Adam Lazarowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Adam Lazarowicz
Klamra, Pomorski, Kleszcz, Zygmunt, Jadzik, Grot, Orczyk, Gwóźdź, Aleksander
Ilustracja
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 14 października 1902
Berezowica Mała, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 1 marca 1951
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1919–1947
Siły zbrojne Wojsko Polskie; Polskie Siły Zbrojne
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
powstanie antykomunistyczne w Polsce 1944–1953
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski

Adam Kalikst Łukasz Lazarowicz ps. „Klamra”, „Pomorski”, „Kleszcz”, „Zygmunt”, „Jadzik”, „Grot”, „Orczyk”, „Gwóźdź”, „Aleksander” (ur. 14 października 1902 w Berezowicy Małej koło Zbaraża, zamordowany 1 marca 1951 w więzieniu mokotowskim w Warszawie) – major piechoty Polskich Sił Zbrojnych, żołnierz SZP, ZWZ i AK oraz Zrzeszenia WiN, zastępca prezesa IV Zarządu Głównego Zrzeszenia WiN, działacz zbrojnego podziemia niepodległościowego. W 2013 awansowany pośmiertnie do stopnia podpułkownika.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Popiersie Adama Lazarowicza w ramach Pomnika Żołnierzy Wyklętych w Rzeszowie

Był synem Franciszka Lazarowicza i Wandy z domu Ojak. W 1919 wstąpił na ochotnika do odrodzonego Wojska Polskiego i walczył z Ukraińcami na Wołyniu. Następnie rozpoczął naukę w gimnazjum w Jaśle. W 1920 ponownie zgłosił się do WP i wziął udział w wojnie z bolszewikami. Walczył w rejonie miejscowości Chorzele, został ranny w walkach pod Ostrołęką. Po zakończeniu działań wojennych powrócił do gimnazjum, w którym w 1921 zdał maturę. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1931 ukończył kurs podchorążych piechoty. Z dniem 1 września 1931 mianowany został podporucznikiem rezerwy piechoty. W 1934 w tym stopniu został zweryfikowany z lokatą 392 w Korpusie Oficerów Piechoty i posiadał przydział mobilizacyjny do 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. W 1936 otrzymał awans do stopnia porucznika. Z powodu choroby został zwolniony z wojska. Był kierownikiem szkoły w Gumniskach.

Podczas kampanii wrześniowej 1939 zmobilizowany i wyznaczony na stanowisko ostatniego komendanta miasta Dębica. Po ewakuacji garnizonu przyłączył się do jednostek walczących w rejonie Rawy Ruskiej; dowodził kompanią.

W październiku 1939 wrócił do Gumnisk koło Dębicy, gdzie ponownie objął funkcję kierownika szkoły. Jednocześnie zaangażował się w działalność konspiracyjną w ramach Służby Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej. W 1940 został komendantem placówki, a następnie Obwodu Dębica ZWZ-AK; stał na jego czele aż do wiosny 1944. W tym czasie dokonał znacznej jego rozbudowy. Przeniósł komendę Obwodu z miasta na wieś, do Gumnisk. Komendy tej Niemcom do zakończenia wojny nie udało się wykryć. Powołał 10 nowych placówek ZWZ na terenie powiatu, m.in. w Dębicy o krypt. „Działo”, w Pilznie – „Pocisk”, w Ropczycach – „Ropa” i „Rakieta” oraz inne w różnych miejscowościach. Obwód Dębica pod jego komendą osiągnął najwyższy poziom organizacyjny, wyszkolenia i gotowości bojowej z wszystkich obwodów Inspektoratu Rzeszowskiego AK. W 1943 r. dostał awans do stopnia kapitana, a rok później – majora. Jego największym sukcesem był współudział w rozpracowaniu niemieckiej broni rakietowej V-2 na poligonie doświadczalnym w rejonie miejscowości Blizna koło Dębicy. Wiosną 1944 r. objął funkcję zastępcy inspektora Inspektoratu Rzeszów AK. W czasie akcji „Burza” dowodził 5 Pułkiem Strzelców Konnych AK, liczącym ok. 1200 ludzi. Za pomoc wojskom sowieckim otrzymał Order Czerwonej Gwiazdy, ale go nie przyjął.

W lutym 1945 przybył do Rzeszowa, gdzie został kierownikiem Okręgu Rzeszowskiego WiN, a następnie Okręgu Wrocławskiego. W grudniu 1946 został mianowany zastępcą Prezesa IV Zarządu Głównego WiN ppłk. Łukasza Cieplińskiego ps. „Ostrowski”, „Bogdan”, „Ludwik”, „Pług”. 5 grudnia 1947 w Żninie został aresztowany przez UB. Po brutalnym śledztwie w październiku 1950 Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na 4-krotną karę śmierci i 33 lata pozbawienia wolności. 1 marca 1951 został stracony w więzieniu mokotowskim.

Jego syn Zbigniew (ur. 27 kwietnia 1925) dowodził plutonem AK podczas akcji „Burza”. Z kolei syn Zbigniewa Lazarowicza, a wnuk śp. mjr. Adama Lazarowicza, Romuald (ur. 11 sierpnia 1953) należał do najaktywniejszych działaczy Solidarności Walczącej. Obaj potomkowie mjr. „Klamry” zamieszkali we Wrocławiu[1][2]. Córka Adama Lazarowicza, Danuta (po mężu Iwan) działała w Armii Krajowej[3].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze „Na Łączce”, jak również na Cmentarzu Wojskowym w Dębicy.

W 1992 Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie wydał postanowienie unieważniające wyrok z 1951. Sąd nie miał wątpliwości, że działalność mjr. A. Lazarowicza miała na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości.

Imieniem Adama Lazarowicza nazwano Publiczne Gimnazjum w Gumniskach, w której ustanowiono tablicę pamiątkową honorującą majora.

W Dębicy (mieście z rejonu działania majora) w 1993 nazwano ulicę imienia Adama Lazarowicza.

W 2009 ukazała się książka pt. „Klamra” – mój ojciec autorstwa Zbigniewa Lazarowicza[4]. Na kanwie tej publikacji w 2013 powstał fabularyzowany film dokumentalny o Adamie Lazarowiczu pt. Klamra. W przedsionku śmierci (w rolę majora wcielił się aktor Mariusz Bonaszewski)[5].

W dniu 1 marca 2013 r. z okazji obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych Minister Obrony Narodowej Tomasz Siemoniak awansował go pośmiertnie do stopnia podpułkownika[6][7].

W ramach odsłoniętego 17 listopada 2013 Pomnika Żołnierzy Wyklętych w Rzeszowie zostało ustanowione popiersie Adama Lazarowicza[8][9][10][11].

W 2016 r. Imieniem Adama Lazarowicza nazwano jedno z rond w Jaśle[12].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

1 marca 2010, wraz z trójką innych „Żołnierzy Wyklętych” straconych tego samego dnia co on, Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem i Mieczysławem Kawalcem, został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[13][14].

Przypisy

  1. Biogram Romualda Lazarowicza, wnuka śp. mjr. „Klamry”, w Encyklopedii Solidarności (pol.). Encyklopedia Solidarności.
  2. Biogram Zbigniewa Lazarowicza, syna śp. mjr. „Klamry”, w Encyklopedii Solidarności (pol.). Encyklopedia Solidarności.
  3. Odznaczenia dla Niezłomnych. prezydent.pl, 2017-03-01. [dostęp 2017-03-01].
  4. „Klamra” – mój ojciec. wydawnictwo-lena.pl. [dostęp 1 marca 2015].
  5. Klamra. W przedsionku śmierci. filmpolski.pl. [dostęp 1 marca 2015].
  6. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. wp.mil.pl, 1 marca 2013. [dostęp 3 marca 2013].
  7. Pośmiertne awanse dla Żołnierzy Wyklętych.
  8. Pułkownik Łukasz Ciepliński i jego żołnierze mają swój pomnik w Rzeszowie. umwp.podkarpackie.pl, 17 listopada 2013. [dostęp 13 czerwca 2014].
  9. Pomnik żołnierzy wyklętych w Rzeszowie. tvp.pl, 17 listopada 2013. [dostęp 13 czerwca 2014].
  10. W Rzeszowie odsłonięto pomnik płk. Łukasza Cieplińskiego [WIDEO] (pol.). nowiny24.pl, 2013-11-17. [dostęp 13 czerwca 2014].
  11. Odsłonięcie pomnika prezesa IV Zarządu Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" płk. Łukasza Cieplińskiego (pol.). pomniksmolensk.pl, 2013-11-19. [dostęp 13 czerwca 2014].
  12. Rondo imienia Adama Lazarowicza :: Wiadomości :: Jaslo4u.pl, www.jaslo4u.pl [dostęp 2016-06-27].
  13. M.P. z 2010 r. Nr 31, poz. 461
  14. Ordery dla Żołnierzy Wyklętych straconych 1 marca 1951 r. prezydent.pl, 2010-03-01. [dostęp 2012-05-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]