Nevada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy amerykańskiego stanu. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Nevada
State of Nevada
stan
36. stan od 31 października 1864
Pieczęć Flaga
Pieczęć Flaga
Dewiza: All For Our Country
Państwo  Stany Zjednoczone
Stolica Carson City
Kod ISO 3166-2 US-NV
Gubernator Brian Sandoval (R)
Powierzchnia 286 585 km²
Populacja (2000)
• liczba ludności

1 998 257
• gęstość 7,03 os./km²
Strefa czasowa UTC-8:00
UTC-7:00
Języki urzędowe de iure brak
de facto angielski
Położenie na mapie USA
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Stany Zjednoczone
Piramida wieku
Nevada
Pieczęć Nevady

Ten artykuł jest częścią serii:
Polityka stanu
Nevada

Nevada (wymowa:/nəˈvædə/ i) – stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Największe miasta to Las Vegas, Reno i Henderson. Interesujące miejsca to: Strefa 51, Jezioro Tahoe, Las Vegas, Reno, Virginia City.

Geografia[edytuj]

Nazwa pochodzi z języka hiszpańskiego i znaczy tyle co „śnieżysta”[1]. Nevada graniczy z Oregonem i Idaho na północy, Utah na wschodzie, Arizoną na południowym wschodzie oraz Kalifornią na zachodzie i południowym zachodzie. Znajdują się tutaj rozległe pustynie, których ogromna większość stanowi własność rządu federalnego. ok. 1000 kraterów po próbnych wybuchach atomowych (m.in. Poligon Nevada). Stan poprzecinany jest przez łańcuchy górskie, m.in. Sierra Nevada. Góry przekraczają 3600 m n.p.m. Porastają je bujne lasy, w przeciwieństwie do otaczających je pustyń. Doliny, często, poniżej 900 m n.p.m. Najwyższymi górami są Spring Mountains.

Znaczną część północnego obszaru stanowi pustynia Wielkiej Kotliny. Latem panują wysokie temperatury, a monsuny znad Zatoki Meksykańskiej docierające poprzez Arizonę powodują burze. Zimą dominuje cyrkulacja zachodnia a dzięki sztormom na Pacyfiku, przynoszącym wilgoć może padać śnieg.

Rzeka Humboldt przecina Nevadę ze wschodu na zachód w północnej części. Wśród rzek osuszających góry Sierra Nevada należy wymienić Walker, Truckee i Carson.

Wschodnia część stanu otrzymuje więcej wilgoci latem, dlatego znajduje się tam więcej zieleni. Na południu, znajduje się Las Vegas w granicach pustyni Mojave.

Niektórzy mieszkańcy miasta Wendover w Utah postulują przyłączenie do Nevady. Wymagałoby to zgody obu rządów stanowych i Kongresu Stanów Zjednoczonych.

Parki narodowe[edytuj]

Na terenie stanu znajdują się dwa parki narodowe:

Ponadto pod opieką federalną (National Park Service) znajdują się:

Historia[edytuj]

Pierwotnie zamieszkana przez Indian. W 2. poł. XVIII w. dotarli tu misjonarze hiszpańscy (m.in. Eusebio Kino) z Nowego Meksyku. W 1. poł. XIX w. należała do Meksyku. W 1848 roku w wyniku wojny amerykańsko-meksykańskiej zajęta przez Stany Zjednoczone. Po nieudanych próbach utworzenia przez Mormonów w 1849 roku Stanu Deseret, 14 sierpnia 1850 roku Kongres Stanów Zjednoczonych postanowił o utworzeniu Terytorium Utah, z którego 2 marca 1861 roku wyodrębniono Terytorium Nevady. W 1859 roku odkryto złoża złota i srebra w Comstock Lode i zbudowano Virginia City. Spowodowało to napływ górników. Eksploatacja złóż trwała do 1930 r. Pomimo niewielkiej liczby ludności, Abraham Lincoln postanowił utworzyć nowy stan. Abolicjonistyczne poglądy mieszkańców i zapotrzebowanie Unii na srebro dały 31 października 1864 roku trzydziesty szósty stan USA.

Obecne granice ukształtowały się 5 maja 1866 roku, gdy zdecydowano o przyłączeniu hrabstwa Pah-Ute z Terytorium Arizony. Postanowiono tak ze względu na odkrycie złota. Większość tego obszaru zajmuje obecnie hrabstwo Clark.

Nevada była jedynym stanem, którego sens istnienia kwestionował Kongres Stanów Zjednoczonych. W 1900 roku wybuchły strajki w miastach Tonopah Goldfield i Rhyolite. Trwały aż do 1910 roku i ocaliły status stanu.

87% powierzchni Nevady stanowi własność rządu federalnego. Przyczyniły się do tego rozległe pustynie, nienadające się do zagospodarowania rolniczego, ubogie ilości wody i ogromny obszar o gęstości zaludnienia poniżej jednej osoby na km². Sporadycznie – sztucznie nawadniane pola. Większość gospodarstw jest typu ranczo.

Hazard od początku był ulubioną rozrywką górników. W 1909 roku został zakazany z inicjatywy grup społecznych uważających go za plagę jak alkoholizm. W związku z bessą przemysłu wydobywczego i Wielkim Kryzysem, 19 marca 1931 roku, Senat Stanowy zalegalizował go ponownie. Planowano to jako tymczasowe rozwiązanie, do czasu poprawy sytuacji ekonomicznej. Ostatecznie nigdy nie rozpatrywano już wniosku o delegalizację.

W 1931 roku rozpoczęto budowę tamy Hoovera. Z całego kraju przyjechało tysiące robotników. Dostarczenie im środków potrzebnych do życia i rozrywek dało pracę jeszcze większej rzeszy ludzi. Przez następne 75 lat, hrabstwo Clark zrównało się z Reno pod względem liczby ludności i potencjału gospodarczego.

W roku 1957 w hrabstwie Lincoln została założona Strefa 51.

Demografia[edytuj]

Około 87% powierzchni Nevady stanowi własność rządu federalnego. Rozległa pustynia służyła do testowania broni atomowej (m.in. Poligon Nevada)

W roku 2005 liczbę mieszkańców oszacowano na 2 414 807. Oznacza to wzrost o 81 909 (3,5%) w stosunku do roku poprzedniego oraz o 416 550 osób (20,8%) od roku 2000. Urodziło się 170 451 dzieci, zmarło 88 790 osób. Wyjechało 66 098 ludzi.

W Nevadzie odnotowano najwyższy przyrost naturalny w całych USA. Między rokiem 2000, a 2003 populacja wzrosła o 12,2%. Tymczasem w całym kraju tylko 3,3%. Od 1990 do 2000 roku zanotowano wzrost o 66,3%, tymczasem w Stanach Zjednoczonych wyniosło 13,1%.

Największe liczebnie narodowości to: Niemcy (14,1%), Meksykanie (12,7%), Irlandczycy (11%) (z czego 10,1% posługuje się na co dzień językiem angielskim), Włosi (6,6%)

6,8% populacji ma mniej niż 5 lat; 26,3% poniżej 18; 13,6% powyżej 65 lat. Kobiety stanowiły 50,7%. Nevada ma najwyższy odsetek stałych mieszkańców mieszkających od urodzenia spośród wszystkich stanów.

Podział rasowo-etniczny[edytuj]

Religie[edytuj]

Największymi grupami religijnymi w 2010 roku, były[3]:

Gospodarka[edytuj]

Powierzchnia Nevady jest górzysto-wyżynna, pustynna. Główna rzeka to Kolorado, na której wzniesiono największą zaporę i elektrownię wodną – Hoover Dam. Gospodarka oparta na złożach rud miedzi, manganu, rtęci, srebra i złota. Rozwinięte hutnictwo metali nieżelaznych. Hodowla bydła, owiec. Na terenach sztucznie nawadnianych uprawia się bawełnę, pszenicę, kukurydzę i warzywa. Największe znaczenie w gospodarce stanu ma turystyka. Wokół Las Vegas i Reno powstały centra rozrywki z luksusowymi hotelami, nocnymi klubami i kasynami gry.

W roku 2003, PKB stanu wyniosło 88 miliardów dolarów. Rok później wydobyto 6,8 milionów uncji złota o wartości 2,84 miliardów dolarów, co stanowiło 8,7% światowej produkcji. Srebra wydobyto 10,3 milionów uncji o wartości 69 milionów $.

1 stycznia 2006 roku oszacowano ilość bydła na 500 000 krów i 70 000 owiec.

Nevada jest jednym z kilku stanów bez stanowego podatku od dochodów osobistych. Opcje podatkowe są w kompetencjach władz hrabstw.

Władze i prawo[edytuj]

Obecnie urząd gubernatora piastuje Brian Sandoval z Partii Republikańskiej. W Senacie USA Nevadę reprezentują Harry Reid (demokrata) i Dean Heller (republikanin).

Legislatura[edytuj]

Składa się ze Stanowego Senatu i Stanowego Zgromadzenia. Członkowie Senatu wybierani są na czteroletnią kadencję, a Zgromadzenia – dwuletnią. Oba ciała ustawodawcze spotykają się co cztery miesiące, chyba że gubernator zwoła sesję specjalną. Aktualnie Senat kontrolowany jest przez Partię Republikańską, a Zgromadzenie przez Partię Demokratyczną.

Sądownictwo[edytuj]

Nevada jest jednym z kilku stanów bez pośrednich sądów apelacyjnych. Tego typu wnioski rozpatruje Sąd Najwyższy Nevady. Najniższą instytucję stanowią sądy dzielnicowe, następnie miejskie.

Liberalizm[edytuj]

W roku 1900 populacja spadała w związku z kryzysem na rynku srebra. Wyjściem z tej sytuacji była liberalizacja prawa, w którym legalne było wiele rzeczy nielegalnych w sąsiedniej Kalifornii. Nevada jest jednym z najbardziej liberalnych stanów. Najsłynniejszych przykładem jest zminimalizowanie formalności przy zawieraniu małżeństwa, zalegalizowanie hazardu i prostytucji. Jednak to ostatnie pozostawiono kompetencji władzom hrabstw. Prawo rozwodowe także jest najbardziej liberalne w całych Stanach Zjednoczonych. Nevada jest jedynym stanem, który przewiduje różny minimalny wiek legalnej inicjacji seksualnej do różnych praktyk seksualnych. Osoba dorosła może z osobą, która ukończyła 16 rok życia odbyć stosunek zwykły, oralny i analny. Z drugiej strony, nielegalne jest namawianie, uwodzenie, angażowanie do haniebnej zbrodni przeciw naturze osób poniżej 16 lat.

Ustawodawstwo Nevady jest korzystne dla przedsiębiorców. Stąd wielu biznesmenów przenosi tu swoje firmy.

Transport[edytuj]

W pobliżu Las Vegas przechodzi Autostrada międzystanowa nr 15. Przez północny obszar stanu przechodzi Autostrada Międzystanowa nr 80, rozpoczynający się w Utah do Reno i Kalifornii. Inne federalne drogi to: US-6, US-50, US-93, US-95, US-395 i najsłynniejsza na świecie Autostrada UFO.

Przez pustynie przejeżdżają ciężarówki porównywalne z australijskimi pociągami drogowymi. Linie kolejowe Union Pacific Railroad łączą miasta od Chicago w stanie Illinois do Emeryville i Los Angeles w Kalifornii, przechodząc po drodze przez miasta Elko, Winnemucca, Sparks i Reno[4].

Z lotnisk należy wymienić McCarran International Airport w Las Vegas – jedno z najbardziej zatłoczonych lotnisk w USA. Innym uczęszczanym portem jest Reno/Tahoe International Airport. Także w mieście Elko odbywają się regularne, komercyjne loty.

Linie autobusowe z miast Sparks i Reno do Carson City. Niektóre hrabstwa nie mają w ogóle publicznego transportu (np. Eureka).

Edukacja[edytuj]

Koledże i uniwersytety[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Władysław Kopalinski „Drugi kot w worku - czyli z dziejów nazw i rzeczy”, str.115, KAW Warszawa 1987, ISBN 83-03-02492-2
  2. U.S.Religious Landscape Survey, Rozdział - Religious Affiliation by State in the U.S. (ang.). The Pew Forum on religion and public life, 2008. [dostęp 2012-10-23]. s. 99..
  3. thearda.com
  4. Union Pacific Railroad w Nevadzie w 2010 roku. luty 2011. [dostęp 2011-12-11]. s. 1–2.

Linki zewnętrzne[edytuj]