Jordanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia Jordanów.
Jordanów
miasto i gmina
Ilustracja
Jordanowski rynek z lotu ptaka
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat suski
Data założenia 1564
Prawa miejskie 7 listopada 1564
Burmistrz Andrzej Malczewski
Powierzchnia 21,03[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

5340[2]
253,9 os./km²
Strefa numeracyjna +48 18
Kod pocztowy 34-240
Tablice rejestracyjne KSU
Położenie na mapie powiatu suskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu suskiego
Jordanów
Jordanów
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Jordanów
Jordanów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jordanów
Jordanów
Ziemia49°38′57″N 19°49′48″E/49,649167 19,830000
TERC (TERYT) 1215011
SIMC 0960154
Urząd miejski
Rynek 1
34-240 Jordanów
Strona internetowa
BIP

Jordanówmiasto w województwie małopolskim, w powiecie suskim, siedziba gminy wiejskiej Jordanów. Położone jest nad rzeką Skawą w Kotlinie Rabczańskiej u południowych podnóży Beskidu Makowskiego[3].

Miasto ma 5234 mieszkańców (31 grudnia 2012)[4].

Sąsiednie gminy: Bystra-Sidzina, Jordanów, Raba Wyżna

W latach 1975–1998 w województwie nowosądeckim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dwór na Chrobaczem z 2. poł. XVIII w.
  • wpisane do rejestru zabytków:
    • Kościół parafialny Trójcy Przenajświętszej projektu Jana Sas-Zubrzyckiego z 1912–1913 r., konsekrowany w 1972, z wyposażeniem z XVI i XVII w. oraz z cmentarzem; w ołtarzu obraz Matki Bożej Trudnego Zawierzenia koronowany w 1994 r.,
    • ratusz miejski zlokalizowany na środku jordanowskiego rynku, wybudowany z cegły wg projektu Jana Sas-Zubrzyckiego, oddany do użytku w 1911 r.; w budynku tym mają siedzibę władze samorządowe miasta oraz Urząd Miasta,
    • zajazd „Poczekaj” przy ul. Kolejowej 10, pochodzący z początku XVIII w. Na parterze mieścił się zajazd, w którym posiłek i wypoczynek zatrzymywali się kupcy podróżujący szlakiem solnym z Wieliczki na Węgry. W piętrowej części budynku były pokoje (hotel),
    • dwór drewniany z 2. poł. XVIII w. (Jordanów-Chrobacze),
  • pozostałe:
    • Dąb Wolności na jordanowskich plantach „szubertowskich”, posadzony zgodnie z uchwałą Rady Miasta w dniu 21 maja 1919 r. w celu upamiętnienia odzyskania przez Polskę niepodległości.
    • Figura św. Jana Nepomucena, znajdująca się na skrzyżowaniu głównych szlaków komunikacyjnych w centrum jordanowskiego rynku, pochodząca z XVIII w. Św. Jan Nepomucen był czczony jako Patron „dobrej sławy” oraz jako opiekun dróg i mostów, a także orędownik w czasie powodzi. Zachował się orzeł w koronie wykuty w cokole kamiennej figury, mimo zaborów i wojen, jakimi dotknięta była Polska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto zostało lokowane w 1564 r. przez Wawrzyńca Spytka Jordana z Zakliczyna na terenie wsi Malejowa. Nazwa miasta wywodzi się od nazwiska założyciela. Osada położona była przy skrzyżowaniu szlaków: z Krakowa i Wieliczki (trakt solny) przez Myślenice na Orawę i Węgry oraz szlaku doliną Skawy na historyczny Śląsk. W 1581 r. Jordanów uzyskał prawo dorocznych jarmarków, które w XVII w. stały się znane w południowej części Korony. Sprzedawano tu bydło, płótno oraz sól.

W XIX w. miasto nieco podupadło i miało charakter raczej rolniczy. Liczba mieszkańców ledwie przekraczała tysiąc mieszkańców. Wśród nich Żydzi, z których część należała do miejscowej gminy wyznaniowej żydowskiej.

W latach 20. XX w. do miasta przyłączono sąsiednią wieś Malejową oraz przysiółki Chrobacze i Mąkacz. Tym samym liczba ludności przekroczyła trzy tysiące.

W 1939 r. okolice Jordanowa były miejscem walk 10. Brygady Kawalerii oraz miejscowej ludności z wojskami niemieckimi. Miasto zostało silnie zniszczone w czasie II wojny światowej.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 7 listopada 1564 – Wawrzyniec Spytek Jordan otrzymał od króla Zygmunta Augusta przywilej na założenie miasta Jordanowa.
  • 1576 – został wzniesiony drewniany kościół, którego fundatorką była żona zmarłego Spytka Jordana – Anna Jordanowa z Sieniawskich.
  • 1588 – utworzono pierwszą szkołę parafialną obok Skotnicy (dzisiejsza ul. Batalionów Chłopskich).
  • 1618 – pierwsza wzmianka historyczna o obrazie Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus, czczonej jako Pani Jordanowska.
  • 1772 – w wyniku rozbioru Polski dobra jordanowskie, których właścicielem był Józef Sierakowski, przeszły pod panowanie Austrii, tak jak inne tereny południowej Polski.
  • 1858 – wizytacja w Jordanowie Jego Cesarskiej Mości Franciszka Józefa.
  • 1885 – została założona Ochotnicza Straż Pożarna Miasta Jordanowa.
  • 1896 – zostało założone Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”[5].
  • 1900 – powstało Towarzystwo Zaliczkowe „Praca i Oszczędność”.
  • 1912 – w ramach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” powstał paramilitarny oddział Polowych Drużyn Sokolich[5].
  • 1913 – wybudowano kościół parafialny według projektu dr. Jana Sas-Zubrzyckiego. Również ten sam architekt zaprojektował budynek Ratusza Miejskiego (1911) oraz budynek Sądu Grodzkiego (1908).
  • 1919 – posadzono na zachodniej stronie jordanowskiego Rynku „Dąb Wolności” na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości.
  • 1926 – założenie Miejskiego Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego im. św. Stanisława ze Szczepanowa.
  • 1929 – przyłączono do miasta Jordanowa gminę Malejowa oraz przysiółki: Chrobacze, Przykrzec i Mąkacz.
  • 1930 – miasto Jordanów zostaje zelektryfikowane.
  • 1932 – miasto wizytował ks. kardynał Adam Stefan Sapieha – metropolita krakowski, i uczestniczył w uroczystym posiedzeniu Rady Miasta.
  • 1933 – powstał organ lewicy chłopskiej „Wieś i Jej Pieśń”.
  • 1 września 1939 – od strony słowackiej Orawy Niemcy hitlerowskie napadły ziemię jordanowską.
  • 1939 – wprowadzono w Jordanowie tajne nauczanie dla klas od V do VII, a następnie w zakresie szkoły średniej.
  • 1939–1945 – miasto zostało dwukrotnie spalone, a straty w wyniku zniszczeń wyniosły 72%.
  • 1939–1945 – na terenie ziemi jordanowskiej działają między innymi takie ugrupowania partyzanckie jak: Bocian, Chełm, Harnasie, Walka, Związek Walki Zbrojnej oraz Koła: Rocha i Bataliony Chłopskie.
  • 1942 – rozstrzelanie przez okupanta hitlerowskiego 67 Żydów jordanowskich.
  • 29 stycznia 1945 – wyzwolenie Jordanowa spod okupacji hitlerowskiej.
  • 1951 – miasto otrzymało wodę z wodociągów miejskich z ujęciem źródeł na górze Przykrzec oraz zostały uruchomione 22 hydranty przeciwpożarowe.
  • 1967 – groźny pożar kościoła parafialnego, powstały w wyniku wyładowań atmosferycznych. Dzięki sprawnej akcji gaśniczej straży pożarnych udało się uratować świątynię. Spłonął tylko dach kościoła.
  • Na przełomie lat 60. i 70. XX w. powstał największy zakład produkcyjny Krakowskiej Fabryki Armatur – Zakład nr 3 w Jordanowie.
  • 1975 – Miejska Rada Narodowa podjęła uchwałę w formie wniosku pod adresem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie o utworzeniu wspólnej Rady dla: Miasta Jordanowa, Gminy w Jordanowie oraz Gminy Bystra-Sidzina.
  • 13 grudnia 1975 – na stację kolejową w Jordanowie wjechał pierwszy specjalny pociąg elektryczny relacji Kraków – Zakopane.
  • 4 marca 1977 – w sali widowiskowej Domu Strażaka odbył się I Wojewódzki Zjazd Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu województwa nowosądeckiego.
  • 15 maja 1978 – powołano Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej.
  • 3 czerwca 1979 – miasto Jordanów było organizatorem Wojewódzkiego Święta Ludowego.
  • 9 września 1984 – miasto Jordanów zostało odznaczone Orderem Krzyża Grunwaldu III kl. Złotą odznaką Zasłużone dla Województwa Nowosądeckiego, odznaczenie honorowe Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – Zarząd Główny.
  • 1981–1985 – oddano do użytku bloki mieszkalne z budownictwa spółdzielczego na osiedlu Wrzosy oraz oczyszczalnię ścieków typu bioblok.
  • 1983 – wybudowano nowe ujęcie wody dla Jordanowa na rzece Skawa.
  • 25 września 1994 – koronacja obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia – Pani Jordanowskiej. Koronacji dokonał kardynał Franciszek Macharski – metropolita krakowski.
  • 13 czerwca 1999 – beatyfikacja sług bożych wywodzących się z parafii jordanowskiej – ks. Piotra Dańkowskiego i ks. Stanisława Pyrtka.
  • 9 września 2001 – na jordanowskich plantach posadzono „Dęby – Pomniki Historii” dla upamiętnienia: papieża Jana Pawła II, księdza kardynała Stefana Wyszyńskiego – prymasa 1000-lecia, księdza błogosławionego Piotra Dańkowskiego, księdza błogosławionego Stanisława Pyrtka. Otwarto wystawę ekumeniczną w Izbie Historii Miasta Jordanowa „Przyjaźń bez granic”. Organizatorem wystawy były władze szwedzkiego miasta Karlskoga i Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej.
  • 9 października 2010 – koronacja papieskimi koronami obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia w parafii Przenajświętszej Trójcy Świętej w Jordanowie. Korony, które zostały nałożone na skronie Dzieciątka Jezus i Matki Bożej, zostały pobłogosławione przez papieża Benedykta XVI 1 września 2010 r. w Castel Gandolfo. Korony wykonano według wzoru koron częstochowskich pobłogosławionych przez Jana Pawła II tuż przed jego śmiercią. W koronie Matki Bożej umieszczono pierścień Sługi Bożego Jana Pawła, ofiarowany jordanowskiemu sanktuarium przez ks. kardynała Stanisława Dziwisza.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2002 r.[6] Jordanów ma obszar 20,92 km², w tym:

  • użytki rolne: 57%
  • użytki leśne: 34%

Miasto zajmuje 3,05% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004 r.[7]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 5118 100 2662 52 2456 48
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
244,6 127,2 117,4
  • Piramida wieku mieszkańców Jordanowa w 2014 roku[2].
    Piramida wieku Jordanow.png

Rozwój ludności[edytuj | edytuj kod]

  • 1857 – 1040 mieszkańców
  • 1870 – 1140
  • 1880 – 1236
  • 1890 – 1262
  • 1900 – 1345
  • 1910 – 1511
  • 1921 – 1486
  • 1931 – 3115
  • 1939 – 3300
  • 1946 – 2638
  • 1950 – 2515
  • 1960 – 3091
  • 1986 – 4400
  • 2002 – 5063
  • 2004 – 5118

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły znajdujące na terenie Jordanowa:

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście działają: Ludowy Klub Sportowy „Jordan”, Uczniowski Klub Sportowy Taekwondo Olimpijskie – Podhale oraz Koło Polskiego Związku Wędkarskiego.

Ludowy Klub Sportowy „Jordan”[edytuj | edytuj kod]

Sekcja piłkarska skupia wokół siebie młodzież w czterech drużynach (ok. 90 zawodników): trampkarze, juniorzy młodsi, juniorzy i seniorzy. Klub dysponuje zmodernizowanym i odwodnionym boiskiem sportowym z dobrze rozbudowanym zapleczem socjalnym.

W sezonie 2001/2002 drużyna trampkarzy zajęła V miejsce w lidze okręgowej, natomiast drużyna juniorów I miejsce w tej samej lidze. Drużyna seniorów grająca w klasie A zajęła w sezonie 2001/2002 VI miejsce. W sezonie 2008/2009 drużyna seniorów zajęła I miejsce w klasie A Podhale i niniejszym dokonała historycznego awansu (po raz pierwszy w historii klubu i piłki nożnej w miasteczku) do Ligi Okręgowej okręgu Nowy Sącz.

Uczniowski Klub Sportowy Taekwondo Olimpijskie – Podhale[edytuj | edytuj kod]

Uczniowski Klub Sportowy Taekwondo Olimpijskie – Podhale skupia dzieci i młodzież oraz dorosłych z terenu Podhala. Klub powstał w 2001 r. Obecnie trenuje w nim ok. 60 zawodników. Klub promuje zdrowy styl życia poprzez trening dyscypliny olimpijskiej. W sezonie 2010/2011 zawodnicy klubu startowali w międzynarodowych i krajowych zawodach sportowych. Najwyższe osiągnięcia tamtego sezonu to:

  • 2 srebrne i 2 brązowe medale na Międzynarodowych Zawodach Taekwondo „Ilyo Cup 2010” na Słowacji miejsca 7 i 10 w kategorii mężczyzn oraz 8 i 9 w kategorii kobiet na III Technicznych Mistrzostwach Polski Poomsae dzieci i młodzików w 2011
  • brązowy medal w konkurencji walk kobiet na Ogólnopolskiej Olimpiadzie Młodzieży – Podlaskie 2011
  • złoty medal w konkurencji walk kobiet na Międzynarodowych Mistrzostwach Bydgoszcz CUP’2011.

W 2010 klub był również organizatorem seminarium treningowego z koreańskim Mistrzem Choel In Kang 6 dan. Klub organizuje też bezpłatne zajęcia w hali sportowej dla dzieci i młodzieży z Jordanowa i powiatu suskiego. Zajęcia prowadzi Artur Skwirut – trener II klasy sportowej, posiadacz czarnego pasa III Dan, kilkukrotny medalista Mistrzostw Polski oraz medalista I Olimpiady Młodzieży w 1995 r.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Z uwagi na swoje położenie wśród gór i lasów Jordanów posiada charakter miejscowości wczasowo-turystycznej. Miasto stanowi dogodny punkt wyjściowy w otaczające pasma górskie. Z centrum prowadzi pięć szlaków turystycznych m.in. na Luboń Wielki i Babią Górę.

Piesze szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony Główny Szlak Beskidzki: Rabka-ZdrójSkawa st. PKP – JordanówBystra PodhalańskaOkrąglicaPrzełęcz Kucałowa (schronisko na Hali Krupowej) – PolicaPrzełęcz KrowiarkiBabia Góra
szlak turystyczny niebieski LanckoronaPrzełęcz SanguszkiBieńkówkaKoskowa GóraPrzełęcz JabconiówkaGrońOsielec Górny – JordanówNaprawa Dolna – Luboń MałyLuboń WielkiRabka Zaryte
szlak turystyczny żółty LubieńKlimasZębalowaKrzeczów Masztelowo – Naprawa Górna – Jordanów
szlak turystyczny zielony Jordanów dw. PKP – Wysoka

W okolicach Jordanowa leżą miejscowości: Naprawa, rodzinna wieś Jalu Kurka, autora głośnej powieści Grypa szaleje w Naprawie, Łętownia z zabytkowym drewnianym kościołem z XVIII w. oraz wieś Wysoka z zabytkowym dworem z XVI w.

W niewielkiej odległości znajduje się Babiogórski Park Narodowy. Cennym zespołem krajobrazowo – przyrodniczym jest góra Przykrzec z atrakcyjnymi punktami widokowymi na dolinę Skawy, Beskid Wyspowy, Gorce, Tatry i Pasmo Babiogórskie.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikację w okolicach i z Krakowem, Zakopanem czy Rabką zapewniają busy, a na trasie KrakówZakopane i Sucha BeskidzkaNowy Sącz także linia kolejowa wraz ze stacją PKP w Jordanowie. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 28, dzięki temu przez Jordanów przejeżdżają przelotowe autobusy PKS ze Śląska w kierunku Zakopanego, Rzeszowa, Przemyśla.

Ludzie związani z Jordanowem[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Jordanów w mediach i kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Jordanów jest wymieniony z nazwy w Potopie Henryka Sienkiewicza[8].
  • Karczma Przykiec, zlokalizowana w Jordanowie, zagrała w 275, odcinku serialu Detektywi pod tytułem „Schronisko” (ten odcinek był także kręcony w schronisku na Hali Krupowej)[9].
  • Jordanów był często wspomina przez redaktora Andrzeja Zalewskiego w ramach jego audycji EkoRadio w Programie I Polskiego Radia[10].
  • Z Jordanowa pochodzi Robet K. Leśniakiewicz, badacz UFO oraz zjawisk nadprzyrodzoych, autor wielu publikacji na ten temat[11].
  • Z Jordanowa pochodzi Irena Stopa, ludowa poetka, autorka tomiku poezji ludowej Pokłosie życia oraz zbioru opowiadań góralskich Opowieści leśnej syski, a także laureatka konkursów regionalnych[12].
  • Z Jordanowa pochodzi Adam Skupień, bohater cyklu fan-fiction serialu Knight Rider pod tytułem Nasz Rider[13].
  • W roku 2013 wydana została Monografia miasta Jordanów[14].
  • W roku 2015 została wydana książka Życie i Zagłada Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Jordanowie autorstwa Grzegorza Miśkiewicza[15].
  • Z Jordanowa pochodzi pilot rajdowy Szymon Gospodarczyk.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 30.09.2009].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Jordanow, w oparciu o dane GUS.
  3. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  4. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). , 2011-06-10. Warszawa: GUS. ISSN 1734-6118. 
  5. a b Księga Uchwał Towarzystwa Gimnastycznego w Jordanowie. Paweł Matejko. Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Gniazda: Jordanów, Sucha, Maków. Kraków 2001. Wydawnictwo Zakonu Pijarów. Nakład 300 egz.
  6. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  7. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  8. Henryk Sienkiewicz: Potop II, literat.ug.edu.pl [dostęp 2017-10-12].
  9. 275 – Schronisko (2). KacperOpSuchor 2014-04-06.
  10. Tomasz Wala, Jordanów. Upamiętnili dziennikarza [dostęp 2017-10-12] (pol.).
  11. Wykonanie: WizjaNet(R): www.wizja.net, Badacz zjawisk niezwykłych – www.beskidzka24.pl, www.beskidzka24.pl [dostęp 2017-10-12] (pol.).
  12. Jordanów: Spotkanie autorskie z Ireną Stopą [dostęp 2017-10-12] (pol.).
  13. Tomasz Skupień, NASZ RIDER – WPROWADZENIE & PRZEWODNIK, www.knight-rider.pl [dostęp 2017-10-12].
  14. „Monografia” w Magistracie, „echo jordanowa”, 21 lutego 2014 [dostęp 2017-10-12] (pol.).
  15. Życie i Zagłada Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Jordanowie, www.empik.com [dostęp 2017-10-12] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]