Władysław Siemaszko

Władysław Siemaszko
Wir
Data i miejsce urodzenia	8 czerwca 1919 ; Kurytyba
Data śmierci	11 grudnia 2025
Zawód, zajęcie	prawnik
Alma Mater	Uniwersytet Jagielloński
Dzieci	Ewa Siemaszko
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Władysław Siemaszko, ps. „Wir” (ur. 8 czerwca 1919 w Kurytybie^[1], zm. 11 grudnia 2025^[2] ) – polski prawnik, kombatant Armii Krajowej, działacz kresowy, od lat 80. XX wieku badacz ludobójstwa na Wołyniu w okresie II wojny światowej. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys

Syn polskiego dyplomaty. Mieszkał na Wołyniu w latach 1924–1944. W 1940 skazany przez sąd sowiecki na karę śmierci (zamienioną później na 10 lat łagru). Osadzony w więzieniu w Łucku do czerwca 1941, uniknął masowej egzekucji przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD). W latach 1942–1944 walczył w szeregach Armii Krajowej jako oficer 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty. W 1945 aresztowany ponownie przez władze radzieckie, a następnie przekazany polskim władzom komunistycznym. W więzieniu przebywał do 1948. Po wojnie ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Do chwili przejścia na emeryturę pracował jako radca prawny.

W 1984 po opublikowaniu na łamach czasopisma „Nurt” artykułu Jerzego Tomaszewskiego, w którym autor oskarżył Armię Krajową o mordowanie ukraińskich cywilów, środowisko kombatanckie żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej przystąpiło do zbierania relacji świadków na temat wydarzeń z okresu 1943–1944. Efektem zainicjowanych wtedy prac dokumentacyjnych były publikacje Władysława Siemaszki oraz jego córki Ewy Siemaszko dotyczące zbrodni popełnionych przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach na Wołyniu^[3].

Jego opracowanie wydane w 1990 r. Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 napisane wraz z J. Turowskim zostało krytycznie ocenione przez Andrzeja Leona Sowę^[4], krytyczne uwagi do książki „Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945” miał również ukraiński historyk Ihor Iljuszyn^[5]. Z kolei opracowanie to pozytywnie oceniają polscy historycy – Grzegorz Hryciuk^[6] i Grzegorz Motyka^[7]. Entuzjastyczną ocenę wystawił mu także Ryszard Szawłowski^[8].

Niejednokrotnie osobiście świadczył pomoc na rzecz Polaków zamieszkujących Wołyń, poprzez dostarczanie im niezbędnej pomocy materialnej^[9].

Odznaczenia i nagrody

Krzyż Walecznych (2-krotnie: 1948 i 1949)
Medal Wojska (1948)^[10]
Krzyż Armii Krajowej (1973)^[11]
Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1989)^[12]
Medal Polonia Mater Nostra Est (2002).
Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza wraz z córką Ewą za monografię Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945^[13] (2002)^[14]^[15].
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (2007)^[16].
Medal „Pro Memoria” wraz z córką Ewą (2010)^[17].
Nagroda Kustosza Pamięci Narodowej wraz z córką Ewą (2011)^[18].
Order Orła Białego w uznaniu znamienitych zasług w dokumentowaniu i upowszechnianiu prawdy historycznej, za działalność na rzecz środowisk kombatanckich (2019)^[19].

Przypisy

↑ Who is Who w Polsce. Wydanie II, 2003 r., strona 3861. Wyd. Hübners blaues Who is who. ISBN 3-7290-0040-3.
↑ Zmarł Władysław Siemaszko. ipn.gov.pl, 2025-12-13. [dostęp 2025-12-14]. (pol.).
↑ Musieliśmy pokazać tragedię na Wołyniu, „Nasz Dziennik”, 22–23 listopada 2008 [dostęp 6 sierpnia 2010].
↑ „Zamieszczony w książce materiał nie został opracowany przez autorów krytycznie, lecz jedynie uporządkowany chronologicznie – stąd wątpliwe są daty, podawana liczba ofiar (raz pisze się o liczbie ofiar, innym razem o liczbie rodzin), a nawet nazwy miejscowości. Nie wykluczone, iż niektóre wydarzenia podawane są dwukrotnie, tyle że z innymi datami. (...) Jeszcze większe zastrzeżenia wzbudzają wątpliwe metodologiczne próby dokonania całościowej oceny liczby ofiar polskich na Wołyniu. Stąd też praca doczekała się ocen krytycznych, tak ze strony polskiej, jak i ukraińskiej.” Andrzej Leon Sowa – „Stosunki polsko-ukraińskie 1939–1945”, Kraków 1998, s. 22–23. Jest to ocena pracy W. Siemaszki i J. Turowskiego Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 wydanej w 1990.
↑ Ihor Iljuszyn – „UPA i AK. Konflikt w Zachodniej Ukrainie (1939–1945)”, Warszawa 2009, ISBN 978-83-928483-0-1, s. 34–37.
↑ „Największą wartość merytoryczną ma imponujące pod względem objętościowym, będące efektem wieloletniej benedyktyńskiej pracy, opracowanie Władysława i Ewy Siemaszków. Przynosi ono najpełniejsze, co nie oznacza, że bezdyskusyjne, zestawienie i dokumentację polskich ofiar.” Grzegorz Hryciuk – Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, ISBN 83-7441-121-X, s. 14.
↑ „Książka ta w wersji faktograficznej jest trudna do przecenienia. Autorom, po wykonaniu benedyktyńskiej wprost pracy, udało się zebrać ogromne bogactwo informacji na temat losów Polaków na Wołyniu. Niestety jest ona znacznie słabsza w części analitycznej.” Grzegorz Motyka, Ukraińska partyzantka 1942–1960, Warszawa 2006, ISBN 83-7399-163-8, s. 26.
↑ „Podsumowując całość: dzieło Siemaszków doskonale dokumentuje całokształt ludobójstwa ukraińskiego na Polakach na Wołyniu w latach II wojny światowej. Stanowi w swej dziedzinie to, co w świecie anglosaskim określa się często jako definitive work – pracę ostateczną w sensie pełnego, dogłębnego i obiektywnego przebadania tematu.” – Ryszard Szawłowski, Przedmowa, [w:] Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, Warszawa 2000, ISBN 83-87689-34-3, s. 21.
↑ „Biuletyn informacyjny 27 DWAK”, nr 3 (35), Warszawa lipiec-wrzesień 1992, s. 16.
↑ mjr Władysław Siemaszko ps. "Wir". „Biuletyn Informacyjny”, s. 52-53, 2026-01. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. ISSN 1223-8567.
↑ mjr Władysław Siemaszko ps. "Wir". „Biuletyn Informacyjny”, s. 52-53, 2026-01. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. ISSN 1223-8567.
↑ mjr Władysław Siemaszko ps. "Wir". „Biuletyn Informacyjny”, s. 52-53, 2026-01. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. ISSN 1223-8567.
↑ Pamięć i sprawiedliwość, Instytut Pamięci Narodowej, ISSN 1427-7476 (recenzja).
↑ .Nagroda Mackiewicza 2003.
↑ Nagroda główna w 2002 roku. jozef-mackiewicz.pl. [dostęp 2013-10-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-01)]. (pol.).
↑ M.P. z 2007 r. Nr 59, poz. 678.
↑ Odznaczenie medalem Pro Memoria. [dostęp 2013-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-31)].
↑ Nagroda Kustosza Pamięci Narodowej dla dr Ewy Siemaszko i jej ojca Władysława.
↑ Najwyższe odznaczenia dla trzech wybitnych Polaków. prezydent.pl, 2019-05-03. [dostęp 2019-05-03].

Bibliografia

Tomasz Potkaj, Krzyże z Przebraża, zawiera krótką biografię W. Siemaszki
Ewa i Władysław Siemaszkowie – krótka biografia. tylkoprawda.akcja.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-14)].
Notka biograficzna na stronie IPN

[1] Who is Who w Polsce. Wydanie II, 2003 r., strona 3861. Wyd. Hübners blaues Who is who. ISBN 3-7290-0040-3.

[2] Zmarł Władysław Siemaszko. ipn.gov.pl, 2025-12-13. [dostęp 2025-12-14]. (pol.).

[3] Musieliśmy pokazać tragedię na Wołyniu, „Nasz Dziennik”, 22–23 listopada 2008 [dostęp 6 sierpnia 2010].

[4] „Zamieszczony w książce materiał nie został opracowany przez autorów krytycznie, lecz jedynie uporządkowany chronologicznie – stąd wątpliwe są daty, podawana liczba ofiar (raz pisze się o liczbie ofiar, innym razem o liczbie rodzin), a nawet nazwy miejscowości. Nie wykluczone, iż niektóre wydarzenia podawane są dwukrotnie, tyle że z innymi datami. (...) Jeszcze większe zastrzeżenia wzbudzają wątpliwe metodologiczne próby dokonania całościowej oceny liczby ofiar polskich na Wołyniu. Stąd też praca doczekała się ocen krytycznych, tak ze strony polskiej, jak i ukraińskiej.” Andrzej Leon Sowa – „Stosunki polsko-ukraińskie 1939–1945”, Kraków 1998, s. 22–23. Jest to ocena pracy W. Siemaszki i J. Turowskiego Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 wydanej w 1990.

[5] Ihor Iljuszyn – „UPA i AK. Konflikt w Zachodniej Ukrainie (1939–1945)”, Warszawa 2009, ISBN 978-83-928483-0-1, s. 34–37.

[6] „Największą wartość merytoryczną ma imponujące pod względem objętościowym, będące efektem wieloletniej benedyktyńskiej pracy, opracowanie Władysława i Ewy Siemaszków. Przynosi ono najpełniejsze, co nie oznacza, że bezdyskusyjne, zestawienie i dokumentację polskich ofiar.” Grzegorz Hryciuk – Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, ISBN 83-7441-121-X, s. 14.

[7] „Książka ta w wersji faktograficznej jest trudna do przecenienia. Autorom, po wykonaniu benedyktyńskiej wprost pracy, udało się zebrać ogromne bogactwo informacji na temat losów Polaków na Wołyniu. Niestety jest ona znacznie słabsza w części analitycznej.” Grzegorz Motyka, Ukraińska partyzantka 1942–1960, Warszawa 2006, ISBN 83-7399-163-8, s. 26.

[8] „Podsumowując całość: dzieło Siemaszków doskonale dokumentuje całokształt ludobójstwa ukraińskiego na Polakach na Wołyniu w latach II wojny światowej. Stanowi w swej dziedzinie to, co w świecie anglosaskim określa się często jako definitive work – pracę ostateczną w sensie pełnego, dogłębnego i obiektywnego przebadania tematu.” – Ryszard Szawłowski, Przedmowa, [w:] Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, Warszawa 2000, ISBN 83-87689-34-3, s. 21.

[9] „Biuletyn informacyjny 27 DWAK”, nr 3 (35), Warszawa lipiec-wrzesień 1992, s. 16.

[10] mjr Władysław Siemaszko ps. "Wir". „Biuletyn Informacyjny”, s. 52-53, 2026-01. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. ISSN 1223-8567.

[11] mjr Władysław Siemaszko ps. "Wir". „Biuletyn Informacyjny”, s. 52-53, 2026-01. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. ISSN 1223-8567.

[12] mjr Władysław Siemaszko ps. "Wir". „Biuletyn Informacyjny”, s. 52-53, 2026-01. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. ISSN 1223-8567.

[13] Pamięć i sprawiedliwość, Instytut Pamięci Narodowej, ISSN 1427-7476 (recenzja).

[14] .Nagroda Mackiewicza 2003.

[15] Nagroda główna w 2002 roku. jozef-mackiewicz.pl. [dostęp 2013-10-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-01)]. (pol.).

[16] M.P. z 2007 r. Nr 59, poz. 678.

[17] Odznaczenie medalem Pro Memoria. [dostęp 2013-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-31)].

[18] Nagroda Kustosza Pamięci Narodowej dla dr Ewy Siemaszko i jej ojca Władysława.

[19] Najwyższe odznaczenia dla trzech wybitnych Polaków. prezydent.pl, 2019-05-03. [dostęp 2019-05-03].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]