20 Pułk Piechoty Ziemi Krakowskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. Zobacz też: 20 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty noszące numer „20”.
20 Pułk Piechoty Ziemi Krakowskiej
Ilustracja
Odznaka 20 Pułku Piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 26 maja
Nadanie sztandaru 18 maja 1924
Kontynuacja 10 Batalion
Desantowo-Szturmowy
Dowódcy
Pierwszy płk Ignacy Pick
Ostatni płk Kazimierz Brożek
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Kraków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 6 Dywizja Piechoty
Tereny działań pułku w latach 1918-1920
29 lipca - 3 sierpnia 1920
Pułk walczył w składzie 6DP
Tablica upamiętniająca Karola Bacza

20 Pułk Piechoty Ziemi Krakowskiej (20 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

5 listopada 1918 roku z Opawy do Krakowa przybył "Batalion Uzupełniający" pod dowództwem płk Ignacego Pika, w skład którego wchodzili żołnierze narodowości polskiej Cesarskiego i Królewskiego 16 Pułku Strzelców. W drugiej połowie listopada powróciły z Ukrainy dwa bataliony 16 Pułku Strzelców. Wszystkie pododdziały włączone zostały do Batalionu Zapasowego 4 pułku piechoty Legionów.

W styczniu 1919 roku po przeniesieniu Batalionu Zapasowego 4 pułku piechoty Legionów do Jabłonny rozpoczęto organizację Pułku Ziemi Krakowskiej.

4 kwietnia 1919 roku Minister Spraw Wojskowych generał porucznik Józef Leśniewski nadał Pułkowi Ziemi Krakowskiej numer „20” i nazwę wyróżniającą „Ziemi Krakowskiej” oraz wyznaczył Kraków, jako stałe miejsce postoju Batalionu Zapasowego 20 Pułku Piechoty i ustalił podległość tego batalionu pod Dowództwo Okręgu Generalnego Kraków[1].

W tym samym roku oddział podporządkowany został dowódcy 6 Dywizji Piechoty i wszedł w skład XII Brygady Piechoty.

W latach 1995–2001 tradycje pułku kontynuował 10 Batalion Desantowo-Szturmowy Ziemi Krakowskiej stacjonujący w Rząsce.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym 20 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr V[2] w garnizonie Kraków[3]. Wchodził w skład 6 Dywizji Piechoty[2].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 26 maja, jako datę święta pułkowego[4]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę boju pod Zamoszem, stoczonego w 1920 roku[5].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 18 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. Po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[7].

Pułk był jednostką mobilizującą. Zgodnie z uzupełnionym planem „W”, który wszedł wżycie 15 maja 1939 roku miał sformować w mobilizacji niejawnej:
w grupie jednostek oznaczonych kolorem brązowym, podgrupa 20:

  • kompanię km plot. typ B nr 53,
  • kompanię km plot. typ B nr 54,

w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym:

  • 20 pułk piechoty,
  • kompanię asystencyjną nr 151,
  • kompanię kolarzy nr 54 dla 6 DP,
  • park intendentury typ I nr 501 dla 6 DP,
  • kompanię sanitarną nr 501 dla 6 DP[8].

Ponadto pułk był odpowiedzialny, pod względem materiałowym, za mobilizację Dowództwa 6 Dywizji Piechoty, kompanii łączności 6 DP, Komendy Rejonu Uzupełnień Kraków Miasto oraz Kadry Zapasowej Piechoty Kraków[9].

23 sierpnia 1939 roku została zarządzona mobilizacja jednostek „brązowych” oraz jednostek „żółtych” na terenie Okręgu Korpusu Nr V. Początek mobilizacji został wyznaczony na godzinę 6.00 następnego dnia[10].

Pułk w kampanii wrześniowej 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie 6 Dywizji Piechoty.

3 września 1939 z nadwyżek pułku został zaimprowizowany 4 Batalion Forteczny dla Obszaru Warownego "Kraków". 11 września 1939 w rejonie Ździar baon forteczny por. Andrzeja Krawca został włączony do II/20 pp.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[11].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[16]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • mjr piech. Edmund Żelawski (p. o. 10 VII 1922[17] – 1924[18])
  • ppłk piech. Franciszek Tomek (22 V 1925[19] – 26 IV 1928 → praktyka poborowa w PKU Kraków Miasto[20])
  • ppłk piech. Edmund Effert (26 IV 1928 – 12 III 1929 → p.o. komendanta PKU Grodno[21])
  • mjr / ppłk dypl. piech. Leopold Gebel (12 III 1929 – 26 III 1931 → szef wydziału w Biurze Og. Adm. MSWojsk.[22])
  • ppłk dypl. piech. Józef Jan Stanisław Sierosławski (15 V 1931[22] – III 1932 → szef wydziału w Oddziale I SG[23])
  • ppłk piech. Stanisław II Klementowski (15 VII 1932[24] – 26 I 1934 → kierownik Okr. Urz. WFiPW DOK VIII[25])
  • ppłk dypl. piech. Karol Lenczowski (26 I 1934 stanowiska nie objął[25][26])
  • ppłk piech. Karol Chrobaczyński (od VI 1934[27])
  • ppłk piech. Franciszek Uhrynowicz (do VIII 1939 → dowódca OZ 6 DP)
Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[11]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[28]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • mjr piech. Jan Korpak (10 VII 1922[29] – 1923[30] → dowódca III baonu[18])
  • mjr piech. Stanisław III Nowicki (1924 – 1925 → dowódca II baonu[31])
  • mjr piech. Jan Korpak (1925[32])
  • mjr piech. Władysław Błażewicz (1928 – 1929 → dyspozycja dowódcy OK V[33])
  • mjr piech. Witold Trubicki (od 6 VII 1929[34])
Oficerowie
Podoficerowie i szeregowcy

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[36]

  1. por. Kornel Bogatko
  2. por. Andrzej Cichowski
  3. ppor. Kazimierz Głowacki
  4. por. Alfred Konkiewicz
  5. por. Mikołaj Korneluk
  6. por. Edward Pach
  7. płk Ignacy Pick
  8. płk Aleksander Pietkiewicz
  9. ppłk Stanisław Schuster-Kruk
  10. ppor. Henryk Sucharski

Obsada pułku we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada pułku we wrześniu 1939 roku[37]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk piech. Kazimierz Brożek
  • I adiutant – kpt. Jan Kałymon
  • II adiutant – ppor. Walery Adamczyk
  • oficer informacyjny – kpt. Stanisław Zięba
  • oficer łączności – por. Jan Talaga
  • kwatermistrz – kpt. Stanisław Chmielowski
  • oficer płatnik – ppor. Kamiński
  • naczelny lekarz – kpt. lek. dr Józef Jankiewicz
  • dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Norbert Śledź–Olędzki
I batalion
  • dowódca – mjr Ludwik Bałos
  • 1 kompania strzelecka – kpt. Ludwik Szeląg (od 3.09 por. Paweł Sawicki)
  • 2 kompania strzelecka – ppor. Wsiewołod Romanowski
  • 3 kompania strzelecka – ppor. Jerzy Zagórski
  • 1 kompania ckm – por. Zdzisław Gawroński
II batalion
  • dowódca – kpt. Wacław Nowacki
  • 4 kompania strzelecka – ppor. Bronisław Osmalak
  • 5 kompania strzelecka – ppor. Jan Sowa
  • 6 kompania strzelecka – kpt. Norbert Śledź
  • 2 kompania ckm – kpt. Jerzy Luedtke
III batalion
  • dowódca – mjr Tytus Jerzy Brzosko
  • 7 kompania strzelecka – por. Stanisław Kosmala
  • 8 kompania strzelecka – por. Jan Daniec
  • 9 kompania strzelecka – por. Józef Ignacy Mucha
  • 3 kompania ckm – kpt. rez. Jan Bujwid
Pododdziały specjalne
  • kompania zwiadu – por. Tadeusz Hauser
  • kompania przeciwpancerna – por. Julian Krzewicki
  • pluton artylerii piechoty – ppor. rez. Jerzy Paczkowski
  • pluton pionierów – por. Feliks Lew
  • pluton przeciwgazowy – por. Roman Rutka
IV batalion
  • dowódca IV batalionu (sformowany 3 IX) – kpt. rez. Batko, od 5 września por. Andrzej Krawiec
    • adiutant IV batalionu - ppor. Józef Warchałowski
    • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - ppor. rez. Balcer
    • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - ppor. Tadeusz Sanicki
    • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - ppor. Janicki
    • dowódca kompanii ckm - ppor. rez. Różanowicz
  • dowódca placówki Olza - ppor. Stanisław Orłowski
  • dowódca placówki Tunel Rydułtowy - por. Tadeusz Kupfer
  • dowódca Ośrodka Zapasowego - ppłk Franciszek Uhrynowicz
    • kwatermistrz - mjr Tadeusz Rybka

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

5 maja 1924 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zatwierdził wzór chorągwi 20 Pułku Piechoty[38].

18 maja 1924 roku na rynku krakowskim Prezydent Rzeczypospolitej Stanisław Wojciechowski wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez komitet obywatelski Krakowa na czele ze ś.p. Włodzimierzem Tetmajerem, Wincentym Wodzińskim oraz prezydium miasta[5].

Sztandar wykonany został zgodnie ze wzorem chorągwi pułkowej w piechocie, określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[39]. Chorągiew składała się z płata, w kształcie kwadratu o boku jednego metra, drzewca, głowicy i szarfy. Drzewce zwieńczone były głowicą. Głowica złożona była z podstawy i orła. Na podstawie umieszczony został numer pułku „20”.

Po bitwie pszczyńskiej ppor. Skocz, na polecenie dowódcy pułku, zawiózł sztandar do Krakowa i przekazał mjr. Tadeuszowi Rybce z Ośrodka Zapasowego 6 DP. 8 listopada 1939, w obozie Călimăneşti major Rybka przekazał sztandar (bez drzewca) pułkownikowi Lichtarowiczowi. Ambasada RP w Bukareszcie wyekspediowała płat sztandaru do Francji. Po kampanii francuskiej 1940 sztandar ewakuowany został do Wielkiej Brytanii i zdeponowany w Muzeum w Banknock. Obecnie sztandar znajduje się w zbiorach Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[40].

Odznaka pamiątkowa

18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 20 Pułku Piechoty[41]. Odznaka o wymiarach 41x32 mm ma kształt stylizowanego krzyża o złamanych w lewo ramionach pokrytych granatową emalią ze złoconymi krawędziami. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały „20 PP ZK”. Środek odznaki wypełnia tarcza w kształcie rombu z wizerunkiem kopca Kościuszki, na tle murów fortecznych cyzelowanych w srebrze, ze złoceniami. Odznaka oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze, złocona. Na rewersie próba srebra 800, imiennik grawera JT oraz numer. Wykonawcą odznaki był Józef Trębacz z Krakowa[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 39 z 8 kwietnia 1919 roku, poz. 1267.
  2. a b Almanach 1923 ↓, s. 51.
  3. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 49.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. a b Wrona 1928 ↓, s. 22.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  8. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 66, CLII.
  9. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 66.
  10. Zarzycki 1995 ↓, s. 218.
  11. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  12. a b c d e f g h i Księga chwały 1992 ↓.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 24 stycznia 1920 roku, s. 11.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 30.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 9.
  16. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 543.
  18. a b Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 171.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 264, 268.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 138.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
  22. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 96.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 229.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  25. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 7.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 289.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 257.
  28. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 546.
  30. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 182.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 269.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 268.
  33. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 216, z dniem 31 sierpnia 1929 roku został przeniesiony w stan spoczynku.
  34. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 214.
  35. Wystawa i monstre koncert. „Ilustrowany Kurier Codzienny”, s. 18, Nr 119 z 1 maja 1939. 
  36. Wrona 1928 ↓, s. 24.
  37. Gładysz 2016 ↓, s. 92.
  38. Dz.Rozk. MSWojsk. Nr 21 z 27 maja 1924 roku, poz. 313.
  39. Dz.U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416.
  40. Satora 1990 ↓, s. 59.
  41. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 18 maja 1929 roku, poz. 158.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]