Gerard Ciołek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gerard Ciołek, Tatry, lata 50e XX wieku, fotografia z kolekcji Dr T. Matthew Ciolka
Kamień upamiętniający Gerarda Ciołka i Jana Morawińskiego w Ogrodzie w Wilanowie

Gerard Antoni Ciołek (ur. 24 września 1909 roku w Wyżnicy na Bukowinie, zm. 15 lutego 1966 roku w Tatrach) – polski historyk sztuki ogrodowej i planista ogrodów, architekt.

Życiorys[edytuj]

Gerard Ciołek urodził się w Bukowinie, w Wyżnicy, należącej w tym czasie do Austro-Węgier, jako syn urzędnika skarbowego. Po I wojnie światowej miejscowość znalazła się w Rumunii, a rodzina Ciołków wyemigrowała do Polski, do Lublina, skąd w 1929 po ukończeniu liceum im. Staszica, wyjechał na studia do Warszawy. Pierwotnie planował studia na warszawskiej ASP, lecz ostatecznie wybrał Wydział Architektury na Politechnice Warszawskiej.

W 1934 został asystentem u profesora Oskara Sosnowskiego, pod którego wpływem zainteresował się budownictwem ludowym i dziedzictwem kulturowym. Ukończył studia architektoniczne w maju 1936. Kontynuując pracę w kierowanym przez Sosnowskiego Zakładzie Architektury Polskiej i Historii Sztuki na Wydziale Architektury na PW w roku 1937 zajął się historią parków i ogrodów, a także urbanistyką i planistyką. W czerwcu 1939 poślubił Reginę Najder, pochodzącą z rodziny ziemiańskiej z zachodniej Ukrainy.

W czasie wojny obronnej służył w stopniu podporucznika w obronie przeciwlotniczej w Wilnie, skąd po przegranej wraca do Warszawy. W latach 1940-1944 żołnierz Armii Krajowej pod ps. Biała – rodowym zawołaniem rodu Ciołków. W czasie wojny uczestniczył w podziemnym nauczaniu na Politechnice Warszawskiej jako wykładowca urbanistyki i planowania ogrodów i w 1944 otrzymuje doktorat. Brał udział w powstaniu warszawskim – dowodził obroną Biblioteki Krasińskich, był szefem Referatu Kartograficznego, Oddział III (operacyjny), Okręg Warszawa AK oraz szefem zespołu architektów i pracowników wodno-kanalizacyjnych który opracował (w cztery dni, 6-9 sierpnia) projekt, plany i regulaminy używania kanałów kanalizacyjnych dla celów łączności dowodzenia. Po upadku powstania trafił do niemieckiej niewoli. Przebywał w Bergen-Belsen, Gross-Born, Sandbostel i Lubece (Oflag X C), skąd został uwolniony przez brytyjskie wojska. Po wyzwoleniu dołączył do 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej i w grudniu 1945 wrócił do Polski, gdzie w Olsztynie połączył się ze swoją żoną i synem Krzysztofem Oskarem.

W styczniu 1946 wraz z rodziną przyjechał do zniszczonej Warszawy – w latach 1946-1966 prowadził wykłady w Instytucie Architektury Politechniki Warszawskiej, od 1948 profesor Politechniki Krakowskiej, kierownik Katedry Planowania Przestrzennego.

W latach 50. współuczestniczył w projektowaniu tatrzańskiego Schroniska Górskiego PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. Profesor brał udział w rekonstrukcji ponad 100 założeń parkowych w Polsce: Arkadia, Wilanów, Baranów Sandomierski, Białymstoku, Krasiczyn, Nieborów i inne. Zebrał archiwum dokumentujące kilkanaście tysięcy parków i ogrodów w Europie. Zmarł na nartach w Tatrach w wieku lat 56. Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim (kw. 93, rząd 4, grób 9)[1].

Najważniejsze publikacje[edytuj]

  • Ciołek, Gerard. 1954. Ogrody polskie. T. 1, Przemiany treści i formy. Warszawa: Budownictwo i Architektura.
  • Ciołek, Gerard. 1955. Zarys historii kompozycji ogrodowej w Polsce. Materiały do projektowania. No. 4. Łódź-Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
  • Ciołek, Gerard. 1964. Zarys ochrony i kształtowania krajobrazu. Warszawa: Arkady.
  • Ciołek, Gerard. 1984. Regionalizm w budownictwie wiejskim w Polsce. Kraków: Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. 2 tomy. 456 str. (Pośmiertne wydanie pracy doktorskiej ukończonej w Warszawie w marcu 1944)

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Łuczyńska-Bruzda, Maria (red.). 1989. Gerard Ciołek 1909-1966, profesor-architekt: wspomnienia, kontynuacje myśli. Kraków: Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki, Monografia 90, 0860-097X
  • Malinowski, Kazimierz. 1983. Żołnierze łączności walczącej Warszawy. Warszawa: Instytut Wydawniczy "Pax". [Wspomina Ciołka i innych oficerów zespołu kanałowego, Wydział III (Operacyjny), Komenda OW, AK]
  • Wojciech Jankowski, Ciołek Gerard, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, red. Henryk Kondziela, Hanna Krzyżanowska, z. 2, Poznań, Wydaw. Poznańskie 2006, ISBN 83-7177-416-8

Linki zewnętrzne[edytuj]