Dom Opatów Pelplińskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dom Opatów Pelplińskich/Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego
Obiekt zabytkowy nr rej. 290 z 24 lutego 1967[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
Adres ul. Elżbietańska 3 vel. ul. Bielańska 5
Typ budynku kamienica
Styl architektoniczny manieryzm
Architekt Abraham van den Blocke
Kondygnacje 5
Ukończenie budowy 1612
Ważniejsze przebudowy 2 poł. XX wieku
Właściciel Instytut Historii Sztuki – Wydział HistorycznyUniwersytet Gdański w Gdańsku
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Dom Opatów Pelplińskich/Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego
Dom Opatów Pelplińskich/Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Dom Opatów Pelplińskich/Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego
Dom Opatów Pelplińskich/Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dom Opatów Pelplińskich/Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego
Dom Opatów Pelplińskich/Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego
Ziemia54°21′12,84″N 18°38′49,73″E/54,353567 18,647147
Strona internetowa

Dom Opatów Pelplińskichkamienica w Gdańsku, jeden z nielicznych zachowanych zabytków Starego Miasta. Siedziba Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego.

Dzieje budynku[edytuj | edytuj kod]

  • Zbudowany przez nieznanego architekta (przypuszcza się, że autorem projektu mógł być Abraham van den Blocke) w stylu niderlandzkiego manieryzmu, na początku XVII wieku (przyjmuje się datę 1612 rok).
  • Od 1686 należał do opactwa cysterskiego w Pelplinie (aby ominąć przepisy zakazujące zakonnikom posiadania domów w mieście, formalnie kamienicę kupił wojewoda pomorski Władysław Stanisław Łoś). Aż do kasaty opactwa pelplińskiego w 1823 r. cystersi wykorzystywali kamieniczkę jako zajazd.
  • W 1912 popadający w ruinę dom został wykupiony z rąk prywatnych przez władze miasta. Przeprowadzono wówczas gruntowny remont, m.in. zastępując zniszczone siedemnastowieczne elementy dekoracji kamieniarskiej ich wiernymi kopiami. Szczęśliwie kamieniczka jako jedna z niewielu przetrwała działania wojenne w 1945.

Opis architektoniczny[edytuj | edytuj kod]

  • Boczna elewacja, wznosząca się nad kanałem Raduni, posiada skromny wystrój. Bogaciej dekorowana jest natomiast fasada, w której wykorzystano kontrast między elementami kamiennymi a ceglanym licem muru. Szczyt zdobi typowa dla niderlandzkiego manieryzmu siatka kamiennych taśm imitujących metalowe okucia (ornament okuciowy), a jego kontury tworzą esownice wzbogacone obeliskami i szyszkami. Całość wieńczy, dodany w 1912, wzlatujący orzeł. W dolnej części szczytu, pomiędzy oknami, znajdują się trzy kamienne rzeźby, w środku w formie popiersia, po bokach głowy ukazane z profilu. Gzymsy międzykondygnacyjne oparte są na rzeźbionych popiersiach ludzkich. Godny uwagi jest również kamienny portal z nadświetlem.
  • Sala nr 116 na trzeciej kondygnacji nosi imię zmarłego profesora historii sztuki Konstantego Kalinowskiego
  • Częściowo oryginalne jest wnętrze domu, przede wszystkim piękna balustrada drewnianych schodów z przedstawieniem Zuzanny i starców.

Zarządca[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w Domu Opatów Pelplińskich mieści się Instytut Historii Sztuki Wydziału Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego. Gościnnie z sal budynku korzystają również studenci Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego, Zakładu Etnologii UG i Pracowni Religioznawstwa UG oraz koła naukowe tychże jednostek.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Kamienica jest połączona z dwoma innymi budynkami, wybudowanymi po 1945 roku. Jeden, stanowiący fasadę od strony ul. Bielańskiej został zaprojektowany przez Wacława Tomaszewskiego, natomiast narożny budynek modernistyczny, widoczny od strony ul. Elżbietańskiej, przez Szczepana Bauma.
  • Trzy budynki posiadają różne poziomy kondygnacji, przez ściany nieumiejętnie przeprowadzono liczne klaki schodowe, tworzące labirynt Minotaura.
  • Uwaga: wejście do Domu Opatów Pelplińskich możliwe jest jedynie od strony dziedzińca sąsiadującego z gdańskim Ratuszem Staromiejskim, przez budynek Instytutu Archeologii.
  • Mimo, iż oficjalny adres dla kamienicy "Dom Opatów Pelplińskich" brzmi "ul. Elżbietańska 3", to takowy nie figuruje w spisach pocztowych. Należy stosować adres "ul. Bielańska 5", taki jak dla Instytutu Archeologii UG.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]