Radca prawny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Radca prawny – w Polsce wolny zawód zaufania publicznego zajmujący się świadczeniem pomocy prawnej, w szczególności polegającej na udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy. Jest wykonywany na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych[1]. Każdy radca prawny i aplikant radcowski obok obowiązków wynikających z norm prawa, podlega także normom deontologicznym zawodu radcy prawnego, określonym w szczególności w Kodeksie Etyki Radcy Prawnego. Radcy prawnemu, podobnie jak adwokatowi, przysługuje zwyczajowy tytuł „mecenas[2].

Wymagania zawodowe[edytuj]

Radca prawny może wykonywać swój zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółkach cywilnych i spółkach prawa handlowego, w których wspólnikami, partnerami lub komplementariuszami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę w Polsce. Wyłącznym przedmiotem działalności tych spółek może być świadczenie pomocy prawnej.

Radcą prawnym może zostać każdy, kto ukończył magisterskie studia prawnicze w Polsce lub uznane w Polsce równoważne studia zagraniczne, korzysta z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych, jest nieskazitelnego charakteru, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu oraz odbył aplikację radcowską w Polsce i złożył egzamin radcowski. Aplikacja radcowska trwa trzy lata i jest prowadzona przez okręgowe izby radców prawnych. Nabór na aplikację jest prowadzony w formie pisemnego egzaminu państwowego w formie testu jednokrotnego wyboru. Egzamin radcowski po zakończeniu aplikacji jest również pisemnym egzaminem państwowym. Egzamin ten składa się z 5 części i polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego lub rodzinnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki. Osoba, która zdała egzamin radcowski może wykonywać zawód radcy prawnego po wpisie na listę radców prawnych i złożeniu ślubowania[3]. Osoby posiadające tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego w dziedzinie prawa są zwolnieni z konieczności odbycia aplikacji i zdania egzaminu radcowskiego.

Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy, włączając w to występowanie przed Sądem Najwyższym, Trybunałem Konstytucyjnym, Naczelnym Sądem Administracyjnym, Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Brak jest ograniczeń co do podmiotów, na rzecz których radca prawny może świadczyć pomoc prawną.

Prawo wykonywania zawodu ma tylko ten, kto został wpisany na listę radców prawnych przez okręgową izbę radców prawnych.

Samorząd radców prawnych[edytuj]

Każdy radca prawny i aplikant jest członkiem samorządu zawodowego i jest to przynależność obowiązkowa. Samorząd ma za zadanie zapewniać warunki do wykonywania zadań radców prawnych określonych w ustawie, reprezentować radców prawnych i aplikantów oraz chronić ich interesy zawodowe. Rolą samorządu jest również współdziałanie w kształtowaniu i stosowaniu prawa, przygotowywanie aplikantów do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz realizowanie zadań z zakresu doskonalenia zawodowego radców prawnych i nadzorowanie należytego wykonywania zawodu przez radców prawnych.

Jednostkami organizacyjnymi samorządu radców prawnych, mającymi osobowość prawną, są: Krajowa Izba Radców Prawnych i okręgowe izby radców prawnych, których jest obecnie 19 (aktualnie ich siedzibami są: Białystok, Bydgoszcz, Gdańsk, Katowice, Kielce, Koszalin, Kraków, Lublin, Łódź, Olsztyn, Opole, Poznań, Rzeszów, Szczecin, Toruń, Wałbrzych, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra).

Radca prawny a adwokat[edytuj]

Zawodem pokrewnym do adwokata jest zawód radcy prawnego. Podstawową różnicą między radcami prawnymi a adwokatami to możliwość świadczenia pomocy prawnej w stosunku pracy (którą mają radcowie).

Od 1 lipca 2015 radca prawny, tak samo jak adwokat, posiada możliwość pełnienia funkcji obrońcy w procesie karnym, tj. w sprawach karnych i karnoskarbowych, z tym że obrońcą może być tylko radca prawny niepozostający w stosunku pracy.

Istniejący podział na dwie korporacje uznawany jest za sztuczny i ma znaczenie głównie historyczne. Z tego powodu wysuwane są koncepcje połączenia radców prawnych z adwokatami w jednej wspólnej korporacji[4].

Historia[edytuj]

W historii zawodu radcowskiego wyróżnia się trzy etapy. Pierwszy rozpoczął się 13 grudnia 1961, kiedy Rada Ministrów wydała uchwałę w sprawie obsługi prawnej przedsiębiorstw państwowych, zjednoczeń oraz banków państwowych[5] nakazującą tym podmiotom korzystanie z usług prawnych wyłącznie radców prawnych zatrudnianych przez te jednostki. Po uchwaleniu 19 grudnia 1963 nowej restryktywnej ustawy o ustroju adwokatury m.in. pozbawiającej adwokatów prawa świadczenia usług wobec państwowych jednostek gospodarczych, domeną radców prawnych stało się świadczenie usług wobec tych jednostek. W systemie nakazowo-rozdzielczym radca prawny stawał się reprezentantem państwa socjalistycznego i jego prawa wobec dyrekcji jednostki, w której był zatrudniony, nadzorując w niej w interesie społecznym stosowanie prawa.

Drugi etap zaczął się 6 lipca 1982, kiedy to Sejm PRL uchwalił ustawę o radcach prawnych określając zasady wykonywania obsługi prawnej przez radców prawnych, jej organizację oraz legitymizując działania samorządu radców prawnych. W dalszym ciągu jednak wykonywanie zawodu radcy prawnego polegało głównie na obsłudze prawnej państwowych i spółdzielczych jednostek organizacyjnych, choć z obsługi prawnej radcy prawnego mogły także korzystać organizacje społeczne oraz spółki z udziałem kapitału państwowego, spółdzielczego lub organizacji społecznych. Samorząd radcowski pozbawiony był nadal dwóch ważnych uprawnień: prowadzenia przygotowania do wykonywania zawodu (bowiem aplikację organizowały i prowadziły okręgowe komisje arbitrażowe) oraz podejmowania decyzji w sprawie wpisu na listę radców prawnych (wpisu dokonywał prezes okręgowej komisji arbitrażowej).

Za początek trzeciego etapu uważa się uchwalenie ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, która w art. 24 wymieniała udzielanie pomocy prawnej jako jeden z rodzajów działalności gospodarczej (w rozumieniu tej ustawy), świadczonej na rzecz podmiotów gospodarczych. Uwolnienie zawodu radcy prawnego od nadzoru Państwowego Arbitrażu Gospodarczego nastąpiło ustawą z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych[6], która przyznała samorządowi radców prawnych kompetencje do prowadzenia aplikacji oraz dokonywania wpisów i prowadzenia list radców prawnych. Zasadnicze ramy wykonywania zawodu radcy prawnego wyznaczyła natomiast tzw. wielka nowelizacja ustawy o radcach prawnych, dokonana ustawą z dnia 22 maja 1997 r.[7], poprzedzona uchwaloną 2 kwietnia 1997 r. Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, której art. 17 ust. 1 ustanowił gwarancje dla samorządów zawodowych reprezentujących zawody zaufania publicznego.

Nazewnictwo w językach obcych[edytuj]

W obszarze prawa anglosaskiego za odpowiednik polskiego określenia radca prawny jest termin solicitor, aczkolwiek zdaniem niektórych autorów tłumaczenie to jest za błędne[8]. Zarówno Krajowa Izba Radców Prawnych, jak i Okręgowe Izby Radców Prawnych w tłumaczeniach na język angielski używają terminu attorney at law[9][10].

W języku rosyjskim za odpowiednik uznaje się pojęcie юрисконсульт[11] choć pojęcie to nie oddaje istoty uprawnień związanych z wykonywaniem tego zawodu w Polsce.

Toga radcy prawnego[edytuj]

Toga radcy prawnego
Przód togi
Tył togi

W czasie rozpraw sądowych radcowie prawni używają jako stroju urzędowego togi, której wygląd został określony rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2000 r. w sprawie określenia stroju urzędowego radców prawnych biorących udział w rozprawach sądowych[12].

Przypisy

  1. Dz.U. z 2017 r. poz. 1870.
  2. Tytuł "mecenas" zarezerwowany jest dla adwokatów i radców prawnych. adwokatura.pl, 27 października 2014. [dostęp 2017-08-07].
  3. Informacja o zawodzie radcy prawnego - Krajowa Izba Radców Prawnych, „Krajowa Izba Radców Prawnych” [dostęp 2016-11-07] (pol.).
  4. Jedna korporacja dla adwokata i radcy, korporacje, adwokaci, radcy prawni,, 3 listopada 2007 [dostęp 2016-11-07] [zarchiwizowane z adresu 2007-11-03].
  5. M.P. z 1961 r. Nr 96, poz. 406
  6. Dz.U. z 2016 r. poz. 723
  7. Dz.U. z 1997 r. Nr 75, poz. 471
  8. Renata Świgońska, Dlaczego radca prawny nie jest angielskim solicitor?, data publikacji:18 maja 2011, [dostęp 2016-07-13]
  9. About US [dostęp 2016-11-08].
  10. The profession of an attorney at law in Poland - Krajowa Izba Radców Prawnych, „Krajowa Izba Radców Prawnych” [dostęp 2016-11-08] (pol.).
  11. W danym haśle obecnie (13 lipca 2016 r.) odsyłacz interwiki poprzez repozytorium Wikidane (Wikidata) wskazuje hasło Солиситор, co jest błędne - nazwa ta w języku rosyjskim funkcjonuje jako odniesienie opisowe do anglosaskiego systemu prawnego (i taki charakter ma hasło ruwiki), natomiast w odniesieniu do systemu własnego funkcjonuje pojęcie (transkr.) juriskonsult.
  12. Dz.U. z 2000 r. Nr 112, poz. 1184

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.