Górniczek zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Górniczek zwyczajny
Eremophila alpestris[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Samiec sfotografowany w Szwecji
Ilustracja
Samica sfotografowana w Kanadzie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina skowronki
Rodzaj Eremophila
Gatunek górniczek zwyczajny
Synonimy
  • Alauda alpestris Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     występuje przez cały rok

     zimowiska

Górniczek zwyczajny, górniczek[4] (Eremophila alpestris) – gatunek małego ptaka z rodziny skowronków (Alaudidae). Zasiedla Eurazję i Amerykę Północną, niewielkie izolowane populacje także północno-zachodnią Afrykę i północno-zachodnią Amerykę Południową. Północne populacje są wędrowne.

Systematyka i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia ponad czterdzieści podgatunków E. alpestris[4][5]:

  • E. alpestris arcticola (Oberholser, 1902) – północna Alaska do Kolumbii Brytyjskiej (zachodnia Kanada).
  • E. alpestris hoyti (Bishop, 1896) – północna Kanada.
  • górniczek zwyczajny (E. alpestris alpestris) (Linnaeus, 1758) – wschodnia Kanada.
  • E. alpestris merrilli (Dwight, 1890) – zachodnie wybrzeża Kanady i USA.
  • E. alpestris strigata (Henshaw, 1884) – wybrzeża południowej Kolumbii Brytyjskiej do wybrzeży Oregonu (zachodnie USA).
  • E. alpestris alpina (Jewett, 1943) – góry zachodniego Waszyngtonu (północno-zachodnie USA).
  • E. alpestris lamprochroma (Oberholser, 1932) – góry w środkowej części zachodniego USA.
  • E. alpestris leucolaema Coues, 1874 – południowa Alberta (południowo-zachodnia Kanada) przez północno-środkowe i środkowe USA.
  • E. alpestris enthymia (Oberholser, 1902) – południowo-środkowa Kanada do Oklahomy i Teksasu (środkowe USA).
  • E. alpestris praticola (Henshaw, 1884) – południowo-wschodnia Kanada, północno-wschodnie i wschodnio-środkowe USA.
  • E. alpestris sierrae (Oberholser, 1920) – góry północno-wschodniej Kalifornii (zachodnie USA).
  • E. alpestris rubea (Henshaw, 1884) – środkowa Kalifornia.
  • E. alpestris utahensis (Behle, 1938) – góry zachodnio-środkowego USA.
  • E. alpestris insularis (Dwight, 1890) – środkowa część południowej Kalifornii.
  • E. alpestris actia (Oberholser, 1902) – nadbrzeżne góry południowej Kalifornii i północna Kalifornia Dolna (północno-zachodni Meksyk).
  • E. alpestris ammophila (Oberholser, 1902) – pustynie południowo-wschodniej Kalifornii i południowo-zachodnia Nevada (południowo-zachodnie USA).
  • E. alpestris leucansiptila (Oberholser, 1902) – pustynie południowej Nevady, zachodnia Arizona (południowo-zachodnie USA) i północno-zachodni Meksyk.
  • E. alpestris occidentalis (McCall, 1851) – północna Arizona do środkowego Nowego Meksyku (południowo-zachodnie USA).
  • E. alpestris adusta (Dwight, 1890) – południowa Arizona i południowy Nowy Meksyk, prawdopodobnie północno-środkowy Meksyk.
  • E. alpestris enertera (Oberholser, 1907) – środkowa Kalifornia Dolna.
  • E. alpestris giraudi (Henshaw, 1884) – nadbrzeża południowo-środkowego USA i północno-wschodniego Meksyku.
  • E. alpestris aphrasta (Oberholser, 1902)Chihuahua i Durango (północno-zachodni Meksyk).
  • E. alpestris lactea A. R. Phillips, 1970Coahuila (północno-środkowy Meksyk).
  • E. alpestris diaphora (Oberholser, 1902) – południowa Coahuila do północno-wschodniego Puebla (północno-środkowy i wschodni Meksyk).
  • E. alpestris chrysolaema (Wagler, 1831) – od zachodnio-środkowego do wschodni-środkowego Meksyku.
  • E. alpestris oaxacae (Nelson, 1897) – południowy Meksyk.
  • E. alpestris peregrina (P. L. Sclater, 1855)Kolumbia.
  • górniczek północny (E. alpestris flava) (J. F. Gmelin, 1789) – północna Europa i północna Azja.
  • górniczek stepowy (E. alpestris brandti) (Dresser, 1874) – południowo-wschodnia europejska część Rosji do zachodniej Mongolii i północnych Chin.
  • górniczek marokański (E. alpestris atlas) (Whitaker, 1898)Maroko.
  • E. alpestris balcanica (Reichenow, 1895) – południowe Bałkany i Grecja.
  • E. alpestris kumerloevei Roselaar, 1995 – zachodnia i środkowa Anatolia.
  • górniczek jasnogłowy (E. alpestris penicillata) (Gould, 1838) – wschodnia Turcja i Kaukaz do Iranu.
  • E. alpestris bicornis (C. L. Brehm, 1842)Liban do granicy między Syrią a Izraelem.
  • E. alpestris albigula (Bonaparte, 1850) – północno-wschodni Iran i Turkmenistan do północno-zachodniego Pakistanu.
  • E. alpestris argalea (Oberholser, 1902) – skrajnie zachodnie Chiny.
  • E. alpestris teleschowi (Przewalski, 1887) – zachodnie i zachodnio-środkowe Chiny.
  • E. alpestris przewalskii (Bianchi, 1904) – północny Qinghai (zachodnio-środkowe Chiny).
  • E. alpastris nigrifrons (Przewalski, 1876) – północno-wschodni Qinghai.
  • górniczek himalajski (E. alpestris longirostris) (F. Moore, 1856) – północno-wschodni Pakistan i zachodnie Himalaje.
  • E. alpestris elwesi (Blanford, 1872) – południowa i wschodnia Wyżyna Tybetańska.
  • E. alpestris khamensis (Bianchi, 1904) – południowo-zachodnie i południowo-środkowe Chiny.

Autorzy Handbook of the Birds of the World sugerują zmniejszenie liczby podgatunków do 28[2].

W Polsce regularnie pojawia się na przelotach oraz zimuje: na zachodzie średnio licznie, na wschodzie rzadko i bardzo nielicznie[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Samiec z widocznymi czubkami na głowie (Meksyk)
Wygląd

W lecie czarno-żółta maska. W szacie godowej maska jasnożółta, na czarnym czole widać dwa czubki; czarne wąsy oraz plama na gardle. Reszta głowy i grzbiet różowobrązowe w delikatne czarne kreski. Spód ciała biały z różowobrązowym nalotem na bokach piersi. Ogon różowobrązowy, czarny po bokach. Zimą rysunek na głowie prawie znika.

Wymiary

Długość ciała wynosi 15–18 cm, a masa ciała 30–45 g.

Ekologia i rozród[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo z pisklętami sfotografowane w prowincji Alberta w Kanadzie
Biotop

Ptak ten zamieszkuje przede wszystkim tundrę i strefy alpejskie w górach. Występuje najdalej na północ ze wszystkich skowronków.

Jaja

W pierwszym lęgu 2–5 jaj, w lęgu powtórzonym 2 lub 3. Lęgi od maja do lipca.

Wysiadywanie i rozwój piskląt

Wysiadywanie trwa 11–12 dni. Pisklęta pozostają w gnieździe 10–12 dni, a zdolność lotu uzyskują, mając 16–18 dni.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje górniczka zwyczajnego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność populacji w 2017 roku oceniano na 140 milionów dorosłych osobników, choć jej trend jest spadkowy[3].

W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Eremophila alpestris, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b Donald, P. & de Juana, E.: Horned Lark (Eremophila alpestris). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-07)].
  3. a b Eremophila alpestris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Alaudidae Vigors, 1825 - skowronki - Larks (wersja: 2020-01-24). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-05-07].
  5. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Nicators, reedling, larks (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-05-07].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 752. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu zimowego bardzo nieliczny oznacza zagęszczenie 0,2–2 osobników na 100 km², a średnio liczny – 20–200 osobników na 100 km².
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Encyklopedia ilustrowana. Warszawa: MULTICO, 2007, s. 185. ISBN 978-83-7073-474-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]