Myślenice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Myślenice
Fragment rynku w Myślenicach z kościołem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
Fragment rynku w Myślenicach z kościołem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
Herb Flaga
Herb Myślenic Flaga Myślenic
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat myślenicki
Gmina Myślenice
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja krakowska
Prawa miejskie XIV wiek
Burmistrz Maciej Ostrowski
(od 2003)
Powierzchnia 30,22[1] km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

18 383[1]
612[2] os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 12
Kod pocztowy 32-400
Tablice rejestracyjne KMY
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Myślenice
Myślenice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Myślenice
Myślenice
Ziemia49°50′00″N 19°56′26″E/49,833333 19,940556
TERC
(TERYT)
1209034
SIMC 0951617
Urząd miejski
Rynek 8/9
32-400 Myślenice
Strona internetowa

Myślenicemiasto powiatowe w woj. małopolskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Myślenice. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.

Wzmiankowane od XIII wieku[3]. Nazwa miasta pochodzi, wedle jednej z hipotez, od imienia założyciela osady – Myślimira[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Myślenice leżą 30 km na południe od Krakowa, nad rzeką Rabą i jej lewym dopływem Bysinką[2], pomiędzy wzgórzami Dalin, Chełm oraz Uklejna.

Przez miejscowość przechodzi łącząca Kraków z Chyżnem droga krajowa nr 7 (fragment międzynarodowej trasy E77), stanowiąca na tym odcinku część tzw. Zakopianki. Swój początek ma tam również droga wojewódzka nr 967, biegnąca do Łapczycy.

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Miasto dzieli się na sześć dzielnic:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki historycznej myślenickiej osady sięgają jeszcze czasów pogańskich. Pierwotnie powstała ona obok źródła (tzw. zimnej wody) na wschodnim zboczu Plebańskiej Góry, nad starym korytem Bysinki. W tym uroczysku, jak podaje tradycja, znajdowała się pogańska świątynia, gdzie oddawano cześć pogańskim bogom. W monograficznych opracowaniach, powołujących się na tradycję, spotykamy informacje, że na miejscu gontyny powstał pierwszy myślenicki kościół katolicki. Ostatecznie źródło ocembrowano, a następnie postawiono na nim kaplicę (ze źródłem pod posadzką).[potrzebny przypis]. Obecna kaplica, zwana Studzienką, zbudowana została na miejscu poprzedniej w 2. poł. XVIII w. w stylu późnobarokowym, otrzymując za patronkę Matkę Bożą Śnieżną.

Pierwsza historyczna wzmianka o Myślenicach pojawiła się w latach 1253–1258 w Kodeksie Tynieckim i mówiła o umocnieniach obronnych. Myślenice broniły bowiem w owym czasie dostępu do stolicy Polski, Krakowa, od strony południowej. W tamtym okresie w rejonie miasta istniał system umocnień, tak zwana brona myślenicka, której główną część stanowił zamek w Myślenicach, warownia u podnóża góry Uklejny, zwanej Zamczyskiem.

Kluczową datą w historii osady był rok 1342 kiedy miała miejsce lokacja miasta. Przywilej lokacyjny nadał Myślenicom król Kazimierz Wielki. Sprzedał myślenickie sołectwo dwóm mieszczanom z Wieliczki (obaj nosili imię Hynko). W tym samym roku kasztelan krakowski Spytko z Melsztyna ufundował kościół parafialny. Od tego czasu miasteczko zaczęło się prężnie rozwijać i otwierało swoje podwoje wielu zacnym gościom. Myślenice odwiedził m.in. Mikołaj Rej, który tam kończył trzecią księgę Żywota człowieka poczciwego. Oprócz niego w mieście przebywał król Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga, a także cesarz niemiecki Zygmunt Luksemburski oraz królowie Węgier i Danii, a także liczni książęta.

Okres świetności miasta skończył się w 1557 roku, kiedy to Spytek Wawrzyniec Jordan przekazał Myślenice kasztelanii krakowskiej. Krakowscy rządcy byli bardziej zajęci problemami wielkiego miasta, toteż Myślenice zaczęły podupadać. O miasteczku przypomniano sobie w latach trzydziestych i czterdziestych XVII wieku, kiedy do Myślenic trafił cudowny obraz Matki Boskiej. Kolejną degradację miasto przeżyło po potopie szwedzkim, w wyniku którego spłonęły dwa kościoły, a maryjne wota zostały rozkradzione.

Po I rozbiorze Polski Myślenice zostały włączone do terytorium cesarstwa austriackiego. Po I wojnie światowej burmistrzem miasta został Jan Dunin-Brzeziński, który w czasie wojny był dowódcą 2 pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. O Myślenicach jeszcze raz było głośno w 1936 roku, kiedy Adam Doboszyński zorganizował „Wyprawę myślenicką”, w trakcie której rozbrojono posterunek policji, zdemolowano kilka sklepów żydowskich na rynku oraz próbowano podpalić bożnicę.

W czasie drugiej wojny światowej Myślenice znajdowały się pod niemiecką okupacją od 5 września 1939. W tym czasie dwukrotnie miasto było pacyfikowane (29 VI 1940 r. i 29 IV 1942 r.). Myślenice zostały wyzwolone 22 stycznia 1945 roku przez oddziały 38 armii 4. Frontu Ukraińskiego[4].

Myślenice początku XX w. opisał Jan Sztaudynger w Szczęściu z datą wczorajszą. W rodzinnym domu na Zarabiu przy ul. Sosnowej spędzał wakacje w dzieciństwie i wczesnej młodości[5].

W latach 1975–1998 miasto należało do woj. krakowskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Myślenic w 2014 roku[6].


Piramida wieku Myslenice.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Rynek
Studnia-fontanna „Tereska” z końca XIX wieku
Pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku

Centralnym i najważniejszym punktem miasta jest rynek o kształcie zbliżonym do prostokąta z pierzejami długimi na 120/100/80/115 metrów. Został on wytyczony w roku 1458 według prawa magdeburskiego. W wieku XVIII powstawały przy nim pierwsze murowane domy, najstarszym z nich jest „Kamienica Obońskich” mieszcząca się pod numerem 27. Na płycie rynku znajdują się dwa symbole miasta: studnia-fontanna „Tereska” – pochodzący z końca XIX wieku żeliwny posąg z czeskiej odlewni w Blansku[7] oraz pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku.

Kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny znajduje się przy ulicy Piotra Skargi, w pobliżu zachodniej pierzei rynku. Został zbudowany w roku 1466 w stylu gotyckim, a następnie przeszedł wiele modernizacji, które wniosły wiele elementów architektury renesansowej i barokowej. Najstarszą częścią jest prezbiterium oraz nawa główna, z następnych wieków pochodzą zachowane części kościoła, w tym kaplice: Serca Pana Jezusa oraz Matki Bożej, w której znajduje się obraz Matki Boskiej Myślenickiej. Obraz ten powstał w XVI wieku w Rzymie, własność papieża Sykstusa V, do Myślenic trafił w roku 1624, a pod koniec XVII wieku został uznany za cudowny.

Dom Grecki, murowany budynek znajdujący się przy ulicy Sobieskiego 3 został wybudowany w końcu XVII wieku jako dom zajezdny. Początkowo był parterowy, a od roku 1818 jednopiętrowy. Nazwę zawdzięcza goszczeniu licznych kupców ormiańskich, nazywanych wtedy przez miejscowych Grekami. Od drugiej połowy dwudziestego wieku pełni funkcję siedziby Muzeum Regionalnego. Wśród wystaw można podziwiać: XIX-wieczne wnętrza mieszczańskie, ekspozycje dzieł sztuki ludowej, etnograficzne, archeologiczne oraz dotyczące II wojny światowej.

Kościół pw. Świętego Jakuba Apostoła został wybudowany pod koniec wieku XV w miejscu najstarszego kościoła w Myślenicach. Podobnie jak kościół parafialny, powstał w stylu gotyckim, lecz przez liczne przebudowy, posiada elementy charakterystyczne dla wielu stylów. Przy kościele oraz po przeciwnej stronie ulicy Niepodległości znajdują się dwa cmentarze, na których można podziwiać XIX-wieczne klasycystyczne nagrobki oraz dwie zbiorowe mogiły: Grób Nieznanego Żołnierza oraz grób Żołnierza Sowieckiego. Kościół jest jednym z punktów na projektowanej Beskidzkiej Drodze św. Jakuba. W jego pobliżu, na zboczu Plebańskiej Góry, znajduje się źródło zwane „Studzienką”. Mieszkańcy Myślenic przez długie lata uznawali wodę z tego źródła za uzdrawiającą. Bezpośrednio obok niego w XVIII wieku powstała Kaplica Matki Bożej Śnieżnej[8].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Większość wydarzeń kulturalnych odbywających się w Myślenicach związanych jest z Myślenickim Ośrodkiem Kultury i Sportu[9]. Organizuje on koncerty, spotkania i wydarzenia literackie oraz kulturalne. Przy MOKiS działa Teatr im. Ks. Kardynała Karola Wojtyły oraz Kino „Muza”.

W mieście działa też Myślenickie Centrum Kultury[10] i związany z nim Zespół Pieśni i Tańca „Ziemia Myślenicka”[11], który zdobywa liczne laury i nagrody w kraju i zagranicą.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bohaterów Westerplatte w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. św. Jadwigi Królowej w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 5 (Zespołu Szkół)
  • Szkoła Podstawowa nr 6 w Myślenicach (Chełm)
  • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 1 w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 1 im. Juliusza Słowackiego w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 3 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Myślenicach
  • Gimnazjum Specjalne nr 1 w Myślenicach
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki w Myślenicach
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Małopolska Szkoła Gościnności im. Tytusa Chałubińskiego w Myślenicach
  • Zespół Szkół im. Mikołaja Reja w Myślenicach
  • Zespół Szkół im. Andrzeja Średniawskiego w Myślenicach
  • Zespół Szkół Prywatnych Teresy i Andrzeja Osińskich w Myślenicach.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowaną większość mieszkańców Myślenic stanowią katolicy. Na terenie miasta są trzy rzymskokatolickie parafie (Parafia Narodzenia NMP, Parafia Parafia św. Brata Alberta i św. Franciszka z Asyżu), ponadto działalność duszpasterską prowadzą placówki Kościoła Chrześcijan Baptystów i Świadków Jehowy, którzy posiadają Salę Królestwa[12].

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • KS Dalin Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy
  • Sokół Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy ze świetlicą socjoterapeutyczną
  • LKS Orzeł Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 1948 roku, przez jakiś czas wielosekcyjny. Obecnie piłkarze grają w V lidzie, czyli Klasie Okręgowej Kraków III. Siedziba klubu mieści się przy ul. Kazimierza Wielkiego[13], zaś stadion przy ul. Andrzeja Marka. Stadion ma pojemność 2000 miejsc, z czego 800 siedzących[14].
  • LKS Górki Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 2005 roku, obecnie występuje w B-klasie gr. Myślenice I. Siedziba klubu mieści się przy ulicy 3-go Maja, zaś boisko sportowe przy ul. Solidarności. Stadion ma pojemność 100 miejsc siedzących i został oddany do użytku w sierpniu 2016 roku[15].
  • Myślenicki Klub Pétanque – klub petanki
  • UKS Zarabie – tenis stołowy
  • UKS „Fight Club Myślenice” – Myślenicka Szkoła Sportów Walki i Samoobrony
  • MLKSz Myślenice – klub szachowy
  • PKS Albert Myślenice – amatorski klub koszykówki grający w KNBA
  • Baza treningowa Wisły Kraków[16].
  • SJK Hucul – stajnia

Ludzie związani z Myślenicami[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie Myślenic[edytuj | edytuj kod]

...

  • Tadeusz Kozłowiecki (1990)[20]
  • Janusz Moszumański (1990–1992)[20]
  • Stanisław Nowacki (1992–1998)[20]
  • Władysław Kurowski (1998–2002)[20]
  • Stanisław Kot (2002–2003)[20]
  • Maciej Ostrowski (od 2003)[20]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[21]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. GUS.
  2. a b PWN ↓.
  3. a b Historia Myślenic. Urząd Miasta i Gminy Myślenice. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa / Sport i Turystyka, 1988, s. 368, ISBN 83-217-2709-3.
  5. Szczęście z datą wczorajszą-Sztaudynger o Myślenicach. [dostęp 2014-08-25].
  6. http://www.polskawliczbach.pl/Myslenice, w oparciu o dane GUS.
  7. Sebastian Wójcik-Jackowski. Tereska jest czeska. „Gazeta Myślenicka”. 31/2012, 2012-08-23. ISSN 1232-0080. 
  8. Myślenickie Zabytki (Stan w dniu 8 II 2013 r.). Punkt Informacji Turystycznej Myślenice. [dostęp 8.02.2013].
  9. Strona internetowa MOKIS.
  10. Myślenickie Towarzystwo Kultury.
  11. Strona Zespołu.
  12. Dane według raportów wyszukiwarki zborów z 4 listopada 2014.
  13. Informacja na stronie klubu.
  14. Informacja w portalu 90minut.pl.
  15. o klubie
  16. Baza treningowa w Myślenicach, Wisła Kraków.
  17. Myślenickie ślady Zollów, „Gazeta Myślenicka”, 33/2011, 25 sierpnia 2011 [dostęp 2017-11-27].
  18. Katarzyna Hołuj: Pamięć o burmistrzu który był też druhem. Dziennik Polski, 2016-05-12. [dostęp 2017-10-24].
  19. a b 6 grobów, o których warto wiedzieć. Dziennik Polski, 2011-10-31. [dostęp 2017-11-27].
  20. a b c d e f Gazeta Myślenicka. [dostęp 2017-11-27].
  21. Miasta partnerskie.
  22. Kolejny partner Myślenic, „Gazeta Myślenicka”, 14/2015, 16 kwietnia 2015.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]