Antares

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy gwiazdy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Antares
α Scorpii
Antares na tle Gwiazdozbioru Skorpiona
Antares na tle Gwiazdozbioru Skorpiona
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Skorpion
Rektascensja 16h 29m 24s[1]
Deklinacja -26° 25′ 55″[1]
Paralaksa (π) 5.89 +/- 1.0 [1]
Odległość ~550 ly
~170 pc
Wielkość obserwowana 0.91[2]m
Prędkość radialna −3.4[3] km/s
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy czerwony nadolbrzym
Typ widmowy M1.5Iab + B2.5V[4]
Masa 17 M[5]
Promień 883 R[4]
Wielkość absolutna −5.28[6]m
Jasność 57,500[7] L
Prędkość obrotu 20 km/s
Przyspieszenie grawitacyjne 0,0043 m/s2(0,00043 g)[4]
Wiek 12 Ma [5]
Temperatura 3400 ± 200 [7] K
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 21 Sco
Cordoba Durchmusterung: CD -26°11359
Boss General Catalogue: GC 22157
Katalog Henry’ego Drapera: HD 148478
Katalog Hipparcosa: HIP 80763
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 6134
SAO Star Catalog: SAO 184415

Antares (alfa Scorpii, α Sco) – gwiazda podwójna, najjaśniejsza w gwiazdozbiorze Skorpiona.

Właściwości fizyczne[edytuj]

Porównanie wielkości Słońca i Antaresa

Antares jest Nadolbrzymem o typie widmowym M0.5Iab.[8] Wg pomiarów paralaksy, Antares znajduje się w odległości ok. 550 lat świetlnych od Ziemi[1] Średnica tego czerwonego nadolbrzyma sięga 1,182 mld km., czyli ok. 883 razy więcej niż wynosi promień Słońca;[4] Gdyby Antaresa umieścić zamiast Słońca, jego zewnętrzna warstwa znajdowałaby się pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. Zewnętrzna powłoka gazowa tej gwiazdy jest stosunkowo zimna - 3400 K, przez co możemy oglądać Antaresa jako obiekt o czerwono-pomarańczowej barwie.

Antares należy do gwiazd zmiennych zwanych mirydami. W swoim obecnym stadium rozwoju traci on z wolna zewnętrzne warstwy gazowe, tworząc mgławicę planetarną. Gwiazda ta ma wystarczającą masę, by móc stać się w przyszłości supernową.

Jego jasność wizualna przekracza ok. 10 000 razy jasność Słońca, lecz ze względu na fakt, iż gwiazda emituje znaczną część swojej energii podczerwieni, bolometryczna jasność jest ok. 57000 razy większa od jasności Słońca. Masa gwiazdy została oszacowana w 2007 roku przez R. Baade, D. Reimers'a na 12.4 mas Słońca;[4] W ramach analizy przeprowadzonej w 2012 roku[5] podczas której porównano efektywną temperaturę i jasność Antaresa z teoretyczną drogą ewolucji masywnych gwiazd (która zawierała parametry takie, jak rotacja i utrata masy) otrzymano wynik ok. 17 Mas Słońca. Ponadto oszacowano wiek gwiazdy na 12 milionów lat.

Rozmiar Antaresa może być obliczony za pomocą paralaksy (tj. 5.89 ± 1.00 mas) i średnicy kątowej (znanej z pomiarów okultacji księżycowych, wynoszącej 41.3 ± 0.1 mas). [9] Z tego wynika iż promień gwiazdy przy tym dystansie wynosi ok. 890 ± 150 promieni Słońca. Analizując prędkość radialną na podstawie widma, astronom T. Pugh wraz zespołem obliczył iż okres obrotu gwiazdy wynosi 5.93 ± 0.01 lat; Ten wynik może mógłby wskazywać iż promień gwiwzdzy może różnić się o ok. 143-187 promieni Słonća od pierwotnych oszacowań.(19% ± 4%). Jednak wówczas zróznicowanie jasności gwiazdy byłoby dużo większe niż w rzeczywistości.[10] Antares jest nieregularną gwiazdą zmienną typu LC. Na niebie osiąga wielkość gwiazdową od 0,6 do 1,6m[11]

Gwiazda towarzysząca[edytuj]

Antares i jego gwiazda towarzysząca, Antares B
Układ gwiazd oraz odległości w systemie Antaresa - widok "z góry"

Antares ma gwiazdę towarzyszącą - Antaresa B, której odległość kątowa od gwiazdy macierzystej uległa zmianie (od wartości 3.3 sekund łuku w roku 1854 do 2.86 sekund łuku w 1990.) Ostatnia wartość jest równa dystansowi 529 AU, co jest minimalnym dystansem pomiędzy gwiazdami.[12] Badania spektroskopowe stanów energetycznych wypływów materii z gwiazdy towarzyszącej sugerują, że jej odległość jest około 224 AU dalej (względem Układu Słonecznego) niż pierwotnie szacowano,[4] co daje średnią odległość między obiektami rzędu ok. 574 AU (patrz rysunek po prawej).[13]Typ widmowy tej gwiazdy to B3V,[8] wraz z licznymi liniami widmowymi które sugerują, że została ona "zanieczyszczona" materią wyrzuconą przez gwiazdę główną.[4] Jasność Antaresa B wynosi 5,5 mag., co jest 1/370 jasności Antaresa A, jednak świeci ona 170 razy jaśniej od Słońca.[14]

Ze względu na blask gwiazdy głównej, Antaresa B trudno jest dostrzec za pomocą małych teleskopów; czasem możliwa jest obserwacja z użyciem teleskopów o średnicy ponad 150 mm (6 cali).[15]

"Towarzysz" często opisywany jest jako zielona gwiazda, lecz przyczyną tego jest prawdopodobnie efekt kontrastu[14], lub też mieszanie się światła obu obiektów, gdy znajdują się blisko siebie i są obserwowane jednocześnie. Antaresa B można czasem dostrzec przez mały teleskop przez kilka sekund podczas okultacji księżycowej (gdy Antares A jest ukryty za tarczą księżyca.) Zostało to odkryte przez Johanna Tobiasa Bürga podczas jednej z takich okultacji 13 kwietnia 1819 roku[16] lecz zanim potwierdzono istnienie gwiazdy towarzyszącej w 1846 roku, niektórzy sądzili iż było to jedynie światło Antaresa A, przenikające przez atmosferę Księżyca (wówczas istniała teoria, głosząca jej istnienie).[17] Gdy obserwowany jest sam Antares B podczas tego typu okultacji, wygląda na gwiazdę o niebieskiej lub niebiesko-zielonej barwie.[17]

Niewiele wiadomo o orbicie gwiazdy towarzyszącej, ponieważ próby analizy prędkości radialnej Antaresa A muszą być niepowiązane z pulsacjami samego towarzysza.[10]Okres orbitalny wynosi od 1200[18] do 2562 lat.[19]

Etymologia[edytuj]

Nazwa „Antares” pochodzi z greki i oznacza, ze względu na czerwone zabarwienie, „Przeciwnik Marsa” (Mars to rzymski odpowiednik greckiego Aresa).[20]

  • W starożytnej Mezopotamii, Antares mógł być znany pod następującymi nazwami: Urbat, Bilu-sha-ziri ("Władca plonów"), Kak-shisa ("Twórca Dobrobytu"), Dar Lugal ("Król"), Masu Sar ("Bohater i Król"), a także Kakkab Bir ("Cynoberowa gwiazda").[20]
  • W Persji, Antares był znany jako Satevis, jedna z czterech "królewskich gwiazd".[20]
  • Maorysi w Nowej Zelandii nazywają Antaresa "Rehua"[21], uznając go za władcę wszystkich gwiazd. Rehua jest ojcem Puaka (Rigel), który jest ważną gwiazdą w kalendarzu Maorysów.
  • Starożytni Chińczycy nazywali Antaresa "心宿二" (Xīn Sùèr), co znaczy "drugi najjaśniejszy", gdyż był on drugą co do jasności gwiazdą chińskiego gwiazdozbioru Serca (心). Był on narodową gwiazdą Dynastii Shang. Ze względu na swój kolor czasami określano go mianem "火星" (Huǒxīng), co oznacza "ognistą gwiazdę".[22]

Antares znalazł miejsce na fladze Brazylii, symbolizując jeden z jej stanów – Piauí[23].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d F. van Leeuwen. Validation of the new Hipparcos reduction. , s. 653–664, listopad 2007. DOI: 10.1051/0004-6361:20078357. arXiv:0708.1752 (ang.). Bibcode2007A&A...474..653V. 
  2. http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=HR+6134
  3. D. S. Evans. Determination of Radial Velocities and their Applications, Proceedings from IAU Symposium no. 30. , s. 57, 20–24 czerwiec, 1966. University of Toronto. Bibcode1967IAUS...30...57E. 
  4. a b c d e f g R. Baade, D. Reimers. Multi-component absorption lines in the HST spectra of α Scorpii B. , s. 229–237, październik 2007. DOI: 10.1051/0004-6361:20077308. Bibcode2007A&A...474..229B. 
  5. a b c Mark J. Pecaut, Eric E. Mamajek, Eric J. Bubar. A Revised Age for Upper Scorpius and the Star Formation History among the F-type Members of the Scorpius-Centaurus OB Association. , s. 154, luty 2012. DOI: 10.1088/0004-637X/746/2/154. arXiv:1112.1695 (ang.). Bibcode2012ApJ...746..154P. 
  6. Classification of the Stars. W: Tony Buick: The Rainbow Sky. 2010, s. 43–71, seria: Patrick Moore's Practical Astronomy Series. DOI: 10.1007/978-1-4419-1053-0_4. ISBN 978-1-4419-1052-3. ISSN 1431-9756.
  7. a b K.-P. Schröder, M. Cuntz. A critical test of empirical mass loss formulas applied to individual giants and supergiants. , s. 593–601, kwiecień 2007. DOI: 10.1051/0004-6361:20066633. arXiv:astro-ph/0702172 (ang.). Bibcode2007A&A...465..593S. 
  8. a b C. J. Corbally. Close visual binaries. I - MK classifications. , s. 657–677, sierpień 1984. DOI: 10.1086/190973. Bibcode1987A&AS...67...95D. 
  9. A. Richichi. A new accurate determination of the angular diameter of ntares. , s. 355–362, kwiecień 1990. Bibcode1990A&A...230..355R. 
  10. a b Pugh, T., Gray, D.F.. On the Six-year Period in the Radial Velocity of Antares A. , s. 4, 2013. DOI: 10.1088/0004-6256/145/2/38. Bibcode2013AJ....145...38P. 38. 
  11. L. L. Kiss, G. M. Szabo, T. R. Bedding. Variability in red supergiant stars: pulsations, long secondary periods and convection noise. , s. 1721–1734, 2006. DOI: 10.1111/j.1365-2966.2006.10973.x. arXiv:astro-ph/0608438 (ang.). ISSN 0035-8711. Bibcode2006MNRAS.372.1721K. 
  12. Taka byłaby rzeczywista odległość między gwiazdami, gdyby każda z nich znajdowała się w zbliżonej odległości względem Ziemi, lecz tak nie jest.
  13. Oznacza to, że obie gwiazdy są wierzchołkami trójkąta prostokątnego takiego, w którym przyprostokątne mają długości 529 AU oraz 224 AU. Z twierdzienia Pitagorasa, odległość s wynosi:
    , zatem s ≈ 574
  14. a b James Kaler: Antares. [dostęp 13 sierpień 2008].
  15. Fred Schaaf: The Brightest Stars: Discovering the Universe Through the Sky's Most Brilliant Stars. 2008. ISBN 978-0-471-70410-2.
  16. Robert, Jr. Burnham: Burnham's Celestial Handbook. New York: 1978, s. 1666.
  17. a b S.J. Johnson, "Occultation of Antares." The Observatory, Vol. 3, pp. 84-86 (1879)
  18. W.I. Hartkopf, B.D. Mason, C.E. Worley. The 2001 US Naval Observatory Double Star CD-ROM. II. The Fifth Catalog of Orbits of Visual Binary Stars. , s. 3472–3479, 2001. DOI: 10.1086/323921. Bibcode2001AJ....122.3472H. 
  19. D. Reimers, H. -J. Hagen, R. Baade, K. Braun. The Antares emission nebula and mass loss of α Scorpii A. , s. 229–238, 2008. DOI: 10.1051/0004-6361:200809983. arXiv:0809.4605 (ang.). Bibcode2008A&A...491..229R. 
  20. a b c Richard Hinckley Allen: Star Names. 1889, s. 364.
  21. http://www.astronomynz.org.nz/lunar-months/kohi-tatea-eighth-month-2.html
  22. Zhenoao Xu, W. Pankenier, Yaotiao Jiang: East-Asian Archaeoastronomy: Historical Records of Astronomical Observations of China, Japan and Korea. 2000.
  23. Tomasz Sapun: Zanim zamachasz brazylijską flagą… (pol.). [dostęp 2016-06-24].

Linki zewnętrzne[edytuj]