Grigorij Zinowjew

Grigorij Zinowjew
Григорий Евсеевич Зиновьев
	; Grigorij Zinowjew (1920)
Data i miejsce urodzenia	11?/23 września 1883 ; Jelizawietgrad, gubernia chersońska, Cesarstwo Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	25 sierpnia 1936 ; Moskwa, ZSRR
	Przewodniczący Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej
Okres	od 4 marca 1919; do 23 lipca 1926
Przynależność polityczna	RKP(b)/WKP(b)
Poprzednik	stanowisko utworzone
Następca	Nikołaj Bucharin (jako sekretarz generalny)
	Przewodniczący Komitetu Wykonawczego Wszechzwiązkowej Centralnej Rady Związków Zawodowych(inne języki)
Okres	od 25 stycznia 1918; do 17 marca 1918
Przynależność polityczna	RKP(b)
Poprzednik	stanowisko utworzone
Następca	Michaił Tomski
	Przewodniczący Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich
Okres	od 26 grudnia 1917; do 26 marca 1926
Przynależność polityczna	RKP(b)
Poprzednik	Lew Trocki
Następca	Nikołaj Komarow
	Multimedia w Wikimedia Commons

Grigorij Jewsiejewicz Zinowjew^[1] (ros. Григорий Евсеевич Зиновьев), właściwie Owsiej-Gerszen Aronowicz Radomyslski (ros. Овсей-Гершен Аронович Радомысльский; ur. 11 września^?/23 września 1883 w Jelizawietgradzie, zm. 25 sierpnia 1936 w Moskwie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, publicysta oraz rewolucjonista narodowości żydowskiej, czołowa postać ruchu bolszewickiego, przewodniczący Komitetu Wykonawczego Międzynarodówki Komunistycznej (1919–1926), wcześniej przewodniczący Komitetu Wykonawczego Wszechzwiązkowej Centralnej Rady Związków Zawodowych(inne języki) (1918) i przewodniczący Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich (1917–1926), członek Biura Politycznego KC RKP(b) (1921–1926). Po śmierci Lenina razem z Kamieniewem nawiązał sojusz ze Stalinem przeciw Trockiemu, tworząc nieformalny triumwirat rządzący ZSRR. Stalin uzyskał jednak tak silną pozycję, że do 1926 roku zerwał sojusz, a Zinowjew i Kamieniew utworzyli z Trockim wspólny blok opozycyjny, który jednak przegrał z sojuszem Stalina z Bucharinem. Trocki został wygnany, a Zinowjew i Kamieniew utracili stanowiska oraz pozycję wewnątrz partii. Gdy Stalin scementował władzę, kazał w 1935 roku aresztować Zinowjewa. Był jednym z głównych oskarżonych w I procesie moskiewskim, w którym skazano go na śmierć, po czym stracono, symbolicznie rozpoczynając wielki terror.

Życiorys

Pochodził z zamożnej rodziny żydowskich rolników, ojciec był właścicielem farmy mlecznej^[2]^[3]. Odebrał wykształcenie domowe. W 1901 roku wstąpił do SDPRR. Ze względu na zaangażowanie polityczne i zagrożenie aresztowaniem za przynależność do nielegalnej partii w 1902 wyemigrował z Rosji. Uczestniczył w kółkach socjaldemokratycznych w Berlinie, Paryżu i Bernie, poznał Lenina i Plechanowa. Od rozłamu w Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji na frakcje: bolszewików i mienszewików w 1903 – członek frakcji bolszewików. Studiował na wydziale chemii, potem prawa Uniwersytetu w Bernie, studiów nie ukończył. Współpracował z bolszewickimi czasopismami, takimi jak „Wpieriod” (ros. „Вперёд”). Podczas rewolucji 1905 roku wrócił do Rosji, był agitatorem partyjnym w Petersburgu, wybrany do petersburskiego komitetu SDPRR^[4].

1 czerwca 1907 na V zjeździe SDPRR w Londynie wybrany na zastępcę członka Komitetu Centralnego SDPRR (jako jeden z 22 zastępców członków i jeden z 10 zastępców członków-bolszewików)^[5]. W 1908 aresztowany, po trzech miesiącach uwolniony z uwagi na stan zdrowia, pozostawał pod nadzorem policyjnym. W październiku 1908 zbiegł za granicę. Wraz z Leninem i Lwem Kamieniewem redagował w Genewie pismo „Proletariusz” (ros. „Пролетарий”). Po ostatecznym rozłamie w SDPRR, w styczniu 1912 wybrany w skład siedmioosobowego Komitetu Centralnego SDPRR(b)^[6]^[7]. W czasie I wojny światowej wspólnie z Leninem napisał i opublikował w 1915 pracę Socjalizm i wojna (ros. Социализм и война), polemiczną wobec przywódców II Międzynarodówki.

Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu w 1917 wrócił do Rosji. Został szefem organizacji partyjnej bolszewików w Piotrogrodzie. Po nieudanej próbie bolszewickiego zamachu stanu w lipcu 1917 ukrywał się, podobnie jak Lenin. W październiku 1917 był jednym z dwóch członków Komitetu Centralnego SDPRR(b) (obok Lwa Kamieniewa), którzy głosowali przeciw zbrojnemu przejęciu władzy przez bolszewików, co więcej swój sprzeciw wyrazili publicznie w gazecie wydawanej przez Maksyma Gorkiego. Zinowiew i Kamieniew opowiadali się wówczas za utworzeniem rządu koalicyjnego rosyjskich partii socjalistycznych: socjaldemokratów (bolszewików i mienszewików) i eserowców^[8].

W 1918 stanął po stronie Lenina w sprawie zawarcia pokoju brzeskiego; przewodniczący Rady Delegatów Robotniczych w Piotrogrodzie, domagał się wzmożenia „czerwonego terroru”. W latach 1919–1926 Zinowjew był przewodniczącym Komitetu Wykonawczego Kominternu. Głosił hasło rewolucji światowej i postulował o jak najszybsze przeniesienie rewolucji na inne kraje, widząc w kapitalizmie zagrożenie dla ZSRR. Jednocześnie przeciwstawiał się wtedy współpracy z partiami socjaldemokratycznymi, które określał mianem „socjalfaszystowskich”^[9].

W latach 1921–1926 był członkiem Biura Politycznego KC partii bolszewickiej. Od 1923 roku wraz z Kamieniewem nawiązał bliską współpracę z Józefem Stalinem, jednak kiedy zdystansował się od niego, został oskarżony o frakcyjność i opozycyjność („Nowa opozycja”), co spowodowało przyłączenie się Zinowjewa do Lwa Trockiego^[10]. W 1926 roku został pozbawiony stanowisk. W latach 1927–1928 oraz 1932–1933 wydalony z partii. Prowadził podwójną grę ze Stalinem, o której ten doskonale wiedział, zręcznie wykorzystując go do swych celów. Po zabójstwie Siergieja Kirowa, w styczniu 1935 aresztowany przez NKWD, przyjął „odpowiedzialność polityczną” za zamach i został skazany na 10 lat więzienia^[11].

Zatrzymany przez NKWD pod zarzutem kierowania kontrrewolucyjną organizacją terrorystyczną, w dniach 19–24 sierpnia 1936 sądzony w pokazowym pierwszym procesie moskiewskim przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRR, który w intencji organizatorów miał być zapalnikiem wielkiego terroru w ZSRR, został skazany na śmierć. Po odrzuceniu przez Prezydium Komitetu Centralnego wykonawczego prośby skazanych o ułaskawienie został stracony 25 sierpnia 1936^[12]. Ciało skremowano w krematorium na Cmentarzu Dońskim, prochy pochowano anonimowo.

Zrehabilitowany 13 czerwca 1988 postanowieniem plenum Sądu Najwyższego ZSRR.

Upamiętnienie

W latach 1924–1934 miasto Jelizawietgrad, obecnie Kropywnycki, miejsce urodzenia Zinowjewa nosiło nazwę Zinowjewsk.

Galeria

Z kartoteki policyjnej po aresztowaniu (1908)
Z Leninem i Bagockim w Zakopanem (1914)
W gabinecie (1915)
Jako przewodniczący Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich (1918)
Z prasą radziecką (ok. 1920)
Zdjęcie portretowe (1920)
Na wiecu (1921)
Wygłaszając przemowę na posiedzeniu Komitetu Wykonawczego Kominternu (1921)
Podczas agitowania w Moskwie (1922)
Oglądając pierwszy radziecki pług elektryczny (1923)
Trocki, Kamieniew i Zinowjew (lata 20. XX w.)
Stalin, Rykow, Kamieniew i Zinowjew (1925)
Portret wykonany w czasach, gdy pozbawiony był władzy i wpływów (1932)
Po aresztowaniu przez NKWD (1936)
Portret autorstwa Isaaka Brodskiego z 1920 roku