Bet Sze’an (dolina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy doliny w Izraelu. Zobacz też: miasto Bet Sze’an.
Dolina Bet Sze’an
Dolina Bet Sze’an
Dolina Bet Sze’an
Państwo  Izrael
Rodzaj obiektu Dolina
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Dolina Bet Sze’an
Dolina Bet Sze’an
Ziemia32°28′46″N 35°30′21″E/32,479444 35,505833
Mapa zatoki

Dolina Bet Sze’an (hebr. עמק בית שאן, Emek Bet Sze’an) – rozległa dolina będącą częścią Rowu Jordanu. Dolina Bet Sze’an położona jest w północnej części Izraela.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Dolina Bet Sze’an jest częścią Rowu Jordanu, i znajduje się w obszarze miasta Bet Sze’an i miejsca, w którym rzeka Charod uchodzi do rzeki Jordan. Rzeka Jordan wyznacza wschodnią granicę doliny. Za północną granicę uznaje się strumień Nachal Tawor, która spływa z płaskowyżu Ramot Jissachar w Dolnej Galilei i uchodzi do Jordanu na południe od kibucu Geszer. Południową granicę wyznacza rzeka Milch, która spływa ze wzgórz Samarii i uchodzi do Jordanu na północny wschód od moszawu Szadmot Mechola. Natomiast południowo zachodnią granicę wyznacza masyw wzgórz Gilboa. Dolina przechodzi w kierunku północno-zachodnim w Dolinę Charod prowadzącą na zachód bezpośrednio do Doliny Jezreel.

Dolina Bet Sze’an ma długość 25 kilometrów (z północy na południe) i szerokość przekraczającą 10 km (ze wschodu na zachód). Cały jej obszar znajduje się w depresji Rowu Jordanu na wysokości 300 metrów p.p.m., natomiast położone na zachodzie wzgórza wznoszą się na wysokość 536 metrów n.p.m. Dno doliny jest w przeważającej większości płaskie, z delikatną tendencją spadkową ku wschodowi. Krajobraz urozmaica kilkadziesiąt niewielkich pagórków. Najważniejszych ciekiem wodnym płynącym przez dolinę jest rzeka Jordan. Spływają do niej liczne potoki i strumienie, o charakterze najczęściej sezonowym. Z małych rzek można wymienić: Harod, Tavor, Milch, Minto, Dosen i inne. W dolinie występują także źródła termalne.

W dolinie znajduje się miasto Bet Sze’an, a także kibuce En ha-Naciw, Geszer, Chamadja, Kefar Ruppin, Ma’oz Chajjim, Mesillot, Newe Etan, Newe Ur, Nir Dawid, Reszafim, Sede Elijjahu, Sede Nachum, Szeluchot i Tirat Cewi, moszawy Bet Josef, Jardena, Rechow, Rewaja, Sede Terumot i Tel Te’omim (należące do Samorządu Regionu Doliny Emek ha-Majanot), oraz moszawy Mechola i Szadmot Mechola (należące do Samorządu Regionu Bijat ha-Jarden). Administracyjne dolina jest położona w Poddystrykcie Jezreel, w Dystrykcie Północnym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dolina jest zamieszkała nieprzerwanie od czasów starożytnych[1]. Podczas panowanie Imperium Osmańskiego, populacja doliny znacznie się zmniejszyła i duża część pól uprawnych przekształciła się tereny podmokłe lub bagna. W 1932 dolinę odwiedził pracujący dla Żydowskiego Funduszu Narodowego Josef Weitz. Dostrzegł on potencjał rolniczy i mieszkaniowy doliny, dzięki czemu od 1934 zaczęły powstawać tutaj pierwsze żydowskie osady rolnicze. Gdy w 1936 wybuchła Rewolta arabska, większość z tych osiedli przybrała charakter osad obronnych (były otoczone palisadą obronną i posiadały wieżę obserwacyjną). Konflikt żydowsko-arabski systematycznie nasilał się w tym obszarze[2].

Przyjęta 29 listopada 1947 roku Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 przewidywała, że dolina Bet Sze’an będzie częścią państwa żydowskiego. Podczas wojny domowej w Mandacie Palestyny siły żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana wysiedliły arabskich mieszkańców z tutejszych wiosek. Na samym początku I wojny izraelsko-arabskiej wojska arabskie podjęły nieudaną próbę zajęcia doliny. W następnych latach prawie cały region został całkowicie zdominowany przez Izraelczyków. Ostatni południowy skrawek doliny Izraelczycy zajęli podczas wojny sześciodniowej w 1967 roku - powstały tu moszawy Mechola i Szadmot Mechola.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Największą tutejszą atrakcją turystyczną jest park archeologiczny w mieście Bet Sze’an. Odkryte antyczne budowle weszły w skład Parku Narodowego Bet Sze’an, który jest jednym z najbardziej imponujących miejsc w Izraelu[3]. Każdego roku przyjeżdża tutaj około 300 tys. turystów[4]. Plan rozwoju turystyki w regionie zakłada wykorzystanie antycznego miasta Scytopolis jako centrum przyciągającego turystów do Doliny Bet Sze’an. Na wschód od obszaru parku archeologicznego ma w przyszłości powstać centrum handlowe. Władze miasta planują powiększyć obszar wykopalisk, które obecnie udostępniają turystom zaledwie 10% całości wykopalisk. W tym celu ma powstać muzeum oraz kompleks hotelowy z usługami spa. Okoliczne osady rolnicze również realizują projekty rozbudowy bazy hotelowej i poprawienia atrakcyjności miejsc wypoczynku, koncentrując się na rehabilitacji w termalnych kąpielach mineralnych[5].

Kibuc Kfar Ruppin jest reklamowany jako jedno z najlepszych miejsc do obserwacji ptaków na północy Izraela[6]. Znajduje się tutaj także stacja obrączkowania ptaków[7]. W sąsiedztwie kibucu Tirat Cvi odkryto pozostałości starożytnej synagogi pochodzącej z IV wieku. Zachowała się mozaika podłogowa z wizerunkiem siedmioramiennego świecznika. Została ona odnowiona i przeniesiona do kibucu. Umieszczono ją przed wejściem do współczesnej synagogi. Dodatkową atrakcją jest zachowany fragment rzymskiej drogi. W rejonie kibucu Maoz Chaim archeolodzy odkryli pozostałości średniowiecznej synagogi. Wykopaliska odkryły podłogową mozaikę z wizerunkiem siedmioramiennego świecznika. Synagoga jest datowana na okres V-VII wieku[8]. Na południe od kibucu jest mały rezerwat przyrody Maoz Haim, w którym rosną unikalne drzewa tropikalne[9]. Na pobliskiej górze, położonej około 3 km na zachód od kibucu Neve Ur, znajdują się ruiny twierdzy Belvoir, którą wybudowali w 1130 roku krzyżowcy.

Kibuc Nir Dawid jest przez wielu nazywany „najpiękniejszym kibucem Izraela[10]. W ostatnich latach kibuc rozwinął usługi turystyczne. Tutejszymi największymi atrakcjami są: pół-naturalny park wodny „Gan Gan HaSzlosza” stworzony na rzece Amal, której czysta woda pochodzi z trzech naturalnych źródeł. Przez cały rok woda utrzymuje stałą temperaturę 28 °C[11]. Ogród zoologiczny „Gan-Guroo” zajmuje powierzchnię 16 hektarów, na których prezentowana jest fauna i flora z Australii: torbacze, kangurowate i koala[12].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Centrum handlowo usługowe doliny Bet Sze’an znajduje się w mieście Bet Sze’an. Jest to ważny ośrodek przemysłu bawełnianego w Izraelu, a wielu mieszkańców pracuje w okolicznych osadach rolniczych przy hodowli bawełny. W mieście jest ona przetwarzana na tkaniny, a następnie produkowana z nich odzież. Bet Sze’an posiada dwie strefy przemysłowe położone na północ i wschód od miasta. W okolicznych osadach rolniczych rozwijane jest nowoczesne rolnictwo i sadownictwo. W dolinie są także stawy hodowlane ryb.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez dolinę przechodzą dwie ważne arterie komunikacyjne: z północy na południe droga nr 90, oraz ze wschodu na zachód droga ekspresowa nr 71. Do 1948 przez dolinę przechodziła odnoga linii kolejowej Hejaz, która łączyła Damaszek z Medyną. Odnoga przebiegająca przez miasto Bet Sze’an łączyła główną linię kolejową z miastem Hajfą. Ze względu na przeciągający się konflikt izraelsko-arabski linia kolejowa jest nadal nieczynna.

Panorama doliny Bet Sze’an

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Amihai Mazar: The 1997-1998 Excavations at Tel Rehov: Preliminary Report [Israel Exploration Journal 49 (1999), 1-42] (ang.). W: Hebrew University of Jerusalem [on-line]. [dostęp 2011-05-30].
  2. Dolina Bet Sze’an (hebr.). W: Bet Alon [on-line]. [dostęp 2011-05-30].
  3. Bet She’an National Park (ang.). W: Israel Nature and Parks Authority [on-line]. [dostęp 2012-12-06].
  4. Beit Shean (ang.). W: Israel Travel Guide [on-line]. [dostęp 2012-12-06].
  5. Jordan Rift Valley- Tourism (ang.). W: Israel Ministry of Foreign Affairs [on-line]. [dostęp 2012-12-06].
  6. Birdwatching Locations in Northern Israel (ang.). W: Leiah Elbaum [on-line]. [dostęp 2012-05-11].
  7. International Birdwatching Center of the Jordan Valley (hebr.). W: Leiah Elbaum [on-line]. [dostęp 2012-05-11].
  8. Nadav Man: Synagogue of ancient Jewish town uncovered (ang.). W: YnetNews [on-line]. 2006-09-30. [dostęp 2012-05-11].
  9. Rezerwat Przyrody Maoz Haim (hebr.). W: Inature.info [on-line]. [dostęp 2012-05-11].
  10. Nir David Tourism (hebr.). W: Kibbutz Nir David [on-line]. [dostęp 2012-05-14].
  11. Wycieczki (hebr.). W: Nir David Tourism [on-line]. [dostęp 2012-05-14].
  12. Gan-Guroo (hebr.). W: Nir David Tourism [on-line]. [dostęp 2012-05-14].