Belizariusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wodza Cesarstwa Bizantyńskiego. Zobacz też: powieść Roberta Gravesa pod tym samym tytułem.
Belizariusz
Flavius Belisarius
Belizariusz
Data i miejsce urodzenia ok. 505
Germane
Data i miejsce śmierci marzec 565
Konstantynopol
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Belizariusz, łac. Belisarius, gr. Βελισάριος, właściwie Flavius Belisarius (ur. ok. 505[1], zm. w marcu 565[2]) – wódz bizantyjski, który prowadził zwycięskie kampanie wojenne w czasach panowania Justyniana I Wielkiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Belizariusz pochodził z miejscowości Germania (Germane), dziś noszącej nazwę Sarapeva Banja koło Dupnicy, która jest położona w zachodniej Bułgarii. Należał do zromanizowanych Germanów lub Traków[3]. Jego ojciec był najprawdopodobniej właścicielem ziemskim. Karierę wojskową rozpoczynał jako oficer gwardii cesarskiej[4].

Podczas wojny Bizancjum z Persją, jako magister militum per Orientem został wodzem naczelnym armii na Wschodzie. Po pierwszych niepowodzeniach, w 530 roku zwyciężył Persów w bitwie pod Darą[5], ale w 532 roku[5] przegrał wielką bitwę pod Sura nad Eufratem, po czym został pozbawiony dowództwa, oskarżony o tchórzostwo i odwołany do stolicy[6]. W Konstantynopolu uczestniczył w krwawym stłumieniu powstania Nika w 532 roku. Na polecenie cesarza Justyniana w roku 533 Belizariusz przeprawił się do Afryki, zajął Kartaginę i w decydującej bitwie pod Trikamarum pokonał wandalskiego króla Gelimera[5]. Po podboju państwa Wandalów w Afryce Północnej odbył triumf w Konstantynopolu[7].

W 535 roku[8] Belizariusz wylądował na Sycylii i wkroczył do Syrakuz. Następnie przeprawił się do Italii, gdzie po zwycięskiej bitwie zdobył Neapol (jedyne miasto, które stawiało opór armii bizantyjskiej). Król Ostrogotów, Witigis, oddał Belizariuszowi Rzym bez walki i wycofał się do Rawenny[9]. Potem jednak oblegał Belizariusza w Rzymie przez ponad rok. Belizariuszowi udało się w końcu odeprzeć oblężenie i ścigając Witigisa zajął Rawennę, biorąc króla Ostrogotów do niewoli[10][11]. Belizariusz wrócił do Bizancjum, oficjalnie po to, by objąć dowództwo na Wschodzie[12], jednak Justynian odmówił mu triumfu. Wskutek intryg dworskich utracił w 542 roku dowództwo armii. Jednakże w roku 544 powierzono mu zadanie ustabilizowania sytuacji w Italii, nad którą kontrolę odzyskali Goci. W latach 544–548 działał w Italii, lecz nie odniósł większych sukcesów z powodu braku wojska (kolejne zajęcie i opuszczenie Rzymu). W roku 548 powrócił do Konstantynopola, gdzie wsławił się jego obroną przed wojskami huńskimi w roku 559[8].

Według zapisanej pod koniec XII wieku legendy Belizariusz pod koniec życia popadł w niełaskę u cesarza i wrócił do Konstantynopola, gdzie został oślepiony i musiał żebrać na ulicach[13]. W rzeczywistości w chwili zagrożenia miasta w roku 563 władca raz jeszcze zwrócił się do niego o pomoc [14], a ostatnie lata życia spędził w dostatku dzięki zebranym bogactwom. Zmarł w Konstantynopolu w 565 roku[15].

Sekretarzem Belizariusza był Prokopiusz z Cezarei[16], który opisał dzieje walk w Afryce i Italii (De bello Wandalorum i De bello Gothico), oraz napisał Historię sekretną.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żoną Belizariusza była Antonina, faworyta cesarzowej Teodory, posiadająca duży wpływ na męża, co nie przeszkadzało jej w utrzymywaniu intymnych stosunków z jednym z domowników imieniem Teodozjusz[17]. Jedynym dzieckiem z tego małżeństwa była córka, która w 543 roku została zaręczona z wnukiem cesarzowej Teodory[18].

Odniesienia w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Belizariusz jest głównym bohaterem opery Gaetano Donizettiego Belisario (Belizarusz) oraz powieści Roberta Gravesa pod tym samym tytułem, a także sześciotomowego cyklu powieści osadzonych w rzeczywistości alternatywnej. Jego postać po legendarnym oślepieniu, przedstawił Jacques-Louis David na obrazie zatytułowanym "Żebrzący Belizariusz".

Przypisy

  1. R. Browning, Justynian i Teodora, Warszawa 1996, s. 60.
  2. R. Browning, Justynian i Teodora, Warszawa 1996, s. 222, 242.
  3. J.R. Martindale, s.181.
  4. R. Browning, Justynian i Teodora, Warszawa 1996, s. 61.
  5. 5,0 5,1 5,2 P. Llewellyn, s.49.
  6. Procopius, s.15-16.
  7. T.Manteuffel, s.54.
  8. 8,0 8,1 Belisarius, EB
  9. Procopius, s.21.
  10. Procopius, s.23.
  11. T.Manteuffel, s.55.
  12. Procopius, s.20.
  13. R. Browning, Justynian i Teodora, Warszawa 1996, s. 230.
  14. Historia powszechna t.7, s.55.
  15. J.R. Martindale, s.224.
  16. P. Ziegler: Introduction to Secret History, s.ix.
  17. Procopius, s.4.
  18. R. Browning, Justynian i Teodora, Warszawa 1996, s. 158.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Belisarius: Encyclopedia Britannica Online
  • Geoffrey B. Greatrex: Rome and Persia at War, 502–532. Leeds: Francis Cairns, 1998. ISBN 0-905205-93-6.
  • Historia powszechna. Praca zbiorowa. T. VII: Od upadku cesarstwa rzymskiego do ekspansji islamu. Mediaset Group, 2007. ISBN 978-84-9819-814-0.
  • Peter Llewellyn: Rome in the Dark Ages. New York: Barnes & Noble Books, 1993. ISBN 0-76070-136-9.
  • John R. Martindale, A.H.M. Jones, J. Morris: The Prosopography of the Later Roman Empire. T. IIIa. Cambridge University Press, 1992. ISBN 0-521-20160-8.
  • Tadeusz Manteuffel: Historia powszechna: Średniowiecze. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
  • Prokopiusz z Cezarei: Historia sekretna. tłum. Andrzej Konarek. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Kozłowski, Belizariusz i jego legenda [1].