Constans (film)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Constans
Gatunek

psychologiczny
obyczajowy

Data premiery

19 września 1980

Kraj produkcji

Polska

Język

polski

Czas trwania

92 min

Reżyseria

Krzysztof Zanussi

Scenariusz

Krzysztof Zanussi

Główne role

Tadeusz Bradecki
Zofia Mrozowska
Cezary Morawski

Muzyka

Wojciech Kilar

Zdjęcia

Sławomir Idziak

Scenografia

Tadeusz Wybult

Kostiumy

Anna Biedrzycka-Sheppard

Montaż

Urszula Śliwińska

Produkcja

Studio Filmowe TOR

Constans – polski film psychologiczno-obyczajowy z roku 1980 w reżyserii Krzysztofa Zanussiego, zrealizowany na podstawie autorskiego scenariusza. Constans został pozytywnie przyjęty przez zagraniczną widownię, otrzymując Nagrodę Jury na Festiwalu Filmowym w Cannes oraz Główną Nagrodę Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Panamie[1].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Witold, absolwent technikum elektrycznego, podczas służby wojskowej uczestniczy w wysokogórskiej wspinaczce. Jeden z taterników w schronisku wspomina ojca Witolda, który niegdyś zginął podczas wyprawy górskiej. Dzięki otrzymanej od tego taternika wizytówce Witek po odbyciu służby wojskowej otrzymuje pracę w przedsiębiorstwie organizacji wystaw. Dzięki temu może wyjechać służbowo do Indii. Podczas zwiedzania kraju zauważa, że jego szef, Mariusz, dopuszcza się oszustw przy rozliczeniach wizowych[1].

Niebawem, wskutek nagłej choroby matki, Witold udaje się do prowincjonalnego miasteczka. W tamtejszym szpitalu zastaje ją na łóżku ustawionym z braku miejsc w korytarzu. Bezskutecznie interweniuje w tej sprawie, a pielęgniarka Grażyna informuje ją, że należało dać łapówkę. Śmiertelnie chora matka Witolda wraca do domu, po czym umiera. Nie mogąc się otrząsnąć po śmierci matki, Witold w akcie przekory buntuje się wobec Mariusza, gdy ten na następnym wyjeździe służbowym proponuje mu wzięcie udziału w machinacjach transakcyjnych, za co nękają go później koledzy zmówieni z szefem. Ponieważ Witold wraz ze swoim kolegą z wojska Stefanem przygotowuje się do planowanej wyprawy w Himalaje, podwładni Mariusza wrabiają Witolda, który na odprawie celnej orientuje się, że znaleziono u niego niezadeklarowaną kwotę dwustu dolarów[1].

Witold traci pracę, a jedyną osobą, która blisko przy nim zostaje, jest Grażyna. Witold zarabia na życie jako pomywacz okien w wieżowcach oraz przy rusztowaniach podczas renowacji zabytków. Jako wolny słuchacz uczestniczy w wykładach z matematyki na politechnice. Choć profesor zachęca Witolda do podjęcia regularnych studiów, ten ze sceptycyzmem podchodzi do propozycji. Kiedy któregoś dnia obtłukuje na rusztowaniu kruszącą się elewację, małe dziecko goniące za piłką zostaje trafione kawałkami gruzu. Film kończy się krzykiem Witolda[1].

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Krzysztof Zanussi, reżyser filmu (1984)

Za produkcję Constansu odpowiadał Zespół Filmowy „Tor”, natomiast za reżyserię filmu – kierujący zespołem Krzysztof Zanussi[1].

Zdjęcia do filmu nakręcił Sławomir Idziak[1]. Jak pisał Marcin Maron, większość filmu oparta jest na zdjęciach kręconych obiektywem szerokokątnym z ręki, z częstymi zbliżeniami na twarze bohaterów. Dodatkowo „światło zastane w plenerze, we wnętrzach jest wzmacniane światłem sztucznym powiększającym ekspresję obrazu”[2]. W kontraście do „realistycznej” poetyki dominującej partii filmu Idziak posłużył się bardziej wyidealizowanym zdjęciami z wyprawy do Indii, „z wyraźną dominantą ciepłych barw i jasnych tonów”[2]. Maron odczytywał ową wyidealizowaną część filmu jako znak typowej dla kultury Wschodu „zgody na «porządek wszechrzeczy», z którą bohater z Polski nie może lub nie chce się jednak identyfikować”[2].

Za plenery do Constansu posłużyły Łódź (przejście podziemne przy Dworcu Łódź Fabryczna, ul. Narutowicza przy placu Dąbrowskiego), Zakopane (Cmentarz na Pęksowym Brzysku), Warszawa (dworzec Warszawa Centralna, lotnisko Okęcie), Tatry, Indie oraz Himalaje[1].

Premiera Constansu odbyła się 19 września 1980 roku[1]. We wrześniu 2011 roku, w warszawskim kinie Kultura miała miejsce premiera odrestaurowanej wersji Constansu[3].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Ben Sachs z czasopisma „Chicago Reader” chwalił Constans za zdystansowane spojrzenie na dylematy moralne głównego bohatera oraz za konstrukcję filmu: „Stałym elementem filmu jest uparte przekonanie Witolda, że przeznaczenie uporządkuje za niego jego życie – światopogląd, którego Zanussi ani nie popiera, ani nie potępia”[4]. Magazyn „Time Out” chwalił quasi-naukowe podejście Zanussiego, któremu na podstawie pobocznych faktów i spostrzeżeń „udaje mu się zmienić zwykłe życie w coś niezwykłego”, nawet jeżeli w filmie „nuda czai się tuż za rogiem”[5]. Ernest Callenbach z pisma „Film Comment” pisał, iż „to dobry film Zanussiego – chłodny, smutny, subtelny, precyzyjny, z przerażająco efektowną sceną śmierci matki bohatera – ale nie dorównuje jego najlepszym dziełom”[6].

Tomasz Kłys krytykował reżysera za forsowanie punktu widzenia bohatera „nieżyciowego aż do wzbudzenia irytacji widza”[7]. Witold zdaniem Kłysa nie tylko „odmawia wszelkiego «kombinowania», dzięki któremu mógłby się jakoś urządzić czy coś uzyskać [...], ale neguje też np. czarnorynkowy, a zatem jedynie realny w komunistycznej rzeczywistości, kurs dolara, przez co pozbawia się, moralnie chyba jednak dopuszczalnych, profitów”[7]. W konsekwencji, zdaniem Kłysa, Witek wzbudza niechęć nie tylko ekranowych postaci, ale również widza[7].

Nagrody i festiwale[edytuj | edytuj kod]

Martin Scorsese uznał Constans za jedno z arcydzieł polskiej kinematografii i w 2014 roku wytypował ten film do prezentacji w Stanach Zjednoczonych oraz Kanadzie w ramach festiwalu polskich filmów Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema[8][9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Constans w bazie filmpolski.pl
  2. a b c Marcin Maron, Glowa Meduzy, czyli realizm filmow kina Moralnego Niepokoju, „Kwartalnik Filmowy” (75-76), 2011, s. 130–131, ISSN 0452-9502 [dostęp 2021-03-08] (pol.).
  3. "Constans" jak nowy, Onet Kultura, 12 września 2011 [dostęp 2021-03-08] (pol.).
  4. Ben Sachs, A trio of revivals showcases physicist-turned-filmmaker Krzysztof Zanussi, Chicago Reader [dostęp 2021-03-08] (ang.).
  5. The Constant Factor, Time Out Worldwide [dostęp 2021-03-08] (ang.).
  6. Ernest Callenbach, Ernest Callenbach from Gdansk, „Film Comment”, 16 (6), 1980, s. 2, 4.
  7. a b c Tomasz Kłys, Krzysztofa Zanussiego kino intelektualne, [w:] Ewelina Nurczyńska-Fidelska (red.), Kino polskie w trzynastu sekwencjach, Kraków: Rabid, 2005 [dostęp 2021-03-08].
  8. Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema - oficjalna strona projektu w języku angielskim. mspresents.com. [dostęp 2014-02-26].
  9. Polskie filmy Martina Scorsese. vice.com. [dostęp 2014-03-24].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]