Myślenice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Myślenice
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Fragment rynku w Myślenicach z kościołem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat myślenicki
Gmina Myślenice
Aglomeracja krakowska
Prawa miejskie 1342
Burmistrz Maciej Ostrowski
(od 2003)
Powierzchnia 30,22[1] km²
Populacja (2017)
• liczba ludności
• gęstość

17 821[1]
612[2] os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-400
Tablice rejestracyjne KMY
Położenie na mapie gminy Myślenice
Mapa lokalizacyjna gminy Myślenice
Myślenice
Myślenice
Położenie na mapie powiatu myślenickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu myślenickiego
Myślenice
Myślenice
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Myślenice
Myślenice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Myślenice
Myślenice
Ziemia49°50′00″N 19°56′26″E/49,833333 19,940556
TERC (TERYT) 1209034
SIMC 0951617
Urząd miejski
Rynek 8/9
32-400 Myślenice
Strona internetowa

Myślenicemiasto powiatowe w woj. małopolskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Myślenice. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.

Wzmiankowane od XIII wieku[3]. Myślenice uzyskały lokację miejską w 1342 roku[4]. Nazwa miasta pochodzi, wedle jednej z hipotez, od imienia założyciela osady – Myślimira[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Myślenice leżą 30 km na południe od Krakowa, nad rzeką Rabą i jej lewym dopływem Bysinką[2], pomiędzy wzgórzami Dalin, Chełm oraz Uklejna.

Przez miejscowość przechodzi łącząca Kraków z Chyżnem droga krajowa nr 7 (fragment międzynarodowej trasy E77), stanowiąca na tym odcinku część tzw. Zakopianki. Swój początek ma tam również droga wojewódzka nr 967, biegnąca do Łapczycy.

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Miasto dzieli się na sześć dzielnic:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki historycznej myślenickiej osady sięgają jeszcze czasów pogańskich. Pierwotnie powstała ona obok źródła (tzw. zimnej wody) na wschodnim zboczu Plebańskiej Góry, nad starym korytem Bysinki. W tym uroczysku, jak podaje tradycja, znajdowała się pogańska świątynia, gdzie oddawano cześć pogańskim bogom. W monograficznych opracowaniach, powołujących się na tradycję, spotykamy informacje, że na miejscu gontyny powstał pierwszy myślenicki kościół katolicki. Ostatecznie źródło ocembrowano, a następnie postawiono na nim kaplicę (ze źródłem pod posadzką).[potrzebny przypis]. Obecna kaplica, zwana Studzienką, zbudowana została na miejscu poprzedniej w 2. poł. XVIII w. w stylu późnobarokowym, otrzymując za patronkę Matkę Bożą Śnieżną.

Pierwsza historyczna wzmianka o Myślenicach pojawiła się w latach 1253–1258 w Kodeksie Tynieckim i mówiła o umocnieniach obronnych. Myślenice broniły bowiem w owym czasie dostępu do stolicy Polski, Krakowa, od strony południowej. W tamtym okresie w rejonie miasta istniał system umocnień, tak zwana brona myślenicka, której główną część stanowił zamek w Myślenicach, warownia u podnóża góry Uklejny, zwanej Zamczyskiem.

Kluczową datą w historii osady był rok 1342 kiedy miała miejsce lokacja miasta. Przywilej lokacyjny nadał Myślenicom król Kazimierz Wielki. Sprzedał myślenickie sołectwo dwóm mieszczanom z Wieliczki (obaj nosili imię Hynko). W tym samym roku kasztelan krakowski Spytko z Melsztyna ufundował kościół parafialny. Od tego czasu miasteczko zaczęło się prężnie rozwijać i otwierało swoje podwoje wielu zacnym gościom. Myślenice odwiedził m.in. Mikołaj Rej, który tam kończył trzecią księgę Żywota człowieka poczciwego. Oprócz niego w mieście przebywał król Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga, a także cesarz niemiecki Zygmunt Luksemburski oraz królowie Węgier i Danii, a także liczni książęta.

Okres świetności miasta skończył się w 1557 roku, kiedy to Spytek Wawrzyniec Jordan przekazał Myślenice kasztelanii krakowskiej. Krakowscy rządcy byli bardziej zajęci problemami wielkiego miasta, toteż Myślenice zaczęły podupadać. O miasteczku przypomniano sobie w latach trzydziestych i czterdziestych XVII wieku, kiedy do Myślenic trafił cudowny obraz Matki Boskiej. Kolejną degradację miasto przeżyło po potopie szwedzkim, w wyniku którego spłonęły dwa kościoły, a maryjne wota zostały rozkradzione.

Po I rozbiorze Polski Myślenice zostały włączone do terytorium cesarstwa austriackiego.

W 1908, z inicjatywy Stanisława Pardyaka powstaje Gimnazjum w Myślenicach[5]. Po I wojnie światowej burmistrzem miasta został Jan Dunin-Brzeziński, który w czasie wojny był dowódcą 2 pułku Szwoleżerów Rokitniańskich. O Myślenicach jeszcze raz było głośno w 1936 roku, kiedy Adam Doboszyński zorganizował „Wyprawę myślenicką”, w trakcie której rozbrojono posterunek policji, zdemolowano kilka sklepów żydowskich na rynku oraz próbowano podpalić bożnicę.

W czasie drugiej wojny światowej Myślenice znajdowały się pod niemiecką okupacją od 5 września 1939. W tym czasie dwukrotnie miasto było pacyfikowane (29 VI 1940 r. i 29 IV 1942 r.). Myślenice zostały wyzwolone 22 stycznia 1945 roku przez oddziały 38 armii 4. Frontu Ukraińskiego[6].

Myślenice początku XX w. opisał Jan Sztaudynger w Szczęściu z datą wczorajszą. W rodzinnym domu na Zarabiu przy ul. Sosnowej spędzał wakacje w dzieciństwie i wczesnej młodości[7].

W latach 1975–1998 miasto należało do woj. krakowskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Myślenic w 2014 roku[8].


Piramida wieku Myslenice.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Rynek
Studnia-fontanna „Tereska” z końca XIX wieku
Pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku

Centralnym i najważniejszym punktem miasta jest rynek o kształcie zbliżonym do prostokąta z pierzejami długimi na 120/100/80/115 metrów. Został on wytyczony w roku 1458 według prawa magdeburskiego. W wieku XVIII powstawały przy nim pierwsze murowane domy, najstarszym z nich jest „Kamienica Obońskich” mieszcząca się pod numerem 27. Na płycie rynku znajdują się dwa symbole miasta: studnia-fontanna „Tereska” – pochodzący z końca XIX wieku żeliwny posąg z czeskiej odlewni w Blansku[9] oraz pomnik Świętego Floriana z XVIII wieku.

Kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny znajduje się przy ulicy Piotra Skargi, w pobliżu zachodniej pierzei rynku. Został zbudowany w roku 1466 w stylu gotyckim, a następnie przeszedł wiele modernizacji, które wniosły wiele elementów architektury renesansowej i barokowej. Najstarszą częścią jest prezbiterium oraz nawa główna, z następnych wieków pochodzą zachowane części kościoła, w tym kaplice: Serca Pana Jezusa oraz Matki Bożej, w której znajduje się obraz Matki Boskiej Myślenickiej. Obraz ten wg tradycji powstał w XVI wieku w Rzymie i stanowił własność papieża Sykstusa V, do Myślenic natomiast trafił w roku 1624, a pod koniec XVII wieku został uznany za cudowny. Dokonane badania świadczą jednak, że jest to dzieło z kręgu manierystów praskich powstałe albo w Czechach albo już w Polsce w Krakowie[10].

Dom Grecki, murowany budynek znajdujący się przy ulicy Sobieskiego 3 został wybudowany w końcu XVII wieku jako dom zajezdny. Początkowo był parterowy, a od roku 1818 jednopiętrowy. Nazwę zawdzięcza goszczeniu licznych kupców ormiańskich, nazywanych wtedy przez miejscowych Grekami. Od drugiej połowy dwudziestego wieku pełni funkcję siedziby Muzeum Regionalnego. Wśród wystaw można podziwiać: XIX-wieczne wnętrza mieszczańskie, ekspozycje dzieł sztuki ludowej, etnograficzne, archeologiczne oraz dotyczące II wojny światowej.

Kościół pw. Świętego Jakuba Apostoła został wybudowany pod koniec wieku XV w miejscu najstarszego kościoła w Myślenicach. Podobnie jak kościół parafialny, powstał w stylu gotyckim, lecz przez liczne przebudowy, posiada elementy charakterystyczne dla wielu stylów. Przy kościele oraz po przeciwnej stronie ulicy Niepodległości znajdują się dwa cmentarze, na których można podziwiać XIX-wieczne klasycystyczne nagrobki oraz dwie zbiorowe mogiły: Grób Nieznanego Żołnierza oraz grób Żołnierza Sowieckiego. Kościół jest jednym z punktów na projektowanej Beskidzkiej Drodze św. Jakuba. W jego pobliżu, na zboczu Plebańskiej Góry, znajduje się źródło zwane „Studzienką”. Mieszkańcy Myślenic przez długie lata uznawali wodę z tego źródła za uzdrawiającą. Bezpośrednio obok niego w XVIII wieku powstała Kaplica Matki Bożej Śnieżnej[11].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Większość wydarzeń kulturalnych odbywających się w Myślenicach związanych jest z Myślenickim Ośrodkiem Kultury i Sportu[12]. Organizuje on koncerty, spotkania i wydarzenia literackie oraz kulturalne. Przy MOKiS działa Teatr im. Ks. Kardynała Karola Wojtyły oraz Kino „Muza”.

W mieście działa też Myślenickie Centrum Kultury[13] i związany z nim Zespół Pieśni i Tańca „Ziemia Myślenicka”[14], który zdobywa liczne laury i nagrody w kraju i zagranicą.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bohaterów Westerplatte w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. św. Jadwigi Królowej w Myślenicach
  • Szkoła Podstawowa nr 5 (Zespołu Szkół)
  • Szkoła Podstawowa nr 6 w Myślenicach (Chełm)
  • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 1 w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 1 im. Juliusza Słowackiego w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II w Myślenicach
  • Gimnazjum nr 3 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Myślenicach
  • Gimnazjum Specjalne nr 1 w Myślenicach
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki w Myślenicach
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Małopolska Szkoła Gościnności im. Tytusa Chałubińskiego w Myślenicach
  • Zespół Szkół im. Mikołaja Reja w Myślenicach
  • Zespół Szkół im. Andrzeja Średniawskiego w Myślenicach
  • Zespół Szkół Prywatnych Teresy i Andrzeja Osińskich w Myślenicach.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowaną większość mieszkańców Myślenic stanowią katolicy. Na terenie Myślenic działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • KS Dalin Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy, obecnie głównie piłkarski
  • Stowarzyszenie Miłośników Siatkówki Dalin Myślenice
  • Sokół Myślenice – wielosekcyjny klub sportowy ze świetlicą socjoterapeutyczną
  • LKS Orzeł Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 1948 roku, przez jakiś czas wielosekcyjny. Obecnie piłkarze grają w V lidzie, czyli Klasie Okręgowej Kraków III. Siedziba klubu mieści się przy ul. Kazimierza Wielkiego[16], zaś stadion przy ul. Andrzeja Marka. Stadion ma pojemność 2000 miejsc, z czego 800 siedzących[17].
  • LKS Górki Myślenice – piłkarski klub sportowy, założony w 2005 roku, obecnie występuje w B-klasie gr. Myślenice I. Siedziba klubu mieści się przy ulicy 3-go Maja, zaś boisko sportowe przy ul. Solidarności. Stadion ma pojemność 100 miejsc siedzących i został oddany do użytku w sierpniu 2016 roku[18].
  • Myślenicki Klub Pétanque – klub petanki
  • UKS Zarabie – tenis stołowy
  • UKS Shiro Sagi Dojo – Klub Karate, Iaido, Kenjutsu i Samoobrony MDS – założony w 1995 roku
  • UKS „Fight Club Myślenice” – Myślenicka Szkoła Sportów Walki i Samoobrony
  • MLKSz Myślenice – klub szachowy
  • PKS Albert Myślenice – amatorski klub koszykówki grający w KNBA
  • Baza treningowa Wisły Kraków[19].
  • SJK Hucul – stajnia
  • SUMKS Jedynka Myślenice – Klub Piłki Ręcznej

Ludzie związani z Myślenicami[edytuj | edytuj kod]

Burmistrzowie Myślenic[edytuj | edytuj kod]

...

...

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[25]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. GUS.
  2. a b PWN ↓.
  3. a b Historia Myślenic. Urząd Miasta i Gminy Myślenice. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52–53.
  5. Historia. myslenicki.pl. [dostęp 2017-11-27].
  6. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa / Sport i Turystyka, 1988, s. 368, ISBN 83-217-2709-3.
  7. Szczęście z datą wczorajszą-Sztaudynger o Myślenicach. [dostęp 2014-08-25].
  8. http://www.polskawliczbach.pl/Myslenice, w oparciu o dane GUS.
  9. Sebastian Wójcik-Jackowski. Tereska jest czeska. „Gazeta Myślenicka”. 31/2012, 2012-08-23. ISSN 1232-0080. 
  10. Paweł Pencakowski, Obraz Matki Boskiej Myślenickiej jako pierwowzór obrazu Matki Boskiej Kalwaryjskiej. Studia i materiały Wydziału Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Kraków 1995. Tom V., 1995.
  11. Myślenickie Zabytki (Stan w dniu 8 II 2013 r.). Punkt Informacji Turystycznej Myślenice. [dostęp 8.02.2013].
  12. Strona internetowa MOKIS.
  13. Myślenickie Towarzystwo Kultury.
  14. Strona Zespołu.
  15. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20].
  16. Informacja na stronie klubu.
  17. Informacja w portalu 90minut.pl.
  18. o klubie.
  19. Baza treningowa w Myślenicach, Wisła Kraków.
  20. Myślenickie ślady Zollów, „Gazeta Myślenicka”, 33/2011, 25 sierpnia 2011 [dostęp 2017-11-27].
  21. Katarzyna Hołuj: Pamięć o burmistrzu który był też druhem. Dziennik Polski, 2016-05-12. [dostęp 2017-10-24].
  22. a b 6 grobów, o których warto wiedzieć. Dziennik Polski, 2011-10-31. [dostęp 2017-11-27].
  23. a b c d e f Gazeta Myślenicka. [dostęp 2017-11-27].
  24. Gmina Myślenice. pkw.gov.pl. [dostęp 2018-10-22].
  25. Miasta partnerskie.
  26. Kolejny partner Myślenic, „Gazeta Myślenicka”, 14/2015, 16 kwietnia 2015.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]