Cisek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cisek
Herb
Herb Ciska
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat kędzierzyńsko-kozielski
Gmina Cisek
Liczba ludności (2006) 1485
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-253
Tablice rejestracyjne OK
SIMC 0492701
Położenie na mapie powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego
Cisek
Cisek
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Cisek
Cisek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cisek
Cisek
Ziemia50°16′50″N 18°12′04″E/50,280556 18,201111
Strona internetowa miejscowości
Dwujęzyczne tablice na urzędzie gminnym w Cisku
Kamień ku pamięci powodzi w roku 1997
Kościół pw. Nawiedzenia NMP
Kaplica przydrożna

Cisek (dodatkowa nazwa w j. niem. Czissek, w latach 1934-1945 Friedenau[1]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim, w gminie Cisek[2]. Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Miejscowość jest siedzibą gminy Cisek.

Części miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Integralnymi częściami miejscowości są: przysiółek Bełk i część miejscowości Olszowa.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wioski pochodzi od polskiej nazwy cisu pospolitego (Taxus baccata). Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy zalicza nazwę do grupy miejscowości, których nazwy pochodzą od tego drzewa - "von cis = Eibenbaum (taxus)"[3]. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą zanotowaną nazwę wsi podaje ją w obecnie stosowanej, polskiej formie Cisek notując jej znaczenie "Eibenort" czyli "miejscowość cisów"[3]. Niemcy zgermanizowali nazwę na Czissek w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie[3]. Na mapie WIG z 1932 roku jako polska nazwa widnieje Ciski[4].

W latach 1935-1945 ze względu na polskie pochodzenie nazwy nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła ją na nową, całkowicie niemiecką Friedenau.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o wsi Ciska pochodzą z 1241, a w 1532 wymieniona jest jako Czisky, a także Cisek.

W 1830 wieś liczyła 564 mieszkańców i 138 posesji, natomiast w 1845: 760 mieszkańców oraz 129 domów. W katolickiej szkole założonej w 1818 zatrudniony jest jeden nauczyciel i 1 pomocnik nauczyciela. Do szkoły tej uczęszczały dzieci z Ciska, Biadaczowa i Landzmierza.

W 1865 we wsi była karczma, 11 kmieci, 112 chałupników gospodarujących na 1471 morgach roli. Ogólna powierzchnia wsi wynosiła 2037 mórg.

Według spisu ludności z 1910 roku w miejscowości mieszkało 1219 mieszkańców z czego 1206 deklarowało Język polski, a 13 język niemiecki[5]. W okresie plebiscytu na Górnym Śląsku w kwietniu 1920 roku do Ciska przeniesiono Polski Komitet Plebiscytowy na powiat kozielski. W plebiscycie z roku 1921 na ogólną ilość 760 głosujących, za Polską opowiedziało się 648 osób. W spisie z 1925 roku, język polski jako ojczysty 901 osób, język niemiecki 64 osoby oraz 343 osoby jako dwujęzyczne[6].

Ze względu na położenie po lewej stronie Odry miejscowości nie objęły walki w czasie powstań śląskich jednak w III powstaniu brali udział ochotnicy ze wsi. Po jego zakończeniu niemieckie bojówki rozpoczęły prześladowania tych osób i w 1921 roku zamordowały kilku z nich: Jana Kulinę, Klemensa Jarzynę oraz Marcjana Jasika[6].

W latach 1925-1933 we wsi funkcjonowała polska publiczna szkoła mniejszościowa założona z inicjatywy Józefa Planetorza. Przez prawie cały okres odbywały się tu kursy religii w języku polskim, a frekwencja dzieci była prawie 100%. Znajdowały się tu także: oddział Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego, gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, miejscowa grupa związku Polaków, chór „Echo” oraz polska biblioteka. Znanymi działaczami polskimi z tamtego okresu są Józef Planetorz, Antoni Korkosz i Antoni Stefanides. W okresie międzywojennym w miejscowości działał oddział Związku Polaków w Niemczech[7].

W 1937 roku miejscowość stała się głośna w środowisku Polonii niemieckiej ze względu na nie udzielenie przez władze powiatowe w Koźlu pozwolenia na zawieszenie na wieży kościoła w Ciskach dzwonów ufundowanych przez polskich parafian z polskim napisem „Zdrowaś Mario, módl się za nami!”. Władze niemieckie orzekły, że wieża jest za słaba na wieszanie tak ciężkich dzwonów. Ostatecznie po roku uzgodnień władze landratu wyraziły zgodę na zawieszenie dzwonów po „odchudzeniu” ich z polskich napisów. Związek Polaków w Niemczech zarejestrował także kolejne dwa przypadki niszczenia polskich napisów, które umieszczone były na przydrożnych krzyżach[7].

21 na 22 I 1945 r. niemieccy strażnicy z SS zamordowali we wsi 5 więźniów ewakuowanych z obozu w Auschwitz[8].

Podczas spisu powszechnego w 2002 roku w gminie więcej mieszkańców zadeklarowało narodowość niepolską (niemiecka i śląska – 3046) niż polską (2921)[9].

W 2007 roku na terenie Ciska (i gminy) obowiązuje podwójne polsko-niemieckie nazewnictwo geograficzne.

Powódź w 1997 roku[edytuj | edytuj kod]

W nocy z 8 na 9 lipca 1997 doszło do największej powodzi w historii Ciska. Zniszczonych zostało prawie 100% upraw oraz wiele dróg.

 Osobny artykuł: Powódź tysiąclecia.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[10]:

  • kościół parafialny pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, neogotycki, wybudowany w l. 1922-1927

Inne zabytki:

  • kapliczka przydrożna

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba ludności
1880 1070
1933 1394
1939 1433
1945 1320
1948 1233
1960 1367

Źródło: Dane z Gminy Cisek.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Cisek jest wsią rolniczą.

Statystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Dane: GUS 2005 r.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum w Cisku, ul. Planetorza 21

Gminy partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-08-10].
  3. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 45.
  4. 499 Cosel, 1:100 000, Warszawski Instytut Geograficzny, Warszawa 1932
  5. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 78, hasło „Cisek”.
  6. a b „Encyklopedia Powstań Śląskich”, Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, Opole. 1982, s. 78.
  7. a b Ryszard Hajduk, Stefan Popiołek „Encyklopedia, która się nie ukazała”, Wyd. Śląsk, Katowice 1970.
  8. Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945. Województwo opolskie, Warszawa 1980, s. 20
  9. Deklaracje narodowościowe w gminach 2002.
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 1.12.2012]. s. 29.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Popiołka „Ziemia Kozielska”, 1963 Opole, Opolskie Zakłady Graficzne

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]