Harmęże

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Harmęże
Herb
Herb Harmęż
Harmęże
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat oświęcimski
Gmina Oświęcim
Wysokość ok. 240 m n.p.m.
Liczba ludności (2012) 664
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 32-600
Tablice rejestracyjne KOS
SIMC 0063874
Położenie na mapie gminy wiejskiej Oświęcim
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Oświęcim
Harmęże
Harmęże
Położenie na mapie powiatu oświęcimskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu oświęcimskiego
Harmęże
Harmęże
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Harmęże
Harmęże
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Harmęże
Harmęże
Ziemia50°01′02″N 19°08′58″E/50,017222 19,149444

Harmężewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, w gminie Oświęcim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Harmęże należą do najstarszych wsi księstwa oświęcimskiego. Pierwsze udokumentowane wzmianki o Harmężach pochodzą z 1368, a znajdują się w „Statucie solnym” króla Kazimierza Wielkiego. W dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego Koronie Polskiej wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 miejscowość wymieniona została jako Charmaszy[1].

W 1564 roku wraz z całym księstwem oświęcimskim i zatorskim tereny te znajdowały się w granicach Korony Królestwa Polskiego w województwie krakowskim w powiecie śląskim. Po unii lubelskiej w 1569 księstwo Oświęcimia i Zatora stało się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów w granicach, której pozostawało do I rozbioru Polski w 1772[2]. W 1784 roku właścicielem miejscowości był wojewoda krakowski oraz starosta oświęcimski Piotr Małachowski[2].

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze austriackim i leżała w granicach Austrii, wchodząc w skład Królestwa Galicji i Lodomerii. W XVI w. na Wiśle w Harmężach przebiegał most, na którym pobierano cło drogowe i rzeczne. Był to most graniczny pomiędzy Królestwem Polskim a Śląskiem należącym do Czech. W historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów most w Harmężach zapisał się jako przeprawa, po której uciekł do Francji król Henryk Walezy.[3] Również w okresie zaborów na Wiśle w Harmężach przebiegała granica między Prusami a Austrią. Na koniec wieku XIX Harmęże liczyły ok. 360 mieszkańców[4].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po utworzeniu obozu KL Auschwitz okupanci niemieccy w dniach 7–12 kwietnia 1941 przeprowadzili akcję wysiedleńczą okolicznych wsi, która objęła również Harmęże. Akcja trwała przez cały tydzień poprzedzający Święta Wielkanocne i zakończyła się w Wielką Sobotę. W Harmężach wyburzono większość domów, pozostawiając tylko kilka z nich. We wsi założono farmę drobiu, królików i hodowlę ryb, które to prace wykonywali więźniowie. Do stawu rybnego wrzucano popiół ze spalonych zwłok więźniów KL Auschwitz-Birkenau, który dowożony był na miejsce samochodami ciężarowymi[5]. 8 grudnia 1941 SS-mani utworzyli jeden z pierwszych podobozów KL Auschwitz – podobóz Harmense. Umieszczono tu na stałe 50 więźniów. 17 lipca 1942 podobóz wizytował Heinrich Himmler.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

O wyglądzie Harmęż z okresu II wojny światowej pisze Tadeusz Borowski w opowiadaniu „Dzień na Harmenzach” oraz Seweryna Szmaglewska w swojej książce „Dymy nad Birkenau” Po wojnie mieszkańcy wrócili z wysiedlenia i w większości zamieszkali w zaadaptowanych na domy mieszkalne kurnikach obozowej fermy. Stopniowo powstawały nowe budynki. Dzisiaj wieś liczy około 160 domów. Również bezpośrednio po wojnie wysiłkiem mieszkańców odbudowano zniszczony poprzez działania wojenne dawny dwór, w którym umieszczono działającą do dzisiaj szkołę podstawową. Szkoła od 2000 nosi imię świętego Maksymiliana Marii Kolbego.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

Harmęże należą do franciszkańskiej parafii Matki Bożej Niepokalanej. Znajduje się tutaj powstałe w latach dziewięćdziesiątych XX wieku franciszkańskie Centrum św. Maksymiliana Kolbego, w którym prezentowana jest stała wystawa prac Mariana Kołodzieja pt. „Klisze pamięci – labirynty”, odwołująca się do jego osobistych przeżyć z KL Auschwitz-Birkenau. Grób zawierający urnę z prochami zmarłego w 2009 w Gdańsku artysty znajduje się w krypcie w podziemiach kościoła w Harmężach. W maju 2008 w Harmężach obradowała kapituła zwyczajna południowej Prowincji Franciszkanów.

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Harmęże przebiega Międzynarodowy Szlak Rowerowy Greenways Kraków – Morawy – Wiedeń oraz Wiślana Trasa Rowerowa.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Harmężach działa Ludowy Klub Sportowy (piłka nożna).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438–1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 978-8388857-31-7.
  2. a b Jan Nepomucen Gątkowski: Rys dziejów księstwa oświęcimskiego i zatorskiego. Lwów: nakład autora, 1867, s. 8,12.
  3. Norman Davies, Boże Igrzysko, 2010.
  4. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 3, s. 37, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914.
  5. „Oświęcim. Hitlerowski obóz masowej zagłady”. Wydanie IV. Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1987, s. 104.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]