Przejdź do zawartości

Marian Kołodziej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Marian Kołodziej
Ilustracja
Autor rysunku: Edward Knapczyk
Data i miejsce urodzenia

6 grudnia 1921
Raszków

Data i miejsce śmierci

13 października 2009
Gdańsk

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

plastyka, scenografia

Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Odznaka Nagrody Państwowej Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”
Multimedia w Wikimedia Commons

Marian Kołodziej (ur. 6 grudnia 1921 w Raszkowie, zm. 13 października 2009 w Gdańsku[1]) – polski artysta plastyk, scenograf teatralny i filmowy.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Michała i Pelagii Kołodziejów[2]. Przed II wojną światową uczył się w Gimnazjum Męskim im. Piłsudskiego w Ostrowie Wielkopolskim.

Podczas okupacji niemieckiej, 14 maja 1940 został aresztowany przez Gestapo w Krakowie i osadzony w więzieniu na Montelupich, a następnie przewieziony do więzienia w Tarnowie. 14 czerwca 1940 został przewieziony pierwszym transportem do powstającego KL Auschwitz (numer obozowy 432)[3]. Do 1945 był więziony jeszcze w Groß-Rosen, Buchenwaldzie, Sachsenhausen i Mauthausen-Gusen. Wyzwolony 5 maja 1945 przez amerykańskie wojska gen. George’a Pattona[2].

Po wojnie, w 1950 ukończył studia na wydziale scenografii Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Studiował rysunek u prof. Zygmunta Radnickiego, malarstwo u prof. Czesława Rzepińskiego, a scenografię u prof. Karola Frycza[4]. Po ukończeniu studiów podjął pracę w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, gdzie pracował do czasu przejścia na emeryturę. W maju 1951 debiutował na gdańskiej scenie scenografią do sztuki Korzenie sięgają głęboko D'Usseau Arnauda, Gow Jamesa w reż. W. Biegańskiego. Dla Teatru Wybrzeże zrealizował blisko 200 scenografii. Realizował również scenografię dla innych teatrów w Polsce, m.in. dla sztuk reżyserowanych przez Adama Hanuszkiewicza, Kazimierza Kutza, Stanisława Różewicza oraz dla filmów Westerplatte, Krzyż Walecznych i innych.

Ołtarz papieski projektu Mariana Kołodzieja, obecnie znajdujący się w gdańskim Matemblewie
„Klisze pamięci” w Harmężach

Był twórcą ołtarza papieskiego w Gdańsku podczas pielgrzymek papieża Jana Pawła II w latach 1987 i 1999. W 1997 został Honorowym Obywatelem Miasta Gdańska. W ostatnich latach w swojej twórczości zaczął poruszać tematykę obozową. Stworzył cykle prac, odwołujących się do osobistych przeżyć z pobytu artysty w KL Auschwitz-Birkenau, których stała wystawa pt. „Klisze pamięci – labirynty” znajduje się we franciszkańskim Centrum św. Maksymiliana w Harmężach k. Oświęcimia[5].

W 2004 w Nadbałtyckim Centrum Kultury przedstawił wystawę cyklu portretów „A to Polska właśnie. Theatrum Mariana Kołodzieja”, przedstawiających znanych polityków, biznesmenów i artystów, pokazując ich w krzywym subiektywnym zwierciadle swojej sztuki.

Był żonaty z Haliną Słojewską, aktorką Teatru Wybrzeże.

13 października 2009 w wieku 88 lat zmarł w szpitalu w Gdańsku. 23 października 2009 prochy artysty spoczęły w podziemiach kościoła oo. franciszkanów pw. Matki Bożej Niepokalanej w Harmężach[6].

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[2][11].

Nagrody i wyróżnienia

[edytuj | edytuj kod]
  • Wyróżnienie na Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych za scenografię do sztuki W stoczni Rybarskiego w Teatrze Wybrzeże w Gdyni (1951)
  • „Order Stańczyka” - nagroda miesięcznika „Litery” za całokształt pracy scenograficznej w Teatrze Wybrzeże (1964)[12][2]
  • Nagroda Ministra Obrony Narodowej III stopnia za scenografię do przedstawienia Westerplatte Janiny Skowrońskiej-Feldmanowej w Teatrze Wybrzeże (1965)[13]
  • Nagroda na X FTPP w Toruniu za scenografię do przedstawienia Poczwórka Sławomira Mrożka w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1968)
  • Nagroda na XI FTPP w Toruniu za scenografię do przedstawień Teatru Wybrzeże w Gdańsku: Tragedia o Bogaczu i Łazarzu, Ostatnie dobranoc Armstronga (1969)[14]
  • „Order Stańczyka” - nagroda miesięcznika „Litery” dla zespołu realizatorów telewizyjnego spektaklu Panna Julia Strindberga (1969)[15]
  • Wielka Nagroda Widzów im. Iwo Galla dla najlepszego scenografa 1969 roku w Plebiscycie VI Kongresu Widzów Teatru w Sopocie (1970)[16]
  • Nagroda na XIII FTPP w Toruniu za scenografię do przedstawienia Maleńka Alicja Edwarda Albee’ego w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1971)
  • Wielka Nagroda Widzów im. Iwo Galla dla najlepszego scenografa 1970 roku w Plebiscycie VII Kongresu Widzów Teatru w Gdańsku (1971)[17]
  • Nagroda Przewodniczącego Prezydium WRN w Gdańsku za upowszechnianie kultury (1971)[18]
  • Wielka Nagroda Widzów im. Iwo Galla dla najlepszego scenografa 1971 roku w Plebiscycie VIII Ogólnopolskiego Kongresu Widzów Teatru w Gdańsku (1972)[19]
  • Nagroda na XV FTPP w Toruniu za scenografię do przedstawienia Helena z Teatru Wybrzeże w Gdańsku (1973)[20]
  • Nagroda Państwowa II stopnia w dziedzinie scenografii (1973)[2]
  • Nagroda na XVI FTPP w Toruniu za scenografię do przedstawienia Sen Felicji Kruszewskiej w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1974)[21]
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za twórczość artystyczną w dziedzinie plastyki (scenografii) (1974)[22]
  • Nagroda na I Opolskich Konfrontacjach Teatralnych za scenografię do Beniowskiego Juliusza Słowackiego w reżyserii Adama Hanuszkiewicza w Teatrze Narodowym w Warszawie (1975)
  • Nagroda XVII FTPP w Toruniu za scenografię do przedstawienia Cyganeria warszawska z Teatru Wybrzeże w Gdańsku (1975)
  • Wielka Nagroda Widzów im. Iwo Galla dla najlepszego scenografa (spektakl Szata Prospera) w VI Plebiscycie Widzów Teatru „Wybrzeże” (1975)[23]
  • Wielka Nagroda Widzów im. Iwo Galla dla najlepszego scenografa w VII Plebiscycie Widzów Teatru „Wybrzeże” (1976)[24]
  • Nagroda im. Iwo Galla dla najpopularniejszego scenografa w VIII Plebiscycie Widzów Teatru „Wybrzeże” (1977)[25]
  • Nagroda im. Iwo Galla za rok 1977 w kategorii najlepszy scenograf w IX Plebiscycie Widzów Teatru Wybrzeże za spektakl Wujaszek Wania (1978)[26]
  • Doroczna Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego za scenografię do sztuk W mrokach złotego pałacu T. Micińskiego i Przedstawienie Hamleta we wsi Głucha Dolna I. Bresana (1979)[27]
  • Doroczna Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego za scenografię do Sonaty Belzebuba Stanisława Ignacego Witkiewicza w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1980)[28]
  • Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego za scenografię do przedstawień Kolęda-nocka i Słowik Ernesta Brylla w Teatrze Muzycznym w Gdyni (1981)[29]
  • „Złota Maska” (Śląsk) za scenografię do Czarodziejskiego fletu Wolfganga Amadeusza Mozarta w Operze Śląskiej w Bytomiu (1982)
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za twórczość artystyczną w dziedzinie scenografii (1983, nie przyjęta)
  • Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego za scenografię do Halki St. Moniuszki w Operze Bałtyckiej (1984)[30]
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie scenografii teatralnej (1985)[30]
  • Nagroda Wojewody Gdańskiego za całokształt twórczości (1991)
  • Nagroda Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury „Splendor Gedanensis” (1995)[31]
  • Nagroda Teatralna Wojewody Gdańskiego za rok 1995 za całokształt twórczości w związku z 50-leciem Teatru Wybrzeże (1996)
  • Statuetka Gryfa Pomorskiego - Pomorska Nagroda Artystyczna za autorski projekt i realizację ołtarza papieskiego na sopockim hipodromie oraz Nagroda Publiczności (2000)
  • Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury (2000)[32]
  • Laureat Laureatów XXX edycji Nagrody Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury „Splendor Gedanensis” (2002)[31]
  • Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury za całokształt pracy artystycznej (2004)[32]
  • Gdańszczanin Roku 2007 (2008)

Źródło:[11].

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

W 2010 jedna z ulic w Gdańsku została nazwana imieniem Mariana Kołodzieja. 12 października 2015 na ścianie domu przy ul. Mariackiej 11/13 (gdzie mieszkał i tworzył Marian Kołodziej) odsłonięto tablicę pamiątkową. 12 listopada 2021 został patronem gdańskiego tramwaju Pesa Jazz Duo 128 NG nr 1079[33]. W 2021 powstał film dokumentalny Marian Kołodziej. Tajemnica Artysty w reżyserii Anny Marii Mydlarskiej[2].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Zmarł Marian Kołodziej. Wprost 24, 2009-10-14. [dostęp 2009-10-14].
  2. ↑ a b c d e f KOŁODZIEJ MARIAN, artysta plastyk, scenograf, honorowy obywatel Gdańska, patron gdańskiej ulicy – Encyklopedia Gdańska [online], gdansk.gedanopedia.pl [dostęp 2024-10-30].
  3. ↑ Marian Kołodziej, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2009-10-14].
  4. ↑ Halina Kasjaniuk. Wyobraźnia wyzwolona. O plastyce teatralnej Mariana Kołodzieja. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 11, s. 112–126, 1988. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. ISSN 0860-2492. [dostęp 2025-12-04]. 
  5. ↑ „Klisze pamięci - labirynty” Mariana Kołodzieja. [dostęp 2020-02-03].
  6. ↑ Pogrzeb Mariana Kołodzieja [online], dziennikbaltycki.pl, 19 listopada 2009 [dostęp 2009-11-19].
  7. ↑ Irena Chruścińska, Kazimierz Chruściński. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1973–1974. Teatr i życie teatralne. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 7, s. 74, 1975. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-10-04]. 
  8. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2024-10-30] (pol.).
  9. ↑ a b Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Różne wydarzenia i imprezy. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 337, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-23]. 
  10. ↑ Odznaczenia państwowe i odznaki honorowe przyznane w latach 1977–1983. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 338, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-24]. 
  11. ↑ a b Marian Kołodziej (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2024-10-30].
  12. ↑ Foto Zdarzenia. „Litery”. Rok II, Nr 5 (41), s. 31, maj 1965. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. [dostęp 2025-09-08]. 
  13. ↑ Westerplatte nagrodzone. „Litery”. Nr 12 (48), s. 30, grudzień 1965. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. [dostęp 2025-09-09]. 
  14. ↑ Kronika wydarzeń kulturalnych 1969. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 5, s. 165, 1970. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-10-03]. 
  15. ↑ Kronika wydarzeń kulturalnych 1969. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 5, s. 174, 1970. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-10-03]. 
  16. ↑ Teatr i życie teatralne 1970. „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 6, s. 123, 1973. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-09-23]. 
  17. ↑ Teatr i życie teatralne 1971. „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. NR 6, s. 127, 1973. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-09-23]. 
  18. ↑ Nagrody i odznaczenia za działalność w dziedzinie kultury (1970–1972). „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 6, s. 185, 1973. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-09-27]. 
  19. ↑ Teatr i życie teatralne 1972. „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 6, s. 131, 1973. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-09-23]. 
  20. ↑ Irena Chruścińska, Kazimierz Chruściński. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1973–1974. Teatr i życie teatralne. „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 7, s. 75, 1975. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-10-04]. 
  21. ↑ Irena Chruścińska, Kazimierz Chruściński. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1973–1974. Teatr i życie teatralne. „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 7, s. 79, 1975. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-10-04]. 
  22. ↑ Irena Chruścińska, Kazimierz Chruściński. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1973–1974. Architektura, plastyka, fotografika i wystawiennictwo. „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 7, s. 105, 1975. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-10-07]. 
  23. ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Teatr. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 180, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-10]. 
  24. ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Teatr. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 182, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-11]. 
  25. ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Teatr. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 1985, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-11]. 
  26. ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Teatr. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 188, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-11]. 
  27. ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Teatr. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 193, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-11]. 
  28. ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1975–1980. Teatr. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 8, s. 197, 1985. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-12]. 
  29. ↑ Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1981–1984. Ruch muzyczny. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 9, s. 216, 1987. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-10-29]. 
  30. ↑ a b Miłosława Bukowska. Kronika życia kulturalnego Wybrzeża Gdańskiego 1984–1985. Teatr. „Gdański Rocznik Kulturalny”. Nr 10, s. 233, 243, 1987. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuki. [dostęp 2025-11-13]. 
  31. ↑ a b Laureaci Nagrody Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury „Splendor Gedanensis” [online], bip.gdansk.pl [dostęp 2024-10-30].
  32. ↑ a b Laureaci Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury [online], Gdańsk - oficjalny portal miasta [dostęp 2024-10-30] (pol.).
  33. ↑ Gdańsk. Marian Kołodziej patronem tramwaju | e-teatr.pl [online], Teatr w Polsce - polski wortal teatralny [dostęp 2023-06-13] (pol.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Marian_Kołodziej&oldid=79214458”