Solidarność Walcząca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Solidarność Walcząca
Państwo  Polska
Siedziba Wrocław
Data założenia 1982
Przewodniczący Kornel Morawiecki
brak współrzędnych

Solidarność Walcząca – polska, antykomunistyczna organizacja podziemna założona we Wrocławiu w czerwcu 1982 przez Kornela Morawieckiego.

Historia[edytuj]

Dewiza Solidarności Walczącej
Życzenia SW na Boże Narodzenie 1985

Była jedną z największych niepodległościowych organizacji niezależnych, wywodzących się z NSZZ „Solidarność”, powstałych w konsekwencji delegalizacji „Solidarności” przez komunistyczne władze PRL oraz wprowadzenia stanu wojennego. Solidarność Walczącą powołali we Wrocławiu w czerwcu 1982 działacze stanowiący trzon podziemnego Regionalnego Komitetu Strajkowego „Solidarności”, którzy nie zgadzali się z kierownictwem RKS w sprawie metod i strategii działania. Głównym celem SW było całkowite odsunięcie od władzy komunistów i przywrócenie Polsce niepodległości. Działalność podziemna Solidarności Walczącej to przede wszystkim szerokie propagowanie idei wolności, zwalczanie propagandy komunistycznej oraz przywrócenie w obiegu społecznym prawdziwych informacji historycznych. Realizowano to poprzez budowę silnej, wolnej od cenzury struktury wydawniczej. Solidarność Walcząca organizowała masowe demonstracje uliczne. Oryginalne, niespotykane w innych ugrupowaniach podziemnych, cechy SW to fraktalna[1] struktura organizacyjna, ograniczająca zagrożenia zewnętrzne, oraz systematyczne działania  kontrwywiadowcze[2] przeciwko Służbie Bezpieczeństwa, służące zresztą również innym organizacjom podziemnym. Finansowo SW wspierała się składkami sympatyków, również zagranicznych, a także sprzedażą kartek i znaczków i druków okolicznościowych.

SW nawiązywała do tradycji Armii Krajowej, miała podobną przysięgę, własny sztandar i podziemną pocztę. Jej hasło brzmiało „Wolni i Solidarni”, a logo przedstawiało litery SW ułożone w znak kotwicy, symbol nadziei i wierności tradycji Polski Walczącej[3].

Od momentu powstania do 1989 SW, jako jedyna organizacja podziemna w Polsce, nadawała każdego tygodnia audycje własnego radia we Wrocławiu, a także sporadycznie w Warszawie, Poznaniu, Rzeszowie, Zakopanem[4].

Główną postacią, przewodniczącym i twórcą ideowych założeń SW był Kornel Morawiecki. Do założycieli SW i najbardziej aktywnych działaczy we Wrocławiu należeli[5]: Paweł Falicki, Michał Gabryel, Andrzej Kisielewicz, Maria Koziebrodzka, Romuald Lazarowicz, Cezariusz Lesisz, Hanna Łukowska-Karniej, Zofia Maciejewska, Stanisław Mittek, Andrzej Myc, Wojciech Myślecki, Zbigniew Oziewicz, Jan Pawłowski, Barbara Sarapuk, Władysław Sidorowicz, Tadeusz Świerczewski, Andrzej Zarach.

Na czele SW stała Rada (skupiająca głównie założycieli) oraz – od 1984 r. – Komitet Wykonawczy[6]. Poza Polską Solidarność Walczącą reprezentowali przedstawiciele zagraniczni: Tadeusz Warsza[7] (Wielka Brytania), Andrzej Wirga[8] (Niemcy), Ewa Kubasiewicz[9] i Rafał Gan-Ganowicz[10] (Francja), Jerzy Jankowski[11] (Oslo), Ewa Zając[12] (Szwajcaria), Zbigniew Bełz[13] (Kanada), Jarosław Świątek[14] (USA).

Pierwszym sukcesem SW były manifestacje 13 i 26 czerwca 1982. Na wezwanie redakcji pisma „Solidarność Walcząca” (wbrew stanowisku RKS) na ulice Wrocławia wyszły tysiące mieszkańców. Demonstracje przekształciły się w wielogodzinne walki uliczne, wznoszono barykady, niejednokrotnie zmuszając oddziały ZOMO do wycofania się[15]. SW była współorganizatorem największej wrocławskiej demonstracji stanu wojennego 31 sierpnia 1982 r. Relacje na żywo z tej demonstracji nadawało Radio SW[16].

Solidarność Walcząca wydawała i drukowała liczne broszury i książki oraz 134 periodyki[17], z których najbardziej znane są „Biuletyn Dolnośląski”, „Solidarność Walcząca”, „Wiadomości Bieżące” „Replika” (Wrocław), „Czas”, „Solidarność Walcząca” (Poznań), „Europa”, „Alternatywa”, „WiS” (Warszawa), „Gencjana” (Jelenia Góra), „Gryf” (Szczecin), „PIK” (Katowice), „Wolność” (Łódź) oraz „Galicja” (Rzeszów). SW drukowała także pisma innych organizacji podziemnych. Wydawcą wszystkich druków organizacji była Agencja Informacyjna SW. W latach 1988–1990 AISW wydawała swój miesięczny serwis prasowy, rozprowadzany w kraju i za granicą na dyskietkach komputerowych.

SW wspomagała antykomunistyczne organizacje poza Polską – także w Związku Radzieckim, w szczególności publikując wydawnictwa w językach rosyjskim[18], ukraińskim, czeskim[19].

Spośród kilkunastu oddziałów SW najsilniejsze – obok Wrocławia – były: Poznań, Gdańsk, Rzeszów oraz Górny Śląsk. Czołowi działacze poza Dolnym Śląskiem to Maciej Frankiewicz (Poznań), Andrzej Kołodziej, Roman Zwiercan i Ewa Kubasiewicz (Trójmiasto), Sławomir Bugajski (Katowice), Janina Jadwiga Chmielowska (Sosnowiec), Krzysztof Korczak (Szczecin), Antoni Kopaczewski i Janusz Szkutnik (Rzeszów), Seweryn Jaworski, Krzysztof Wolf, Adam Cymborski  i Adam Borowski (Warszawa), Włodzimierz Domagalski (Łódź). Komórki Solidarności Walczącej istniały także w wielu innych miastach, m.in. w Zgorzelcu, Częstochowie, Jeleniej Górze, Kaliszu, Kielcach, Koninie, Opolu, Wałbrzychu. Poza strukturami regionalnymi SW tworzyła również grupy zakładowe (m.in. w Zakładach Cegielskiego w Poznaniu, Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, Stoczni Gdańskiej, wrocławskich zakładach „Wrozamet” i MPK, Jelczańskich Zakładach Samochodowych, kilku śląskich i wałbrzyskich kopalniach)[20]. Organizacja skupiała około 2 tysięcy członków[21].

W ramach SW działały również grupy o różnym stopniu autonomii, np. Agencja Fotograficzna „Dementi” (od 1983 poza SW), Robotnicze Wydawnictwo „Feniks”, Agencja Fotograficzna SW, warszawskie Grupy Wykonawcze, Grupa „Alternatywa”[22], Grupa „Horyzont”.

Rola SW w oporze społecznym wzrosła do tego stopnia, że Służba Bezpieczeństwa uznała ją za zagrożenie dla systemu. W sierpniu 1985 roku szef SB gen. Władysław Ciastoń podjął decyzję[23] w sprawie „rozpoznania, rozpracowania i zlikwidowania organizacji Solidarność Walcząca”, angażując w działanie przeciw niej „wszystkie jednostki organizacyjne Służby Bezpieczeństwa”. Ogólnokrajowemu rozpracowaniu SW nadano kryptonim „Ośmiornica”[24]. Była to największa operacja MSW od roku 1981. Mimo to SW pozostała organizacją podziemną w najmniejszym stopniu zinfiltrowaną przez SB[25].

Po aresztowaniu w październiku 1987 Kornela Morawieckiego funkcję przewodniczącego SW objął Andrzej Kołodziej, a gdy i jego aresztowano – Jadwiga Chmielowska. W maju 1988 r. Morawiecki i Kołodziej zostali deportowani z Polski. Po odbyciu politycznej podróży do kilku krajów (Wielka Brytania, Francja, Włochy, USA) Morawiecki powrócił nielegalnie do Polski i do podziemia, ponownie obejmując przywództwo SW.

W roku 1989 SW sprzeciwiła się porozumieniu z komunistami, do którego przystąpiła część opozycji w Polsce („okrągły stół”), motywując to racjami moralnymi i politycznymi.

W latach 1988–1992 działacze Wydziału Wschodniego SW (Leszek Bednarczuk, Selim Chazbijewicz, Jadwiga Chmielowska, Piotr Hlebowicz, Lech Jęczmyk, Janusz Kamocki, Tadeusz Markiewicz, Kazimierz Michalczyk, Piotr Pacholski, Maciej Ruszczyński, Sebstian Rybarczyk, Wojciech Stando, Roman Zaleski[26]) udzielali znaczącej pomocy sprzętowej, materiałowej i szkoleniowej działaczom niepodległościowym Litwy, Łotwy, Estonii, Ukrainy, a także Mołdawii, Gruzji, Kazachstanu, Armenii, Azerbejdżanu[27]. Z Wydziałem Wschodnim SW współpracowali rosyjscy emigranci na Zachodzie, m.in. Natalia Gorbaniewska (Paryż) i Władimir Bukowski (Londyn). Działalność Wydziału wspierał amerykański Instytut na rzecz Demokracji w Europie Wschodniej[28] (Irena Lasota).

W 1990 spośród działaczy oraz środowiska Solidarności Walczącej powstała Partia Wolności[29]. Kandydat Partii Wolności na prezydenta, Kornel Morawiecki, po zgłoszeniu swej kandydatury nie zebrał wymaganych 100 tys. podpisów. W czasie telewizyjnej kampanii wyborczej przed kamerami telewizyjnymi demonstracyjnie wywrócił okrągły stół.

Formalnie rozwiązanie organizacji nastąpiło w roku 1992. 17 stycznia 2007 r. powołane zostało kombatanckie Stowarzyszenie Solidarność Walcząca[30].

15 czerwca 2007 roku, 76 czołowych działaczy Solidarności Walczącej zostało odznaczonych przez Prezydenta RP Krzyżami Odrodzenia Polski[31].

Grupy Wykonawcze Solidarności Walczącej[edytuj]

Grupy Wykonawcze Solidarności Walczącej to podziemna komórka oddziału warszawskiego SW powstała na początku 1986 w podwarszawskich Łomiankach. GW zostały utworzone z inicjatywy działaczy SW związanych z pismem „Alternatywa”: Adama Cymborskiego[32], Tomasza Szostka i Jacka Guzowskiego.

Podstawowymi działaniami Grup Wykonawczych Solidarności Walczącej było prowadzenie akcji ulotkowych, wywieszanie transparentów, malowanie niepodległościowych haseł oraz ochrona uczestników demonstracji i wieców. Trzon grupy tworzyło dziesięć zaprzysiężonych osób, które dowodziły 4-6 osobowymi podgrupami. Wyznaczaniem zadań dla poszczególnych sekcji zajmował się Jacek Guzowski. Grupy Wykonawcze wydawały pisma: „Warszawski Biuletyn Uliczny” oraz „WIS”.

Koncepcje działania Solidarności Walczącej podzielała powstała w połowie lat 80. Federacja Młodzieży Walczącej, aktywna zwłaszcza w Gdańsku i Wrocławiu.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Działacze Solidarności Walczącej.

Program Solidarności Walczącej[edytuj]

Solidarność Walcząca działała w oparciu o Program Organizacji Solidarności Walczącej tworzony od 1982, którego najpełniejsza wersja ukazała się w 1987. Od momentu powstania w swoim programie głosiła całkowity upadek komunizmu, niepodległość Polski i innych narodów zniewolonych przez komunizm, niepodległość republik radzieckich, zjednoczenie Niemiec przy zachowaniu narzuconych jałtańskim porządkiem granic powojennych. Proponując wizję Polski po upadku komunizmu, Solidarność Walcząca podkreślała potrzebę solidaryzmu społecznego i samorządności oraz odwoływała się do wartości wynikających z nauczania Kościoła katolickiego.

Krzyż Solidarności Walczącej[edytuj]

Krzyż Solidarności Walczącej
Awers
Awers i rewers
Baretka
Baretka
Ustanowiono 16 kwietnia 2010

Odznaka pamiątkowa wprowadzona 16 kwietnia 2010 przez Przewodniczącego Solidarności Walczącej Kornela Morawieckiego dla upamiętnienia wysiłku członków i współpracowników organizacji w latach 1982–1991 oraz osób szczególnie zasłużonych w walce o „Wolność i Solidarność między ludźmi i narodami”. Nadawany jest działaczom i współpracownikom Solidarności Walczącej.

Kapituła Krzyża Solidarności Walczącej liczyła 29 osób powołanych jednorazowo przez Przewodniczącego Solidarności Walczącej, Kornela Morawieckiego. Krzyż nadawany jest w Polsce. Jego nadawanie zostanie uznane za zakończone z chwilą, gdy zostanie przy życiu mniej niż trzech członków Kapituły Krzyża[33]. Autorką projektu Krzyża Solidarności Walczącej jest artystka-rzeźbiarka, Ludwika Ogorzelec[34], która także była zaprzysiężonym członkiem Solidarności Walczącej od początku jej istnienia w 1982 we Wrocławiu.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Krzyżem Solidarności Walczącej.

Filmy i książki[edytuj]

Film „25 lat później…”, realizacja Tomasz Jaworski, Agencja Produkcji Audycji Telewizyjnych dla Redakcji Publicystyki Program 1 TVP SA, 2007.

„Głową mur przebijesz. Solidarność Walcząca”, scenariusz i reżyseria Leszek Furman, Grażyna Ogrodowska, 45 min. 2007.

„Pod prąd” – Ewa Kubasiewicz-Houée, Jerzy Zalewski.

„Pod Prąd” – Jadwiga Chmielowska, https://www.youtube.com/watch?v=_KTI89Bt03Q, Jerzy Zalewski.

Film Zbysława Kaczmarka „Wolni i Solidarni” o poznańskiej SW, 2012, Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

W grudniu 2016 premierę miał film Pawła Przewoźnego o Solidarności Walczącej[35]: „SW-Historia Solidarności Walczącej”[36].

Igor Janke, Twierdza. Solidarność Walcząca – podziemna armia. Wielka Litera, Warszawa 2015, ISBN 978-83-64142-65-9.

Igor Janke, Tvrz: Bojující Solidarita – podzemní armada. Edice Moderni Dejiny, Praha 2016, ISBN 978-80-905942-5-8.

Alfred Znamierowski, Niezłomni. Solidarność Walcząca.Editions Spotkania, Warszawa 2016, ISBN 978-83-796522-8-0.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Pączkowanie fraktala, www.tygodnikpowszechny.pl [dostęp 2017-01-25].
  2. PiotrP. Serwadczak PiotrP., Kulisy kontrwywiadu Solidarności Walczącej [dostęp 2017-01-25] (pol.).
  3. IdeoI. Sp. IdeoI., 25. rocznica powstania Solidarności Walczącej | Aktualności o polskiej nauce, badaniach, wydarzeniach, polskich uczelniach i instytutach badawczych, naukawpolsce.pap.pl [dostęp 2017-01-25].
  4. Jerzy Pietraszko, Terroryści i oszołomy, Kontra, Wrocław 2007.
  5. NSZZ „Solidarność” 1980–1989, tom 2: Ruch społeczny, pod red. Łukasza Kamińskiego i Grzegorza Waligóry, Warszawa 2010, s. 457–459.
  6. Mateusz Morawiecki, Geneza i pierwsze lata „Solidarności Walczącej”, praca magisterska, Wydział Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, 1992, rozdz. VI, Struktura organizacyjna Solidarności Walczącej, http://www.sw.org.pl/mat/mat-6.html.
  7. Tadeusz Eugeniusz Warsza – Encyklopedia Solidarności, www.encysol.pl [dostęp 2017-01-25] (pol.).
  8. Aneks – Wirga, www.sw.org.pl [dostęp 2017-01-25].
  9. Ewa Kubasiewicz-Houée, Bez prawa powrotu, Wyd. Wektory, Sadków 2007, s. 168.
  10. Ewa Kubasiewicz-Houée, Bez prawa powrotu, Wyd. Wektory, Sadków 2007, s. 172.
  11. Prezentacja działaczy :: Jerzy Jankowski, swkatowice.forumoteka.pl [dostęp 2017-01-25].
  12. Ewa Zając – Encyklopedia Solidarności, www.encysol.pl [dostęp 2017-01-25] (pol.).
  13. Solidarność Walcząca – Warszawa, www.solidarni.waw.pl [dostęp 2017-01-25].
  14. Solidarność Walcząca – Warszawa, www.solidarni.waw.pl [dostęp 2017-01-25].
  15. Ł. Kamiński, Solidarność Walcząca, Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej, 5-6 (76-77), 2007, s. 36.
  16. Radiowa przygoda, www.sw.org.pl [dostęp 2017-01-26].
  17. O wyzwolenie z komunizmu ludzi i narodów przysięgam walczyć! Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2007.
  18. Wydawnictwa obcojęzyczne, www.sw.org.pl [dostęp 2017-01-31].
  19. O wyzwolenie z komunizmu ludzi i narodów przysięgam walczyć! Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2007.
  20. SOLIDARNOŚĆ WALCZĄCA 1982 – 1992 [dostęp 2017-02-08] (pol.).
  21. 25. rocznica powstania Solidarności Walczącej – Inne Oblicza Historii, ioh.pl [dostęp 2017-02-08] (pol.).
  22. http://www.sw.org.pl/sw-warszawa.pdf.
  23. Solidarność Walcząca w dokumentach t. I: W oczach SB. IPN, Warszawa 2007, s. 152.
  24. Solidarność Walcząca w dokumentach t. I: W oczach SB. IPN, Warszawa 2007, s. 172.
  25. INTERIA.PL, Kto kogo rozpracował w podziemiu. Solidarność Walcząca a SB [dostęp 2017-02-08] (pol.).
  26. Wydział Wschodni SW, www.sw.org.pl [dostęp 2017-02-08].
  27. Wydział Wschodni.
  28. e, Institute for Democracy in Eastern Europe, idee.org [dostęp 2017-02-18].
  29. Solidarność Walcząca.
  30. Stowarzyszenie Solidarność Walcząca, www.sw.org.pl [dostęp 2017-02-18].
  31. l, Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Archiwum Lecha Kaczyńskiego / Aktualności / Rok 2007 / Odznaczenia w 25. rocznicę powstania „Solidarności Walczącej”, www.prezydent.pl [dostęp 2017-01-27] (pol.).
  32. Solidarność Walcząca – Adam Cymborski (pol.) [dostęp 2011-10-07].
  33. Kornel Morawiecki: Regulamin „Krzyża Solidarności Walczącej”. sw.org.pl, 15 kwietnia 2010. [dostęp 2016-07-23].
  34. Ludwika Ogorzelec.
  35. Solidarność Walcząca oczami młodych, wroclaw.tvp.pl [dostęp 2017-02-18].
  36. Wrocław: powstał film o Solidarności Walczącej adresowany do młodzieży, „Onet Wrocław”, 5 grudnia 2016 [dostęp 2017-02-18] (pol.).

Bibliografia[edytuj]

  • Alfred Znamierowski, Zaciskanie Pięści. Rzecz o „Solidarności Walczącej”, Editions Spotkania, Paris 1988. ISBN 2-86914-038-X.
  • Andrzej Kołodziej, Roman Zwiercan, ...o godność i wolność. Po prostu... Solidarność Walcząca w Trójmieście w latach 1982–1990, Wyd. Magnes, Kościerzyna 2010, ISBN 978-83-62118-00-7.
  • Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (red.), NSZZ Solidarność 1980-1989. Tom 2. Ruch społeczny, IPN Warszawa 2010. ISBN 978-83-7629-172-7.
  • Andrzej Kołodziej, Roman Zwiercan, ...o godność i wolność. Po prostu... Solidarność Walcząca w Trójmieście w latach 1982–1990, Wydanie drugie, uzupełnione. Wyd. Fundacja Pomorska Inicjatywa Historyczna, Kościerzyna 2010, ISBN 978-83-62471-00-3.
  • Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (red.), NSZZ Solidarność 1980-1989. Tom 3. Polska północna, IPN Warszawa 2010. ISBN 978-83-7629-173-4.
  • Jerzy Pietraszko, Terroryści i oszołomy, Wydanie Pierwsze. Wyd. Kontra, Wysoka 2007. ISBN 978-83-925099-3-6.
  • Ewa Kubasiewicz-Houée, Bez prawa powrotu, Wyd. Wektory, Sadków 2007. ISBN 83-922799-6-4.
  • Artur Adamski, Kornel – Rozmowa z przewodniczącym Solidarności Walczącej Kornelem Morawieckim, Wyd. Kontra, Wysoka 2007. ISBN 978-83-925099-2-9.
  • Łukasz Kamiński, Wojciech Sawicki, Grzegorz Waligóra, Solidarność Walcząca. Tom 1. W oczach SB, IPN Warszawa 2007. ISBN 978-83-60464-39-7.
  • Włodzimierz Domagalski, Solidarność Walcząca, Fundacja Odpowiedzialność Obywatelska, Warszawa 2010. ISBN 978-83-921513-1-9.
  • Solidarność Walcząca w dokumentach, t. I: W oczach SB, wybór, wstęp i opracowanie Łukasz Kamiński, Wojciech Sawicki, Grzegorz Waligóra, Warszawa 2007, 700 s. (seria „Dokumenty” t. 19), ISBN 978-8360464397.
  • Solidarność Walcząca w dokumentach, t. II, cz. 1: Materiały własne, wybór, wstęp i opracowanie Kamil Dworaczek, Grzegorz Waligóra, Warszawa 2016, 628 s. (seria „Dokumenty”, t. 60), ISBN 978-8380980105.
  • Małgorzata Wanke-Jakubowska, Maria Wanke-Jerie, Ja służę Polsce. Jan Pawłowski. 1945-2005. Twórca podziemnego kontrwywiadu, Profil, Wrocław 2015, ISBN 978-8394276409.
  • Włodzimierz Suleja, Jak coś trzeba, to trzeba. Władysław Sidorowicz. 1945-2014. Profil, Wrocław 2014, ISBN 978-8394276477.
  • Kamil Dworaczek, Chodziło mi o Polskę. Barbara Sarapuk. 1940-2015. Profil, Wrocław 2016, ISBN 978-8394276485.

Linki zewnętrzne[edytuj]