecz biorąc, dialekty wschodnie zapożyczały więcej za pośrednictwem języka rosyjskiego, z czego wynika wymowa i chęć pisowni Г (np. region – [rɛɦʲˈjon] регіон); z kolei do dialektów zachodnich więcej zapożyczeń trafiało bezpośrednio lub za pośrednictwem niemieckiego, polskiego, czeskiego i węgierskiego, z czego wynika wymowa i chęć pisowni Ґ ([rɛgʲˈon] реґіон). Obecne zasady ortografii nawiązują do zawartego w 1928 roku kompromisu, który zasadniczo bliższy był wymowie wschodniej. Jego zasadniczą wadą jest brak jasnych reguł, według których uczyniono pojedyncze ustępstwa na rzecz wymowy zachodniej.

Litera Ґ, ґ (rus. gie) jest piątą literą alfabetu rusińskiego i oznacza dźwięk [g]. Używany jest przez użytkowników tego języka we własnej leksyce (ґамба – pol. usta, ґывтнути – pol. połknąć), jak i w zapożyczeniach (машынґвер – z niemieckiego – karabin maszynowy).

Kodowanie[edytuj | edytuj kod]

ZnakҐґ
Nazwa w UnikodzieCyrillic Capital Letter
Ghe with Upturn[1]
Cyrillic Small Letter
Ghe with Upturn[2]
Kodowaniedziesiętnieszesnastkowodziesiętnieszesnastkowo
Unikod1168U+04901169U+0491
UTF-8210 144d2 90210 145d2 91
Odwołania znakowe SGMLҐҐґґ
Macintosh Cyrillic162A2182B6
Windows-1251165A5
KOI8-U189BD

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cyrillic Capital Letter Ghe with Upturn. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-05].
  2. Cyrillic Small Letter Ghe with Upturn. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-05].