Cisek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Cisek w innych znaczeniach tej nazwy.
Artykuł 50°16′50″N 18°12′4″E
- błąd 39 m
WD 50°16'59.9"N, 18°12'0.0"E
- błąd 14 m
Odległość 336 m
Cisek
wieś
Ilustracja
Most nad Odrą
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat kędzierzyńsko-kozielski
Gmina Cisek
Liczba ludności (2006) 1485
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-253[1]
Tablice rejestracyjne OK
SIMC 0492701
Położenie na mapie gminy Cisek
Mapa konturowa gminy Cisek, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Cisek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Cisek”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Cisek”
Położenie na mapie powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego
Mapa konturowa powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Cisek”
Ziemia50°16′50″N 18°12′04″E/50,280556 18,201111
Strona internetowa
Dwujęzyczne tablice na urzędzie gminnym w Cisku
Kamień ku pamięci powodzi w roku 1997
Kościół pw. Nawiedzenia NMP
Kaplica przydrożna

Cisek (dodatkowa nazwa w j. niem. Czissek, w latach 1934-1945 Friedenau[2]) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie kędzierzyńsko-kozielskim, w gminie Cisek[3][4]. Siedziba gminy Cisek.

W latach 1975–1998 wieś położona była w ówczesnym województwie opolskim.

Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość ma metrykę średniowieczną. Nazwa notowana jest w różnych formach w historycznych dokumentach. Po raz pierwszy jako Chischi (1239), a później także in Ciska oraz in Cziska (1241), Czissky (1523), Czissek (1679), Tschizek (1743), Czysek (1783), Czissek, Cisek (1845), Cisek, Ciski, Czyżki, Czisek (1896), Ciski (Czissek) - Friedenau O.S. (1939). Jako pierwotną nazwę językoznawcy podają Ciski od słowa cisek lub nazwy osobowej Cisek[5].

Nazwa wioski pochodzi od polskiej nazwy cisu pospolitego (Taxus baccata). Niemiecki nauczyciel Heinrich Adamy zalicza nazwę do grupy miejscowości, których nazwy pochodzą od tego drzewa - "von cis = Eibenbaum (taxus)"[6]. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą zanotowaną nazwę wsi podaje ją w obecnie stosowanej, polskiej formie Cisek notując jej znaczenie "Eibenort" czyli "miejscowość cisów"[6]. Niemcy zgermanizowali nazwę na Czissek w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie[6]. Na mapie WIG z 1932 roku jako polska nazwa widnieje Ciski[7].

W latach 1935-1945 ze względu na polskie pochodzenie nazwy nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła ją na nową, całkowicie niemiecką Friedenau.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Cisek[3][8]
SIMC Nazwa Rodzaj
0492724 Bełk przysiółek
0492718 Olszowa część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o wsi Ciska pochodzą z 1241, a w 1532 wymieniona jest jako Czisky, a także Cisek.

W 1830 wieś liczyła 564 mieszkańców i 138 posesji, natomiast w 1845: 760 mieszkańców oraz 129 domów. W katolickiej szkole założonej w 1818 zatrudniony jest jeden nauczyciel i 1 pomocnik nauczyciela. Do szkoły tej uczęszczały dzieci z Ciska, Biadaczowa i Landzmierza.

W 1865 we wsi była karczma, 11 kmieci, 112 chałupników gospodarujących na 1471 morgach roli. Ogólna powierzchnia wsi wynosiła 2037 mórg.

Według spisu ludności z 1910 roku w miejscowości mieszkało 1219 mieszkańców z czego 1206 deklarowało Język polski, a 13 język niemiecki[9]. W okresie plebiscytu na Górnym Śląsku w kwietniu 1920 roku do Ciska przeniesiono Polski Komitet Plebiscytowy na powiat kozielski. W plebiscycie z roku 1921 na ogólną ilość 760 głosujących, za Polską opowiedziało się 648 osób. W spisie z 1925 roku, język polski jako ojczysty 901 osób, język niemiecki 64 osoby oraz 343 osoby jako dwujęzyczne[10].

Ze względu na położenie po lewej stronie Odry miejscowości nie objęły walki w czasie powstań śląskich jednak w III powstaniu brali udział ochotnicy ze wsi. Po jego zakończeniu niemieckie bojówki rozpoczęły prześladowania tych osób i w 1921 roku zamordowały kilku z nich: Jana Kulinę, Klemensa Jarzynę oraz Marcjana Jasika[10].

W latach 1925-1933 we wsi funkcjonowała polska publiczna szkoła mniejszościowa założona z inicjatywy Józefa Planetorza. Przez prawie cały okres odbywały się tu kursy religii w języku polskim, a frekwencja dzieci była prawie 100%. Znajdowały się tu także: oddział Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego, gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, miejscowa grupa związku Polaków, chór „Echo” oraz polska biblioteka. Znanymi działaczami polskimi z tamtego okresu są Józef Planetorz, Antoni Korkosz i Antoni Stefanides. W okresie międzywojennym w miejscowości działał oddział Związku Polaków w Niemczech[11].

W 1937 roku miejscowość stała się głośna w środowisku Polonii niemieckiej ze względu na nie udzielenie przez władze powiatowe w Koźlu pozwolenia na zawieszenie na wieży kościoła w Ciskach dzwonów ufundowanych przez polskich parafian z polskim napisem „Zdrowaś Mario, módl się za nami!”. Władze niemieckie orzekły, że wieża jest za słaba na wieszanie tak ciężkich dzwonów. Ostatecznie po roku uzgodnień władze landratu wyraziły zgodę na zawieszenie dzwonów po „odchudzeniu” ich z polskich napisów. Związek Polaków w Niemczech zarejestrował także kolejne dwa przypadki niszczenia polskich napisów, które umieszczone były na przydrożnych krzyżach[11].

21 na 22 I 1945 r. niemieccy strażnicy z SS zamordowali we wsi 5 więźniów ewakuowanych z obozu w Auschwitz[12].

Podczas spisu powszechnego w 2002 roku w gminie więcej mieszkańców zadeklarowało narodowość niepolską (niemiecka i śląska – 3046) niż polską (2921)[13].

W 2007 roku na terenie Ciska (i gminy) obowiązuje podwójne polsko-niemieckie nazewnictwo geograficzne.

Powódź w 1997 roku[edytuj | edytuj kod]

W nocy z 8 na 9 lipca 1997 doszło do największej powodzi w historii Ciska. Zniszczonych zostało prawie 100% upraw oraz wiele dróg.

 Osobny artykuł: Powódź tysiąclecia.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[14]:

  • kościół parafialny pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, neogotycki, wybudowany w l. 1922-1927

Inne zabytki:

  • kapliczka przydrożna

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

Cisek podlega pod Urząd Statystyczny w Opolu, oddział w Prudniku[15].

Rok Liczba ludności
1880 1070
1933 1394
1939 1433
1945 1320
1948 1233
1960 1367

Źródło: Dane z Gminy Cisek.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Cisek jest wsią rolniczą.

Statystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Dane: GUS 2005 r.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowo w Cisku IM. Władysława Planetorza, ul. Planetorza 21

Gminy partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 166 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-08-10].
  5. Rymut 1997 ↓, s. 151.
  6. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 45.
  7. 499 Cosel, 1:100 000, Warszawski Instytut Geograficzny, Warszawa 1932
  8. GUS. Rejestr TERYT
  9. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 78, hasło „Cisek”.
  10. a b „Encyklopedia Powstań Śląskich”, Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, Opole. 1982, s. 78.
  11. a b Ryszard Hajduk, Stefan Popiołek „Encyklopedia, która się nie ukazała”, Wyd. Śląsk, Katowice 1970.
  12. Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945. Województwo opolskie, Warszawa 1980, s. 20
  13. Deklaracje narodowościowe w gminach 2002.
  14. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 29. [dostęp 1.12.2012].
  15. Czy wiesz, że..., [w:] Andrzej Dereń, Polska bardziej polska, „Tygodnik Prudnicki”, 49 (732), Prudnik: Spółka Wydawnicza ANEKS, 8 grudnia 2004, ISSN 1231-904X.???

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]