Aleksy (Gromadzki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Aleksy (Hromadśkyj))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksy
arcybiskup wołyński
Aleksy
Data i miejsce urodzenia 3 września 1882
Dokudow
Data i miejsce śmierci 8 maja 1943
Smyga
arcybiskup wołyński
Okres sprawowania 1934–1943
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Chirotonia biskupia 21 kwietnia 1922
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Wielki Komandor Orderu Feniksa (Grecja) Wielki Oficer Orderu Świętego Sawy Order Zasługi Cywilnej (Bułgaria)
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 21 kwietnia 1922
Konsekrator Jerzy (Jaroszewski)
Współkonsekratorzy Dionizy (Waledyński)
Biskup Aleksy (pierwszy z lewej) na spotkaniu roboczym synodu biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

Aleksy, imię świeckie Aleksander Gromadzki, ukr. Олександр Якубович Громадський, ros. Александр Якубович Громадский (ur. 3 września 1882 w Dokudowie, zm. 8 maja 1943 w Smydze) – biskup Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, w latach 1923–1940 Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W latach 1940–1943 zwierzchnik Ukraińskiego Autonomicznego Kościoła Prawosławnego.

Wczesna działalność[edytuj]

Był z pochodzenia Ukraińcem[1]. Ukończył w 1908 Akademię Duchowną w Kijowie, po czym podjął pracę nauczyciela w gimnazjum męskim w Chełmie i ożenił się, po czym przyjął święcenia kapłańskie. Po śmierci żony wstąpił w 1919 do zakonu[2]. Wieczyste śluby mnisze złożył w monasterze św. Jana Miłościwego w Zahajcach Małych[3] i trzy lata później, 21 kwietnia 1922, został wikariuszem eparchii wołyńskiej z tytułem biskupa łuckiego[2]. Po roku został przeniesiony na katedrę grodzieńską po usunięciu z niej przeciwnika autokefalii Kościoła w Polsce, biskupa Włodzimierza (Tichonickiego). Pięć lat później został podniesiony do godności arcybiskupa[2].

Biskup wołyński[edytuj]

W 1934, pod wpływem nacisku wiernych narodowości ukraińskiej, żądających powołania na katedrę wołyńską biskupa narodowości ukraińskiej, metropolita Dionizy (Waledyński) zrezygnował z tej katedry, którą tymczasowo łączył z godnością metropolity warszawskiego i całej Polski. Arcybiskupem wołyńskim został Aleksy (Hromadski), jedyny z biskupów popierający ruch na rzecz ukrainizacji PAKP[4]. W październiku 1934 wprowadził język ukraiński do korespondencji prowadzonej przez diecezję wołyńską, zaś w styczniu 1935 nakazał stosować go również w kazaniach, jeśli będzie ku temu wola parafian[5]. Między innymi z tego powodu w końcu lat 30. lubelskie Dowództwo Okręgu Korpusu charakteryzowało go jako nacjonalistę pozostającego pod wpływem OUN, z którą sympatyzował biskup pomocniczy diecezji, Polikarp (Sikorski)[6].

W 1938, po wyburzeniu ok. 140 cerkwi w ramach akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej, biskup udał się na objazd diecezji, w czasie którego wzywał do trwania przy wierze prawosławnej[7].

W 1940, po faktycznym zamarciu działalności struktur PAKP, biskup zdecydował się wrócić w jurysdykcję Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, z którego został wykluczony w momencie poparcia autokefalii Kościoła prawosławnego w Polsce. Pełniący obowiązki patriarchy Moskwy metropolita Sergiusz (Stragorodski) pozwolił mu zachować tytuł arcybiskupa wołyńskiego.

Działalność na rzecz autonomii Kościoła ukraińskiego[edytuj]

Jako hierarcha wołyński arcybiskup sprzeciwiał się tendencjom do nawet niekanonicznego powołania do życia autokefalicznego Kościoła ukraińskiego[2]. Opowiadał się natomiast za organizacją Ukraińskiego Autonomicznego Kościoła Prawosławnego, zachowującego podległość wobec Moskwy, co miałoby być kontynuacją postanowień Soboru Lokalnego Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w kwestii ukraińskiej[8]. Wiosną 1941 został za to aresztowany przez NKWD[8].

Działania na rzecz budowy Kościoła Autonomicznego prowadził wbrew woli swojego dawnego zwierzchnika, metropolity warszawskiego i całej Polski, który w związku z tym powołał tymczasowego administratora Kościoła na Ukrainie biskupa Polikarpa (Sikorskiego). Mimo tego 18 lipca 1941 przyjął wybór na metropolitę autonomicznego Kościoła ukraińskiego, a trzy dni później w liście do wiernych ogłosił objęcie zwierzchnictwa nad parafiami ukraińskimi w Generalnym Gubernatorstwie[8]. Występował przeciw działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i potępił pierwsze napady dokonane przez UPA na polską ludność Wołynia[9].

Przyczyny śmierci[edytuj]

Grób metropolity Aleksego

8 maja 1943, w czasie objazdu eparchii, zginął w zasadzce urządzonej przez oddział OUN-M. Zdaniem Grzegorza Motyki mogło to być skutkiem pomyłki melnykowców, zamierzających zabić gebitskomissar Müllera. Zabójcy hierarchy twierdzili, że znaleźli przy nim dokumenty świadczące o kolaboracji z hitlerowcami, jednak równocześnie starali się zrzucić odpowiedzialność za jego śmierć na partyzantkę radziecką[10]. Istnieje również teoria, według której inspiratorem zabójstwa arcybiskupa był Polikarp (Sikorski), otwarcie popierający OUN[9]. Po śmierci biskupa Aleksego zwierzchnikiem Autonomicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego został biskup Pantelejmon (Rudyk)[11].

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. A. Mironowicz, Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, Białystok, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2001. ​ISBN 83-7431-046-4​, s.117
  2. a b c d Biogram w serwisie prawosławia rosyjskiego
  3. A. Petrovska, W Zahajcach Małych, Przegląd Prawosławny, nr 12 (330), grudzień 2012, s.32-33
  4. A. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.179
  5. T. Snyder, Tajna wojna. Henryk Józewski i polsko-sowiecka rozgrywka o Ukrainę. Kraków 2008. Wyd.Instytut Wydawniczy Znak, ​ISBN 978-83-240-1033-2​, ss.203–204
  6. T. Snyder, Tajna wojna. Henryk Józewski i polsko-sowiecka rozgrywka o Ukrainę. Kraków 2008. Wyd.Instytut Wydawniczy Znak, ​ISBN 978-83-240-1033-2​, s.209
  7. T. Snyder, Tajna wojna, s.221
  8. a b c A. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.224
  9. a b E. Siemaszko, W. Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, Warszawa 2000 , Wydawnictwo „von Borowiecky”; ​ISBN 83-87689-34-3​, t.I, ss.102–103
  10. G. Motyka, Ukraińska partyzantka 1942–1960, Warszawa 2006 Wyd. Instytut Studiów Politycznych PAN , Oficyna Wydawnicza „Rytm”, ​ISBN 83-88490-58-3​, s.203
  11. A. Mironowicz, Kościół prawosławny..., s.226
  12. a b c d Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 7.


Poprzednik
Dionizy (Waledyński)
Biskup wołyński
1934 – 1943
Następca
Hiob (Kresowycz)