Partia Socjalistów-Rewolucjonistów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Partia Socjalistów-Rewolucjonistów
Skrót ПСР
Lider Wiktor Czernow
Data założenia 1901
Adres siedziby Piotrogród
Ideologia polityczna socjalizm agrarny, socjalizm demokratyczny, federalizm
Członkostwo
międzynarodowe
Druga Międzynarodówka
Barwy      czerwień
Plakat eserowców (1917)

Partia Socjalistów-Rewolucjonistów (ros. Партия социалистов-революционеров, ПСР), in. eserowcy, eserzy (ros. эсеры, od skrótu nazwy: SR) – rosyjska socjalistyczna partia polityczna założona w 1901 przez rewolucjonistów wywodzących się z tzw. narodników. Do rewolucji lutowej i obalenia caratu była nielegalna, a po przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej) została zdelegalizowana przez bolszewików.

Historia[edytuj]

Program partii przewidywał przekształcenie Rosji w republikę demokratyczną, w której dominowałaby klasa chłopska. Partia domagała się także socjalizacji ziemi (tzn. przekazania decyzji o sposobie jej użytkowania wspólnotom wiejskim) i konfiskaty ziemi obszarniczej. Ważnym składnikiem partii była Organizacja Bojowa, stosująca terror (gł. zamachy na wysokich urzędników carskich) oraz odgrywająca znaczącą rolę w rewolucji 1905 roku[1]. Umiarkowana, legalna gałąź była określana jako trudowicy.

Przywódcy i ważni działacze:

Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu partia wyszła z podziemia i zaczęła odgrywać dużą rolę polityczną. Eserowiec Aleksander Kiereński został ministrem sprawiedliwości, w maju 1917 ministrem wojny, a od 21 lipca 1917 premierem Rządu Tymczasowego; Wiktor Czernow otrzymał w maju 1917 tekę ministra rolnictwa, Nikołaj Awksientiew ministra spraw wewnętrznych, Borys Sawinkow wiceministra wojny, faktycznie od lipca 1917 kierował ministerstwem. Prowadzona przez rząd polityka kontynuacji udziału w I wojnie światowej spowodowała niepopularność partii wśród robotników i żołnierzy, i choć nadal popierały ją masy chłopskie w partii nastąpił rozłam: frakcja lewicowych eserowców, kierowana przez Marię Spiridonową i Borysa Kamkowa, przeszła do opozycji. W jedynych wolnych wyborach do rozpędzonej później przez bolszewików Konstytuanty w listopadzie 1917 eserowcy uzyskali 17 943 000 głosów (41%) – prawie dwa razy więcej głosów od bolszewików (10 661 000 głosów – 24%, na drugim miejscu).

Przewrót bolszewicki (rewolucja październikowa) został przeprowadzony z poparciem lewicowych eserowców, w grudniu 1917 weszli oni do Tymczasowej Rady Komisarzy Ludowych, wbrew stanowisku partii, natomiast „prawicowi” organizowali opór wobec bolszewików w czasie wojnie domowej, zachowując dystans wobec przywódców „białych”. Po rozpędzeniu Konstytuanty przez bolszewików, eserowscy deputowani do Konstytuanty utworzyli w Samarze tzw. Komucz, a następnie Dyrektoriat Ufijski, obalony 17 listopada 1918 przez zamach stanu, który wyniósł do władzy admirała Aleksandra Kołczaka.

Eserowcami było wielu przywódców powstań chłopskich (m.in. Aleksandr Antonow – przywódca powstania chłopskiego w guberni tambowskiej), a także m.in. Fanny Kaplan, która dokonała nieudanego zamachu na Lenina. Wygrana bolszewików skazała przywódców eserowców na emigrację albo prześladowania w RFSRR a później w ZSRR. Dotyczyło to również lewicowych eserów, którzy nie poparli pokoju brzeskiego i w lipcu 1918 roku wystąpili przeciwko bolszewikom (rewolucja lipcowa).

W roku 1922 przywódcy eserowców aresztowani przez CzK i OGPU zostali w procesie pokazowym skazani na śmierć lub długoletnie więzienie. Z uwagi na protesty działaczy socjalistycznych II Międzynarodówki wyroków śmierci nie wykonano. Żaden z sądzonych nie opuścił już jednak sowieckich więzień. Boris Sawinkow zwabiony do ZSRR i aresztowany przez OGPU został zamordowany w roku 1925 po pokazowym procesie (upozorowano samobójstwo). Ci, którzy przeżyli wielki terror lat trzydziestych, zostali zamordowani przez NKWD w egzekucjach na początku wojny niemiecko-sowieckiej jesienią 1941 roku (m.in. Maria Spiridonowa).

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 68-69

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]