Elektrownia Powiśle

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Elektrownia Powiśle
Obiekt zabytkowy nr rej. A-430 z 16.12.2004
Ilustracja
Budynek Elektrowni Powiśle w 2007
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Elektryczna 2a
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Elektrownia Powiśle
Elektrownia Powiśle
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Elektrownia Powiśle
Elektrownia Powiśle
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Elektrownia Powiśle
Elektrownia Powiśle
Ziemia52°14′23″N 21°01′43″E/52,239722 21,028611
Tablica upamiętniająca Stanisława Skibniewskiego i Zgrupowanie Krybar oraz walki o elektrownię na Powiślu na Tamce w Warszawie

Elektrownia Powiśleelektrownia uruchomiona w 1904 w Warszawie na Powiślu, znana też pod nazwą Elektrownia Warszawska i Elektrownia Miejska.

Elektrownia została zbudowana jako prywatna, w 1933 przeszła pod nadzór państwowy, a w 1937 została przejęta przez Zarząd Miasta Warszawy. Elektrownia działała w okresie obrony Warszawy w 1939 i w czasie powstania warszawskiego w 1944. Ponownie uruchomiona już w 1945, została zamknięta na początku lat 90. XX wieku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstała w 1904 na mocy koncesji wydanej przez władze miejskie i rząd carski. Koncesję otrzymał kapitał niemiecki, który powołał w tym celu konsorcjum, w skład którego weszły takie firmy jak AEG i Siemens.

W latach 1922–1924 do elektrowni doprowadzono bocznicę kolejową z Dworca Gdańskiego[1].

Początkowo w elektrowni pracowały jednakowe 3 generatory produkcji Siemens Schuckert Werke (SSW) Berlin Siemensstadt, o mocy elektrycznej 500 kW każdy, czyli razem 1,5 MW; odstawione w 1925.

W okresie międzywojennym powołano w Paryżu specjalną spółkę pod nazwą „Compagnie d’Electricité de Varsovie”, chcąc w ten sposób ominąć ustawę elektryczną z 21 marca 1922 w celu czerpania maksymalnych zysków.

Rząd Polski w 1933 został zmuszony rozciągnąć nadzór państwowy nad Elektrownią Warszawską. W 1937 Zarząd Miejski na mocy wyroku sądowego za odszkodowaniem przejął elektrownię do eksploatacji. W ten sposób przed wybuchem wojny jedna z większych elektrowni (o mocy ok. 83 MW) przeszła w ręce Zarządu Miasta Warszawy.

Ogółem w okresie międzywojennym działały:

  • turbozespół Tz1: turbina produkcji AEG Berlin z 1907 o mocy 1050 KM z generatorem produkcji SSW z 1907 o mocy 0,8 MW, wyłączony w 1925
  • turbozespół Tz2: turbina produkcji AEG Berlin z 1908 o mocy 2100 KM z generatorem produkcji SSW z 1908 o mocy 1,5 MW, wyłączony w 1925
  • turbozespół Tz3: turbina produkcji BBC z 1909 o mocy 5400 KM z generatorem produkcji Lahmeyer z 1909 o mocy 4,0 MW, wyłączony w 1951
  • turbozespół Tz4: turbina produkcji BBC z 1911 o mocy 6000 KM z generatorem produkcji Lahmeyer z 1911 o mocy 4,4 MW, wyłączony w 1951
  • turbozespół Tz5: turbina produkcji BBC z 1913/1914 z generatorem produkcji BBC z 1913/1914 o mocy 3,0 MW, osiągalna od 1954 2,5 MWe/10 MWt; w roku 1954 przebudowana na pogorszoną próżnię do celów ciepłowniczych do ogrzewania początkowo Pałacu Kultury i Nauki i Domu Partii, wyłączony w 1965
  • turbozespół Tz6: turbina produkcji AEG z 1923 z generatorem produkcji AEG z 1923 o mocy 6,3 MW, wyłączony w 1965
  • turbozespół Tz7: turbina produkcji AEG z 1924 z generatorem produkcji AEG z 1924 o mocy 10,0 MW, zniszczony w 1944 w okresie powstania warszawskiego i nie odbudowany, w 1956 powstał nowy Tz7 w innym miejscu elektrowni
  • turbozespół Tz8: turbina produkcji Societe Alsacienne de Constructions Mecaniques (SACM) z 1926/1927 z generatorem produkcji SACM z 1926/1927 o mocy 15,0 MW, wyłączony w 1974
  • turbozespół Tz9: turbina produkcji SACM z 1930 z generatorem produkcji SACM z 1930 o mocy 15,0 MW, wyłączony w 1974.

W 1939 w okresie obrony Warszawy elektrownia została uszkodzona i jej prace w końcowym stadium obrony podtrzymywała Stacja Pomp Kanałowych „Warszawa” na Powiślu. W okresie powstania warszawskiego dostarczała energii elektrycznej powstańczym szpitalom, drukarniom i warsztatom.

Przez cały okres okupacji niemieckiej elektrownia nie osiągnęła poziomu produkcji sprzed września 1939; głównym powodem była niska kaloryczność węgla[2].

18 stycznia 1945 rozpoczęły się prace nad odbudową elektrowni. Znaczącej pomocy technicznej udzieliła wojskowa misja radziecka, pracująca w Warszawie od marca do września 1945[3]. Pierwszy generator uruchomiono 25 kwietnia, drugi 18 maja, trzeci 22 czerwca, a czwarty 6 września. Pod koniec 1945 elektrownia osiągnęła moc 57,3 MW[3].

Elektrownia została zamknięta w latach 90. XX wieku. W chwili wyłączenia z eksploatacji dysponowała ona urządzeniami:

  • turbozespół Tz7: turbina przeciwprężna prod. Pierwsza Brneńska Fabryka Maszyn, zainstalowana w 1956 o mocy znamionowej 10 MWe i osiągalnej (1998 rok) 9 MWe/65 MW wraz generatorem o mocy 12,5 MVA/10 MW,
  • turbozespół Tz10: turbina kondensacyjna, w 1964 przebudowana na pogorszoną próżnię, produkcji Brown Bovery Compagnie, zainstalowana w 1937 o mocy znamionowej 22 MWe i osiągalnej (1998 rok) 20 MWe/100 MWt wraz z generatorem produkcji Rohn-Zieliński na licencji BBC z 1937 o mocy 35,7 MVA/25 MW,
  • turbozespół Tz11: turbina kondensacyjna, w 1975 roku przebudowana na pogorszoną próżnię, produkcji Brown Bovery Compagnie, zainstalowana w 1939 (ostatecznie w 1940 na skutek uszkodzeń) o mocy znamionowej 24 MWe i osiągalnej (1998 rok) 20 MWe/105 MWt wraz z generatorem produkcji Rohn-Zieliński na licencji BBC z 1939 o mocy 42,0 MVA/31,9 MW.

Wszystkie generatory pracowały na napięciu 5,25 kV, a energia wyprowadzana była przez rozdzielnię 15 kV. Wszystkie turbiny z racji układu kolektorowego pracowały na parze o ciśnieniu 1,15 MPa i temperaturze 350 °C (czyli na bardzo niskich parametrach, niezmienionych od 1904 roku). W sumie w elektrowni w okresie jej eksploatacji pracowało 35 różnych kotłów.

Budowa turbozespołów nr Tz8 i Tz9 związana była z rozbudową kanałów wody chłodzącej. Kanały te zostały przecięte tunelem Wisłostrady, otwartym 30 sierpnia 2003 (budowę rozpoczęto w kwietniu 2001). To ostatecznie przypieczętowało los elektrowni.

Na terenie elektrowni istnieją bunkry z okresu II wojny światowej – zostały zachowane mimo zmiany jej charakteru.

Teren dawnej elektrowni po 2001[edytuj | edytuj kod]

Przebudowa kompleksu elektrowni, 2018

W odnowionym budynku po dawnej rozdzielni 30 kV wybudowanym w połowie lat 30. uruchomiona została nowa stacja transformatorowa 110/15 kV RPZ Powiśle. Przejęła ona zasilanie sieci 15 kV Śródmieścia, zasilanej do tej pory z przyelektrownianej rozdzielni 15 kV. Pierwsze załączenie pod napięcie nowej stacji nastąpiło w październiku 2007 roku, oficjalne otwarcie 18 marca 2008.

Elektrownia wpisana jest do rejestru zabytków jako zespół Elektrowni Warszawskiej, ul. Elektryczna 2 a, 1902-14, 1922-36, nr rej.: A-430 z 16.12.2004 (rozdzielnia 35(30) kV, rozdzielnia 5/15 kV, keson – podziemny zbiornik wody, hala maszyn i kotłownia nr 2)[4].

Teren Elektrowni został sprzedany przez spółkę Elektrociepłownie Warszawskie irlandzkiej spółce developerskiej, która w północnej części kompleksu zbudowała zespół apartamentowców[5]. W części południowej powstaje kompleks biurowo-mieszkalno-usługowy EC Powiśle. Obok wyremontowanych zabytkowych budynków powstaną także m.in. biurowce oraz hotel. Między budynkami mają powstać trzy ogólnodostępne place, uliczki i przykryte szkłem pasaże[5].

Obecnie elektrownia podlega pod amerykański fundusz inwestycyjny. Prowadzi on inwestycję polegającą na odremontowaniu zabytkowych obiektów i dokomponowaniu do nich trzech biurowców oraz apartamentowca od strony ul. Dobrej[6]. Całość obejmie 50 000 m² powierzchni użytkowej. Inwestycję projektują architekci z pracowni APA Wojciechowski[7]. Niezwykłym obiektem ma się stać hala dawnej elektrociepłowni – wielka, przestronna przestrzeń ma się zamienić w rodzaj pasażu handlowo-gastronomicznego[6]. Z ustaleń z konserwatorem wynika, że utrzymane i wyeksponowane zostaną historyczne elementy, np. stare konstrukcje i stalowe szkielety, leje z dawnej kotłowni, olbrzymi bębnowy filtr do wody rzecznej czy suwnice z budynku maszynowni. Na terenie kompleksu zaplanowano również ogólnodostępne place miejskie[6].

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

Od strony ul. Wybrzeże Kościuszkowskie znajduje się zachowany w całości schron wartowniczo-obserwacyjny z okresu okupacji niemieckiej zbudowany przy bramie do elektrowni[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 40. ISBN 978-83-61253-51-8.
  2. Barbara Ratyńska: Ludność i gospodarka Warszawy i okręgu pod okupacją hitlerowską. Książka i Wiedza, 1982, s. 162.
  3. a b Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 173. ISBN 83-06-00089-7.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – Warszawa. 2018-09-30.
  5. a b Tomasz Urzykowski. Nowa energia w starej elektrowni. „Gazeta Stołeczna”, s. 2, 29 maja 2017. 
  6. a b c Michał Wojtczuk, Wyborcza.pl, warszawa.wyborcza.pl, 6 stycznia 2017 [dostęp 2018-01-05].
  7. APA Wojciechowski, Nowa Elektrownia Powiśle, www.apa.com.pl [dostęp 2018-12-02].
  8. Jacek Olecki: Wojenne tajemnice Warszawy i Mazowsza. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, s. 27–28. ISBN 83-7339-036-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]