Neapol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Neapol
Herb Flaga
Herb Neapolu Flaga Neapolu
Państwo  Włochy
Region Flag of Campania.svg Kampania
Powierzchnia 117 km²
Wysokość 17 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

958 126[1]
8170,26 os./km²
Nr kierunkowy 081
Kod pocztowy 80100
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Neapol
Neapol
Ziemia 40°50′N 14°15′E/40,833333 14,250000Na mapach: 40°50′N 14°15′E/40,833333 14,250000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Neapol w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Historyczne centrum Neapolua
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Palac Krolewki z Placu Plebiscytowego.jpg
Pałac Królewski - widok z Placu Plebiscytowego
Typ kulturowe
Spełniane kryterium II, IV
Charakterystyka #726bis
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1995
na 19. sesji
Dokonane zmiany 2011
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
brak współrzędnych
Pałac Królewski
Castel Nuovo
Neapol - wnętrze neorenesansowej Galerii Umberto I
Galeria Umberto I - mozaika na posadzce
Teatr San Carlo
Neapol - Zatoka Neapolitańska

Neapol (wł. Napoli, j. neapolitański Nàpule, łac. Neapolis z gr. he nea polis, dosł. nowe miasto) – miasto w południowych Włoszech w rejonie Kampania, którego jest stolicą, a także ośrodkiem administracyjnym prowincji Neapol. Założony przez Greków jako Partenope.

Neapol jest położony tarasowo nad Zatoką Neapolitańską (Morze Tyrreńskie) u podnóża Wezuwiusza.

W pobliżu Neapolu znajdują się:

Liczba mieszkańców: 993 386 (2004), a zespół miejski ponad 3 mln. Jest to trzecie pod względem zaludnienia miasto we Włoszech. Jest to też jedno z trzech miast włoskich posiadających metro, tzw. Metropolitana di Napoli (obecnie posiada 6 linii, ale w planach jest zwiększenie ich liczby do 10).

W Neapolu i okolicach mieszkańcy posługują się specyficznym dialektem neapolitańskim. Neapol stanowi główny ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy południowych Włoch. Jest to drugi co do wielkości przeładunków port we Włoszech. W Neapolu znajduje się uniwersytet założony w roku 1224 oraz liczne szkoły wyższe i placówki naukowo-badawcze. Mieści się tam ważny węzeł komunikacyjny, a także międzynarodowy port lotniczy Capodichino. Neapol jest licznie odwiedzany przez turystów z całego świata. Jest to miasto bardzo atrakcyjne pod względem turystycznym. We wrześniu i w grudniu rzesze turystów przyciąga Cud Świętego Januarego (patrona miasta).

Historyczne centrum Neapolu jest największe w Europie (1700 hektarów) i jest wymienione przez UNESCO na Liście Światowego Dziedzictwa. W swojej historii Neapol był stolicą księstw, królestw i jednego imperium. Był też jednym z głównych ośrodków kultury. W bezpośrednim sąsiedztwie Neapolu znajduje się wiele miejsc, które są silnie związane z Neapolem z przyczyn historycznych, artystycznych i architektonicznych.

Neapol jest czwartym co do wielkości gospodarki miastem we Włoszech, za Mediolanem, Rzymem i Turynem. Jest 91 najbogatszym miastem na świecie z PKB 43 mln, wyprzedzając gospodarki Budapesztu i Zurichu. Jest jednym z największych ośrodków przemysłowych kraju. Neapol jest członkiem Eurocities. Miasto zostało wybrane na europejską siedzibę organizacji AKP oraz na Miasto Literatury przez UNESCO. W dzielnicy Posillipo znajduje się Villa Rosebery, jedna z oficjalnych rezydencji Prezydenta Włoch.

Panorama Neapolu z Wezuwiuszem w tle
Panorama Neapolu z Wezuwiuszem w tle

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • założony w V wieku p.n.e. jako kolonia grecka Kume
  • w roku 327 p.n.e. zdobyty przez Samnitów, a w roku 290 p.n.e. przez Rzymian - Neapolis
  • Neapol stał się jednym z głównych ośrodków antycznego Rzymu
  • od VI wieku formalnie we władzy Bizancjum, faktycznie niezależne miasto
  • w roku 1139 podbity przez Normanów z Sycylii i przyłączony przez Rogera II do Królestwa Sycylii
  • od roku 1226 Neapol stolicą Królestwa Sycylii - panowanie Andegawenów
  • w XIV-XV wieku jeden z głównych ośrodków włoskiego renesansu, wywierający także wpływ na Hiszpanię
  • w roku 1442 Neapol zdobył król Aragonii Alfons V - panowanie Aragonii
  • w roku 1504 Neapol, Sycylia i Sardynia zostały pochłonięte przez Hiszpanię,
  • w latach 1714 - 1735 Neapool z Sardynią dostały się pod panowanie Austrii,
  • w 1720 roku nastąpiła zamiana Sardynii na Sycylię z Sabaudią
  • od roku 1735 Neapol znajduje się pod panowaniem hiszpańskich Burbonów
  • w roku 1799 Napoleon I zdobył Neapol i utworzył Republikę Partenopejską, która upadła w lipcu tego samego roku
  • w roku 1806 powstało zależne od Francji Królestwo Neapolu pod rządami Bonapartych
  • 1815 - Powstanie Królestwa Obojga Sycylii pod rządami Burbonów hiszpańskich
  • w XIX wieku ośrodek ruchów rewolucyjnych - powstania w latach 1820-21, 1848-49
  • w roku 1860 Neapol poddał się Giuseppe Garibaldiemu i wszedł w skład zjednoczonych Włoch
  • Neapol doznał poważnych zniszczeń w czasie II wojny światowej
  • okupowany przez wojska niemieckie, które zostały wyparte w wyniku powstania antyfaszystowskiego nazywanego "Cztery dni Neapolu" (wrzesień 1943).

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Rozwój demograficzny miasta[edytuj | edytuj kod]

Podczas pierwszego spisu ludności po zjednoczeniu Włoch w roku (1861), Neapol był największym pod względem ilości mieszkańców miastem w kraju. Podczas rządów faszystowskich Neapol stracił tą pozycję na rzecz Mediolanu. W latach siedemdziesiątych XX wieku miasto zostało wyprzedzone także przez Rzym oraz Turyn. Spowodowane to zostało wysokimi kosztami utrzymania oraz brakiem miejsc pod zabudowę w mieście. [2]

Grupy etniczne[edytuj | edytuj kod]

Według badania przeprowadzone 1 stycznia 2011 w Napolu zamieszkuje na stałe 29 428 imigrantów. Stanowi to 3,08% całkowitej populacji miasta- co stanowi najniższy odsetek wśród największych miast włoskich. Spowodowane jest to zdecydowanie lepiej rozwiniętym rynkiem pracy w północnych Włoszech. Liczba imigranów stale rośnie. Znaczną część z nich stanowią przybysze z Europy Wschodniej oraz Azji.[1]

  1. Ukraina Ukraina: 6.502
  2. Sri Lanka Sri Lanka: 5.367
  3. Chińska Republika Ludowa Chiny: 2.456
  4. Rumunia Rumunia: 1.816
  5. Polska Polska: 1.542

Języki oraz dialekty[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Język neapolitański.

Język neapolitański (napulitano) należy do grupy języków romańskich. Stanowi on według UNESCO osobny język.

Język neapolitański został uformowany w wyniku wpływu na niego wielu grup etnicznych i językowych zamieszkujących na przestrzeni wieków Kampanię oraz środkową część Włoch. Największy pływ na obecny kształt języka neapolitańskiego mieli Grecy oraz handlarze bizantyjscy, a także Arabowie, Francuzi oraz Hiszpanie.

Pierwsze spisane świadectwa istnienia języka pochodzą z 960 roku. Za pierwszy utwór literacki uważa się z kolei teksty Matteo Spinelli który w swoich kronikach spisał najważniejsze dzieje królów Sycylii z XI wieku.

Jezyk neapolitański zastąpił łacinę w dokumentach oficjalnych od czasu zjednoczenia dwóch Sycylii, za sprawa dekretu Alfonso I w roku 1442. Od tego roku stanowił również oficjalny język Królestwa Neapolu. Następnie w XVI wieku król Ferdynand ogłosił język kastylijski jako oficjalny.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Neapol bogaty jest w liczne atrakcje turystyczne, które przyciągają do miasta rzesze turystów. Można tam zobaczyć między innymi:

  • liczne muzea
    • Museo Archeologico Nazionale, w którym znajdują się najcenniejsze znaleziska z Pompejów i Herkulanum
    • Museo di Capodimonte
    • Galleria Nazionale
  • zamki średniowieczne
    • Castel dell'Ovo - Zamek Jajeczny (XII i XVI wiek)
    • Castel Nuovo - Nowy Zamek, rozbudowany przez aragońskich władców Neapolu (XIII, XV, XVII wiek) z renesansowym bogato rzeźbionym łukiem triumfalnym Alfonsa V Aragońskiego oraz Kaplicą Palatyńską (Cappella Palatina)
  • liczne zabytkowe kościoły ciekawe architektonicznie
    • S. Maria del Carmine (XIII, XVIII wiek)
    • S. Domenico Maggiore (XIII, XVII wiek)
    • S. Maria la Nova (XIII-XVI wiek)
    • S. Giovanni a Carbonara (XIII-XVI wiek)
    • S. Lorenzo (XIII, XVIII wiek)
    • S. Agostino alla Zecca (XIV, XVII, XVIII wiek)
    • S. Chiara (XIV i XVIII wiek, po wojnie odbudowany)
    • S. Anna dei Lombardi zwany Monteoliveto (XV, XVI wiek)
    • S.S. Severino e Sossio (XV, XVI wiek)
    • S. Maria Donnaregina (Kościół barokowy - XVII wiek)
    • Gerolomini (Kościół barokowy - XVI, XVII wiek)
    • S. Filippo Neri (XVI-XVIII wiek)
    • S. Annunziata (XVIII wiek)
    • S. Francesco di Paolo (1817-46)
    • S. Giacomo degli Spanoli (Kościół renesansowy - XVI wiek)
    • Gesù Nuovo (Kościół renesansowy - XVI, XVII wiek)
  • gotycka katedra (XIII-XV wiek) z kaplicą św. Januarego
  • pałace
    • Palazzo di Capodimonte (pałac barokowy - XVIII wiek) z Nazionale Galleria di Capodimonte kolekcje malarstwa malarstwa (Mantegna, Tycjan i inni)
    • Palazzo Como (pałac renesansowy - XV wiek)
    • Palazzo Gravina (pałac renesansowy XV wiek)
    • Palazzo Salerno (pałac barokowy - XVIII wiek)
    • Palazzo Reale (królewski pałac barokowy - XVII-XIX wiek)
  • kartuzja (Certosa di S. Martino)
  • katakumby rzymskie (di San Gennaro, di San Gaudioso)
  • Pompeje - odkrycia archeologiczne
  • Campi Flegrei, Solfatara

UNESCO wpisało zabytkową część Neapolu na listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego.

Polonica[edytuj | edytuj kod]

  • Pierwszym znanym Polakiem, który odwiedził Neapol był Jan Lasocki, który udał się do tego miasta w 1448 roku po uzyskaniu doktoratu z prawa kanonicznego w Padwie.
  • W 1790 roku Neapol odwiedził Stanisław Staszic.
  • W 1836 roku miasto odwiedził Juliusz Słowacki, który zamieszkał w domu przy Via Santa Lucia 116.
  • W 1886 roku w mieście przebywał Henryk Sienkiewicz, który zamieszkał przy Via Partenope w Hotelu Hasslera.
  • W latach 1955-2000 w Neapolu przy via Francesco Crispi 69 mieszkał pisarz Gustaw Herling-Grudziński, który został pochowany na cmentarzu Poggioreale. Na Villa Ruffo, w której mieszkał (obecnie konsulat RFN), umieszczono tablicę pamiątkową odsłoniętą uroczyście przez prezydentów Włoch, Polski i Niemiec.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajdują się stacje kolejowe Napoli Bagnoli-Agnano Terme, Napoli Campi Flegrei, Napoli Cavalleggeri d'Aosta, Napoli Gianturco, Napoli Mergellina, Napoli Montesanto, Napoli Piazza Amadeo, Napoli Piazza Cavour, Napoli Piazza Garibaldi, Napoli Piazza Leopardi, Napoli San Giovanni-Barra

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie Neapolu:[3]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Neapol tonie pod śmieciami

Przypisy

  1. Resident population by age, sex and marital status on 2013 Municipality: Napoli
  2. Napolionline.org
  3. Gemellaggi. Comune di Napoli. [dostęp 2008-12-22].
  4. Sister City - Budapest. Official website of New York City. [dostęp 2008-12-22].
  5. Miasta partnerskie: Budapeszt (węg.). Official Website of Budapest. [dostęp 2008-12-22].