Zawód zaufania publicznego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zawód zaufania publicznego – każdy zawód stanowiący profesję o wysokim znaczeniu społecznym, wymagającą odpowiednich kwalifikacji nie tylko zawodowych i zdrowotnych, a także charakterologicznych, tj. moralnych i etycznych[1], nad którego należytym wykonywaniem powierzono w oparciu o Konstytucję Rzeczypospolitej Polskie[2] w imieniu państwa pieczę powołanemu w drodze ustawy samorządowi zawodowemu, posiadającem nadaną przez ustawę osobowość prawną i organ władz krajowych, z obowiązkiem członkostwa dla każdej osoby wykonującej dany zawód[3]. Analogicznie, istnieje rownież prawna możliwość pozbawienia zawodu tego statusu w drodze ustawy, wraz z likwidacją danego samorządu zawodowego. Jedynym takim przypadkiem w III Rzeczypospolitej był zawód urbanisty[4][5], natomiast w okresie Polski Ludowej statusu tego pozbawiono po 1950 r. zawody lekarza, lekarza dentysty, lekarza weterynarii oraz farmaceuty, przywracając im go dopiero na przełomie lat 1989/1990.

Do zawodów zaufania publicznego zalicza się profesje polegające na wykonywaniu zadań o szczególnym charakterze z punktu widzenia zadań publicznych i z troski o realizację interesu publicznego. Roboczo przyjmuje się, że pojęcie zawodu zaufania publicznego nakłada się z pojęciem wolnego zawodu, choć nie jest z nim tożsame. Nie wszyscy przedstawiciele wolnych zawodów zrzeszeni są w samorządach zawodowych, a więc nie są oni przedstawicielami zawodu zaufania publicznego. Istnieją również zawody niebędące zawodami zaufania publicznego, a które pomimo to posiadają pewne struktury samorządowe[6].

Ustawy, samorządy zawodowe i zawody[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w Polsce obowiązuje 15 ustaw stanowiących podstawę prawną działania 16 samorządów zawodów zaufania publicznego sprawujących pieczę nad 18 takimi zawodami:

  • Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze[7] regulująca status adwokatury, czyli samorządu zawodowego adwokatów i aplikantów adwokackich.
  • Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych[8] powołująca samorząd zawodowy zrzeszający ogół radców prawnych i aplikantów radcowskich.
  • Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych[9], określająca zasady i warunki wykonywania zawodu rzecznika patentowego oraz organizację i zakres działania samorządu rzeczników patentowych i aplikantów rzecznikowskich.
  • Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa[10], powołująca samorząd zawodowy architektów zrzeszający osoby posiadające lub nabywające uprawnienia budowlane w specjalności architektonicznej, a także osobny samorząd inżynierów budownictwa zrzeszający osoby posiadające lub nabywające uprawnienia w specjalności konstrukcyjno-budowlanej, inżynieryjnej lub instalacyjnej; oba samorządy wydają uprawnienia uprawniające do projektowania albo kierowania robotami budowlanymi, albo łącznie do projektowania i kierowania robotami budowlanymi,
  • Ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich[11], czyli samorządzie zawodowym lekarzy i lekarzy dentystów.
  • Ustawa z dnia 21 grudnia 1990 r. o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych[12], powołująca samorząd lekarzy weterynarii
  • Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich[13], czyli samorządzie zawodowym farmaceutów.
  • Ustawa z dnia 1 lipca 2011 r. o izbach pielęgniarek i położnych[14], czyli samorząd zawodowy pielęgniarek i położnych.
  • Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów[15].
  • Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym[16].
  • Ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym[17], regulująca status doradców podatkowych i powołująca samorząd zawodowy – Krajową Izbę Doradców Podatkowych.
  • Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty[18], czyli samorząd zawodowy fizjoterapeutów.
  • Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej[19], czyli samorząd zawodowy diagnostów laboratoryjnych.
  • Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie[20], powołująca samorząd notariuszy i aplikantów oraz asesorów notarialnych,
  • Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych[21], powołująca samorząd komorników sądowych oraz aplikantów i asesorów komorniczych.

W niektórych innych zawodach czy raczej urzędach lub stanowiskach związanych z wymiarem sprawiedliwości (sędziowie i asesorzy sądowi, referendarze sądowi, kuratorzy sądowi, prokuratorzy i asesorzy prokuratury), również istnieją ustawowe organy stanowiące namiastkę ich samorządności. Ciała te, zrzeszające wyłącznie określone osoby zatrudnione w hierarchicznych strukturach państwowych, nie posiadają jednak osobowości prawnej ani niezależności finansowej, za wyjątkiem kuratorów sądowych nie wyłaniają też organów władz krajowych, ponadto są w znacznej mierze podległe Ministrowi Sprawiedliwości. Ich kompetencje są ograniczone tak znacząco, że nie można mówić w ich przypadku o sprawowaniu samorządnej pieczy nad zawodami, nie są więc pełnoprawnymi samodzielnymi samorządami zawodowymi w rozumieniu Konstytucji, lecz jedynie pomocniczymi organami środowiskowo-opiniodawczymi będącymi integralną częścią instytucji i budżetu wymiaru sprawiedliwości lub prokuratury, zapewniającymi w ramach nich jedynie pewien element samorządności. Z powyższych powodów nie zalicza się tych zawodów/urzędów/stanowisk do zawodów zaufania publicznego w rozumieniu art 17 ust 1. Konstytucji RP, a powołane dla nich organy zwane samorządowymi mają co najwyżej status "innego rodzaju samorządu" w rozumieniu art 17. ust. 2. oraz organizacji zawodowej w rozumieniu art 191. ust. 1 pkt 4. Konstytucji RP.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Agnieszka Lemiszowska. Społeczna misja samorządu zawodowego. „Rocznik Lubuski”. T. XXIX, cz. I, s. 173, 2003. 
  2. Art. 17 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
  3. Włodzimierz Chróścik: Pomiędzy pragmatyzmem a populizmem. Przyszłość prawniczych samorządów zawodów zaufania publicznego w kontekście zmian rynku usług prawnych i zmian legislacyjnych. W: Samorząd zawodowy w demokratycznym państwie prawa. Warszawa: Kancelaria Senatu, 2014, s. 17. ISBN 978-83-63220-53-2.
  4. TK: otwarcie zawodu urbanisty zgodne z konstytucją, Onet.pl, 24 marca 2015 [zarchiwizowane z adresu 2015-08-07].
  5. Otwarcie zawodu urbanisty; zniesienie samorządu zawodowego urbanistów, Trybunał Konstytucyjny [zarchiwizowane z adresu 2015-03-17].
  6. Biuro Analiz Tematycznych Kancelaria Senatu: Zawody zaufania publicznego, zawody regulowane oraz wolne zawody. Geneza, funkcjonowanie i aktualne problemy.
  7. Dz.U. z 2022 r. poz. 1184.
  8. Dz.U. z 2022 r. poz. 1166.
  9. Dz.U. z 2021 r. poz. 944.
  10. Dz.U. z 2019 r. poz. 1117.
  11. Dz.U. z 2021 r. poz. 1342.
  12. Dz.U. z 2019 r. poz. 1440
  13. Dz.U. z 2021 r. poz. 1850.
  14. Dz.U. z 2021 r. poz. 628.
  15. Dz.U. z 2019 r. poz. 1026.
  16. Dz.U. z 2020 r. poz. 1415.
  17. Dz.U. z 2021 r. poz. 2117.
  18. Dz.U. z 2022 r. poz. 168.
  19. Dz.U. z 2022 r. poz. 134.
  20. Dz.U. z 2020 r. poz. 1192
  21. Dz.U. z 2022 r. poz. 1168

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]