Audyt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Audyt – niezależna ocena danej organizacji, systemu, procesu, projektu lub produktu.

Przedmiot audytu jest badany pod względem zgodności z określonymi standardami, wzorcami, listami kontrolnymi, przepisami prawa, normami lub przepisami wewnętrznymi organizacji (polityki, procedury).

Opis[edytuj]

Wyraz „audyt” pochodzi od łacińskiego „auditor”, tj. słuchacz, słuchający[1]. Określenie to związane było z „przesłuchaniem rachunków“. W starożytnym Rzymie jeden urzędnik „przesłuchiwał“ – porównywał, odczytując ich treść z dokumentami innego, co miało zapobiegać błędom i stracie pieniędzy[2]. Instytucja audytu (ang. auditing) istnieje i rozwija się od XIX wieku[3]. Początkowo audyt był działaniem niezależnych ekspertów, którzy stwierdzali prawdziwość i jasny obraz sytuacji finansowej podmiotu gospodarczego, bądź wskazywali na jakieś niedociągnięcia. Miał on więc początkowo charakter zewnętrzny[4]. Zmiana roli audytu nastąpiła na początku XX wieku. Organizacje chcąc uniezależnić się od audytorów zewnętrznych zaczęły zatrudniać własnych audytorów, którzy weryfikowali poprawność zapisów księgowych, zgodność procedur z przepisami, a także skuteczność mechanizmów kontrolnych. Rekrutowali się ze środowiska biegłych rewidentów i stąd początkowo rodzący się audyt wewnętrzny był zdominowany przez zagadnienia księgowe[5].

Audyt jest przeprowadzany przez niezależnych ekspertów (wewnętrznych lub zewnętrznych)[6]. Są oni nazywani audytorami[3]. Pojęcie „audytu” stosowane jest zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym[6][7].

Współcześnie audyt przeprowadzany jest w sposób ukierunkowany raczej na usprawnienie organizacji, niż na wskazanie nieprawidłowości[8]. Nie ma charakteru represyjnego, w raporcie z audyt nie powinno wymieniać się nazwisk i wskazywać winnych[9]. Badanie rozpoczyna się od analizy ryzyka, a podstawą badania są systemy kontroli[8].

Pojęcie audytu bywa mylone z kontrolą. W odróżnieniu od kontroli audyt działa na podstawie planu (kontrola często przeprowadzana jest na zlecenie), jego celem jest usprawnienie organizacji (celem kontroli jest znalezienie nieprawidłowości i winnych), skupia się na ocenie ex-ante (kontrola na ex-post), i jest niezależny[10][11][12].

Rodzaje audytów[edytuj]

Podział ze względu na przedmiot oceny[edytuj]

Podział ze względu na umiejscowienie w jednostce[edytuj]

Audyt czy audit[edytuj]

Słowo audit w praktyce jest błędnie stosowane zamiennie ze słowem audyt. Pomimo tego, że słowo audit nie jest poprawnym terminem i nie występuje w słowniku języka polskiego, jednak na stałe wpisało się w słownictwo osób (audytorów, konsultantów, menedżerów) zaangażowanych w systemy zarządzania jakością, środowiskiem i bhp. Stosowanie słowa audit jest skutkiem błędnego tłumaczenia norm ISO 9001 i ISO 14001 przez Polski Komitet Normalizacyjny (PKN) – nie jest on jednak konsekwentny w stosowaniu tej formy, gdyż w normie PN-ISO/IEC 27001:2007 użyto terminu audyt.

Sekretarz Rady Języka Polskiego (RJP) zwróciła się do PKN-u (RJP 52/W/2002):

[…] do Rady Języka Polskiego napływają listy użytkowników opracowywanych przez Państwa norm, którzy są zaniepokojeni stosowaniem słów audit, auditowanie w opisie polskiej normy PN-EN ISO 9000:2000 „Systemy zarządzania jakością. Podstawy i terminologia”. Pozwalamy sobie zwrócić uwagę, że choć słowniki ogólne nie notują ani wyrazów audit, auditowanie, ani audyt, audytowanie, to tylko formy audyt, audytowanie należy uznać za poprawne. Zgodnie bowiem z tradycją, obcojęzyczne połączenie di przybiera w polszczyźnie formę dy (por. dyrektor, abdykować, akredytacja itp.).

Rada Języka Polskiego[13]

RJP interweniowała w tej sprawie w PKN-ie, otrzymała jednak odpowiedź, że forma audit została wcześniej zaaprobowana przez językoznawcę, który został poproszony o konsultację.

Przypisy

  1. Jerzy Pieńkos: Słownik łacińsko-polski. Łacina w nauce i kulturze. Warszawa: Wydawnictwa Prawnicze, 1996, s. 57.
  2. Agnieszka Herdan, Magdalena Stuss, Joanna Krasodomska: Audyt wewnętrzny jako narzędzie wspomagające efektywny nadzór korporacyjny w spółkach akcyjnych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 55. ISBN 978-8-233-2730-1.
  3. a b Wielka Encyklopedia PWN. Tom 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 459. ISBN 83-01-13409-7.
  4. Grzegorz Gołębiowski, Kamilla Marchewka-Bartkowiak. Audyt i kontrola zarządzania długiem publicznym. „Materiały i Studia NBP”. 181, s. 1, 2004. 
  5. Audyt wewnętrzny w sektorze publicznym w Polsce - diagnoza i propozycje zmian. [dostęp 2016-05-13].
  6. a b Stanisław Dubisz (red.): Uniwersalny słownik języka polskiego. Tom 1. A–G. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 147. ISBN 83-01-13858-0.
  7. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885)
  8. a b Konrad Knedler, Mirosław Stasiak: Audyt wewnętrzny w praktyce. Audyt operacyjny i finansowy. Warszawa: Polska Akademia Rachunkowości, 2010, s. 15. ISBN 978-83-927829-1-9.
  9. Grzegorz Gołębiowski. Jak powinien wyglądać audyt wewnętrzny?. „Raport Finansisty”. październik, 2006. 
  10. Jolanta Filipiuk, Grzegorz Gołębiowski. Audyt to nie kontrola. „Gazeta Prawna”. 3 grudnia, 2002. 
  11. Grzegorz Gołębiowski. Audyt wewnętrzny w sektorze finansów publicznych. „INFOS”. 22 (46), 2008. 
  12. Audyt wewnętrzny i kontrola wewnętrzna jako niezależne narzędzia wspierajace realizację celów przedsiębiorstwa. [dostęp 2016-05-13].
  13. Opinia opublikowana w „Komunikatach RJP” nr 1(10)/2002 (s. 14) oraz w „Komunikatach RJP” nr 2(15)/2004 (s. 37).

Linki zewnętrzne[edytuj]