Haren (Ems)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Haren (Ems)
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Dolna Saksonia
Powiat Powiat Emsland
Powierzchnia 208,62 km²
Wysokość 9 - 15 m n.p.m.
Populacja (31.12.2008)
• liczba ludności
• gęstość

23 062
110 os./km²
Nr kierunkowy 05932
Kod pocztowy 49733
Tablice rejestracyjne EL
Położenie na mapie Dolnej Saksonii
Mapa konturowa Dolnej Saksonii, po lewej znajduje się punkt z opisem „Haren (Ems)”
Położenie na mapie Niemiec
Mapa konturowa Niemiec, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Haren (Ems)”
Ziemia52°47′N 7°14′E/52,783333 7,233333
Strona internetowa
Portal Niemcy

Haren (Ems)niemieckie miasto, w kraju związkowym Dolna Saksonia w powiecie Emsland, nad rzeką Ems. Liczy ok. 23 tys. mieszkańców (2008).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Haren po raz pierwszy wzmiankowano w wiekach średnich, ok. roku 800. Natomiast ok. roku 1150 została założona osada Neuharen, położona w pobliżu dotychczasowej Altharen. Altharen leżało w pobliżu zamku i należało do biskupa Münster, który zakupił ją ok. 1252 r. od księżnej Jutty von Ravensberg. Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej Haren znajdowało się w stanie ruiny, wkrótce jednak zostało odbudowane jako port na rzece Ems.

W 1803 roku Haren stało się częścią księstwa Arenberg w związku ze zmianami granic w epoce napoleońskiej, natomiast od roku 1810 r. było częścią Cesarstwa Francji. Po kongresie wiedeńskim przeszło pod władanie Królestwa Hanoweru, by od 1866 roku stać się częścią Królestwa Prus i zjednoczonych w 1870 roku Niemiec. W okresie wojny francusko-pruskiej było miejscem lokalizacji obozu dla jeńców. Więźniowie francuscy zbudowali wówczas kanał Haren-Rütenbrock, który umożliwił produkcję torfu.

Pomimo tych zmian obie miejscowości były do 1913 roku zarządzane przez Kościół, po czym zostały przejęte przez rząd niemiecki.

Okres polski[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie lat 1944/45 w Emslandzie przebywało ok. 60 tys. polskich robotników przymusowych, jeńców wojennych i więźniów obozów koncentracyjnych[1]. W latach 1945–1948 zajęte przez polskich żołnierzy i byłych więźniów. Początkowo nazywane Lwów, potem Maczków[2].

Polka w mundurze niemieckim sprawdza dokumenty przy głównej bramie obozu w Haren po jego wyzwoleniu, 7 maja 1945

19 maja 1945 roku żołnierze 1. Dywizji Pancernej generała Stanisława Maczka zajęli teren i do 28 maja przenieśli wszystkich mieszkańców miasteczka do okolicznych miast (pozostawiono burmistrza z rodziną i zakonnice)[3]. Łącznie przesiedlono ok. 1000 niemieckich rodzin[1]. Na ich miejscu umieszczono 5 000 Polaków[3]. Wśród nich byli powstańcy warszawscy, w tym ok. 1700 kobiet, uczestniczek powstania uwolnionych z obozu w Oberlangen[1].

Decyzja o powstaniu polskiej enklawy powstała w 2. Korpusie Kanadyjskim, a zaakceptował ją brytyjski zarząd wojenny z marszałkiem Montgomerym na czele[4].

W czasie wizyty w mieście 4 czerwca 1945 polski dowódca gen. Tadeusz Bór-Komorowski nadał miastu nową nazwę Maczków. Pierwszym cywilnym burmistrzem Maczkowa został Zygmunt Gałecki[5], kolejnym Mieczysław Futa. W ciągu następnych dwóch lat Maczków był polskim miastem z burmistrzem, szkołą, strażą pożarną i polską parafią.

Ulice otrzymały polskie nazwy takie jak: Armii Krajowej, 1 Dywizji Pancernej, Legionów, Jagiellońska, Zygmuntowska, Lwowska, Łyczakowska, Wileńska, Aleje Ujazdowskie, Polna, Ogrodowa, Artyleryjska, Kopernika, Mickiewicza, Akademicka[1], Most Baileya. Pieczęć miejska przedstawiała tarczę herbową z przedstawionym kwiatem maku, nad tarczą umieszczono hełm i skrzydło husarskie jako znak 1. Dywizji Pancernej.

W mieście znalazł schronienie, po opuszczeniu obozu Buchenwald, m.in. Józef Szajna[3]. W mieście założono Uniwersytet Ludowy[6]. 19 czerwca 1945 roku powstał Teatr Ludowy im. Wojciecha Bogusławskiego, zorganizowany przez wyzwolonego z obozu jenieckiego Leona Schillera; Schiller był jednym z tych, którzy nawoływali do powrotu do kraju[6]. W pobliskim Meppen znajdowała się polska księgarnia sprzedająca miesięcznie ok. 15-18 tysięcy książek. Wydawana była polska prasa, gazety „Dziennik” i „Defilada” osiągały początkowo łączny nakład 90 tysięcy egzemplarzy[6]. Powstało kilkanaście polskich przedszkoli i szkół, a w samym Maczkowie gimnazjum, liceum[5] oraz Polskie Gimnazjum Mechaniczne. W lipcu 1945 roku w Maczkowie wystąpił skrzypek Yehudi Menuhin z akompaniującym mu pianistą Beniaminem Brittenem.

Zarejestrowano 289 ślubów[6] i 101 pogrzebów. 497 Polaków miało świadectwa urodzenia wskazujące jako miejsce urodzenia Maczków[1] − miasto, którego nie można było znaleźć na żadnej mapie[6]. W rejonie dochodziło do konfliktów z niemieckimi mieszkańcami[5], m.in. w marcu 1947 r. na placu w Aschendorfie wywieszono listę 35 niemieckich kobiet, które rzekomo utrzymywały kontakty z Polakami, a we Freren w powiecie Lingen, byli więźniowie obozów koncentracyjnych spalili dom ortsgruppenleitera NSDAP, Eilerta.

Od jesieni 1946 roku polskie wojsko zaczęło opuszczać Haren i w rejonie pozostawali już tylko byli więźniowie (dipisi). Nazwę Haren przywrócono 10 września 1948 roku, gdy żołnierze wrócili do Wielkiej Brytanii, a polscy mieszkańcy zostali w ramach brytyjskiej "Operacji Carrot" przesiedleni do Polski lub też wyjechali za żołnierzami[1].

Historia najnowsza[edytuj | edytuj kod]

Altharen i Neuharen połączono w październiku 1956 roku, a w grudniu 1965 Haren otrzymało prawa miejskie.

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Alexandra Jarecka, Mało znany rozdział II wojny światowej. Polskie miasto w okupowanych Niemczech, Deutsche Welle (www.dw.com), 8 sierpnia 2015 [dostęp 2018-11-21] (pol.).
  2. Bartosz Wieliński: Maczków nad rzeką Ems (pol.). wyborcza.pl, 2015-04-27. [dostęp 2015-04-29].
  3. a b c Osiński 2014 ↓, s. 42.
  4. Osiński 2014 ↓, s. 41.
  5. a b c Osiński 2014 ↓, s. 43.
  6. a b c d e Osiński 2014 ↓, s. 44.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andreas Lembeck: Wyzwoleni, ale nie wolni. Polskie miasto w okupowanych Niemczech. Bertelsmann Media, Warszawa 2007
  • Jan Rydel: „Polska okupacja” w północno-zachodnich Niemczech 1945–1948.
  • Wojciech Osiński. Maczków – skrawek Polski w Niemczech. „Przegląd”. 16 (746), s. 40-44, 2014-04-14. ISSN 1509-3115 (pol.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]