Hernán Cortés

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hernán Cortés de Monroy Pizarro Altamirano
Hernán Cortés
Hernando
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1485
Medellín
Data i miejsce śmierci 2 grudnia 1547
Castilleja de la Cuesta
Miejsce spoczynku San Isidro del Campo
Hernan Cortes Signature.svg
Hernán Cortés

Hernán Cortés de Monroy Pizarro Altamirano, marqués del Valle de Oaxaca (znany również jako: Hernando, Fernando lub w Polsce Ferdynand, nazwisko czasem jest pisane Cortez; ur. najprawdopodobniej ok. 1485 w Medellín, w prowincji Badajoz, Estremadura, zm. 2 grudnia 1547 w Castilleja de la Cuesta, w prowincji Sewilla) – hiszpański konkwistador, znany przede wszystkim jako zdobywca Meksyku. Jego czyny zostały opisane we wspomnieniach Bernala Díaza del Castillo.

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Mając dziewiętnaście lat przybył na Hispaniolę w Indiach Zachodnich. W 1511 uczestniczył w ekspedycji Diego de Velazqueza, która podbiła dla Hiszpanii Kubę. Na Kubie Cortés spędził 8 lat – był wtedy sekretarzem i przyjacielem jej gubernatora Velazqueza; w tym czasie ożenił się z Cataliną Xuarez.

Kiedy na Kubę dotarły wiadomości o złotodajnych, bogatych terenach po drugiej stronie Morza Karaibskiego, Cortés zorganizował ekspedycję przy pomocy Velazqueza, z którym jednak popadł w konflikt zaraz po opuszczeniu Kuby (18 lutego 1519). Dalsza ekspedycja pozostała więc jego osobistym przedsięwzięciem.

Podbój Meksyku[edytuj]

W 1519 Cortés wylądował na wybrzeżu Meksyku, w miejscu, gdzie dziś leży miasto Veracruz. Gdy przybył przywitali go emisariusze Montezumy II, Cortés zaprosił ich wtedy na mszę wielkanocną i wyjaśnił że reprezentuje króla Karola, który chce nawiązać kontakty dyplomatyczne i handlowe z Aztekami. Podczas spotkania doszło do kłótni, gdy Aztekowie chcieli dodać ludzkiej krwi do jedzenia[1]. Cortés nakazał wtedy wysadzić swoje okręty, wcześniej oznajmiając swym ludziom że mogą odpłynąć na Kubę, jeśli nie chcą walczyć, wszyscy jednak odmówili. 

Przewaga Indian wynosiła 10 000 do 1, jednak wielu nie chciało walczyć z Cortésem z powodu brutalnych ofiar z ludzi, które przeprowadzali Aztekowie, część Indian którzy nienawidzili Azteków przyłączyło się do przybyszów, aby mieć szansę na odwet[2][3]. Po kilku miesiącach zawarł przymierze z lokalnymi plemionami Indian Tlaxcala, Huejotzincan i innymi.  

Cortés zdobył stolicę Azteków bez walki, tłumy Indian się temu przyglądały, najzacniejsi mieszkańcy witali zdobywców, sam Montezuma II przywitał się z Cortésem. Hiszpanie zostali zakwaterowani w pałacu Axayacatla, naprzeciwko świątyni ku czci Huitzilopochtli. Po drugiej strony pałacu znajdowały zwierzęta którym wrzucano ciała ludzi złożonych w ofierze, co więcej strumienie krwi spływały ze stopni świątyni, to wszystko przeraziło Hiszpanów[4].

13 listopada w niedzielę po mszy, postanowili wspiąć się na świątynie, ujrzeli ohydne posągi azteckich bogów, którym złożono tysiące istnień[5]. Dwa dni później Cortés uznał że należy aresztować Montezumę jako zakładnika, gdyż obawiał się, że zostaną wybici przez Azteków. Pomimo tego wciąż składano ofiary z ludzi, aż do stycznia 1520, gdy król Azteków zgodził się ustawić ołtarz, krzyż i wizerunek Matki Boskiej wewnątrz świątyni. W reakcji na to, kapłani zagrozili wojną, jeśli nie pozwoli im się składać ofiar z ludzi i nie usunie się chrześcijańskich symboli. Pomimo tego przez następne 3 miesiące nie złożono żadnej ofiary z człowieka[3].

W mieście sytuacja była jednak napięta, co było po części spowodowane nieobecnością Cortésa. Kolejne oddziały Hiszpanów wylądowały, a ich dowódca Narvaez miał przejąć tymczasowo stanowisko Hernana. Niedługo potem zastępca Narvaeza Pedro Albarado, dokonał rzezi kilkuset Indian, gdy dowiedział się o domniemanych planowanym ataku na Hiszpanów[3].

Gdy Cortés powrócił musiał stawić czoła atakowi Meksykanów, postanowić wyprowadzić do atakujących Montezumę, aby ten powstrzymał napastników. To jednak się nie udało, a władca Azteków umarł raniony kamieniem w głowie przez jednego ze swoich poddanych. Wtedy Hiszpanie postanowili uciekać przez rzekę, gdyż wszystkie mosty zostały zburzone. Podczas ucieczki zginęła połowa armii Cortésa, zaś hiszpańscy jeńcy zostali złożeni w ofierze[3].

Cortés nie chciał jednak opuścić Meksyku, nakazał się wycofać na tereny Indian Tlaxcala, a potem z ich pomocą udać się do miasta Meksyk. Tydzień później musiał stawić czoła azteckiej armii pod Otumbą, której nie mogli ominąć. Pomimo przewagi ponad dwudziestokrotnej, Aztekowie nie mogli odnieść zwycięstwa. Zwycięstwo było niezwykłe, gdyż konkwistadorzy mieli jedynie kolczugi i miecze. Hiszpanie zabili w tej bitwie kapłana-dowódcę który miał być inkarnacją Cihuacoatla.

W Tiaxcala Cortes został powitany jak bohater, w lutym 1521 roku Cortes maszerował z sojusznikami na stolicę Azteków Posiadał 1000 hiszpańskich żołnierzy i 20 tysięcy sprzymierzonych Indian, później armia powiększyła się aż do 100 tys.

Walki toczyły się od maja do sierpnia, w mieście Koliba doszło do ciężkiej bitwy, w której zginęło wiele osób. Cortes starał się przystąpić do negocjacji, jednak Aztekowie odmawiali bez przerwy, w końcu wielka świątynia została zniszczona, nowy władca Cuauhremoca dostał się do niewoli, ten prosił aby Cortes go zabił, ale ten pochwalił jego odwagę i odmówił[6].

Przez wiele lat Cortés sprawował władzę w zdobytym imperium, które nazwał Nową Hiszpanią. Odbudował stolicę, nadając jej nazwę Meksyk (México), wznosił gmachy użytku publicznego i nieustannie wysyłał kolejne ekspedycje lądowe z zamiarem podbicia Ameryki Środkowej.

Sukcesy i władza przysporzyły mu wielu wrogów, toteż Cortés musiał się wybrać do Hiszpanii, by przed królem Karolem V oczyścić się ze stawianych mu zarzutów. Mimo że król potwierdził jego prawa do stanowisk i posiadłości w Meksyku, zdecydował także o powołaniu wicekróla tamtych ziem, co nadało kres władzy politycznej Cortésa. Wówczas konkwistador przeniósł się do Cuernavaki, miasta w środkowym Meksyku, gdzie wybudował sobie wystawny pałac i stamtąd kierował eksploatacją swoich dominiów, zaprowadzając uprawę trzciny cukrowej i innych roślin z ziem Starego Kontynentu. Potem jeszcze raz udał się do Hiszpanii, wziął udział w wyprawie na Algier i zmarł w okolicach Sewilli w 1547 r. Pozostawił po sobie bajeczne dziedzictwo, godność titulo Kastylii i arystokratyczne koligacje, które stały się inspiracją dla pokoleń konkwistadorów[7].

Życie prywatne[edytuj]

Cortés był żonaty dwukrotnie. Po śmierci Cataliny Xuarez i powrocie z Meksyku ożenił się z Juaną de Zuñiga, z którą miał syna Martina oraz córki Marię i Juanę (pierwsze małżeństwo było bezdzietne).

Utrzymywał też związki nieformalne z kobietami. Jego kochanką była m.in. indiańska tłumaczka Malintzin, znana też jako Malinche lub Doña Marina. Owocem ich związku był syn, również o imieniu Martin. Cortés miał też córkę Leonor, której matką była Tecuichpo Ixcaxochitzin (znana też jako Doña Isabel), córka Montezumy II[8].

Ocena postaci[edytuj]

Postać Hernána Cortésa jest oceniana krańcowo rozbieżnie. Niezaprzeczalnym motywem ówczesnych działań było dążenie konkwistadorów do sławy oraz gromadzenia prywatnego bogactwa. Stąd też trudno ocenić wiarygodność źródeł historycznych, jakimi są głównie relacje samych uczestników wypraw, którzy za wszelką cenę starali się podkreślić własne zasługi, celowo pomijając fakty mniej im przychylne – tylko dlatego, aby zdobyć dodatkowe tytuły oraz przywileje od króla.

Wokół postaci Cortésa krąży więc bardzo wiele legend. Jego rzekomy podbój Meksyku z garstką ludzi jest uważany za przykład geniuszu strategicznego; nie wnosił on jednak nic nowego, tylko powielał dobrze sprawdzony schemat działania większości konkwistadorów, polegający na skłóceniu i podboju miejscowej ludności. W listach do króla często pomijana jest rola militarna indiańskich plemion wspomagających hiszpańskich zdobywców w marszu na Tenochtitlan, mimo iż towarzyszyły one Cortésowi jako wielotysięczny główny trzon armii – w pełni świadome własnych interesów. Również mit, jakoby Hiszpanie widziani byli przez Azteków jako bogowie, wynikać może z różnic kulturowych – według kultury azteckiej Montezuma II okazując Cortésowi życzliwość po jego przybyciu, starał się podkreślić jedynie swoją wyższość i dominację[9].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Carroll W.H., Historia Chrześcijaństwa Tom IV, Bielany Wrocławskie: Wektory, 2011, s. 33
  2. Carroll W.H., Historia Chrześcijaństwa Tom IV, Bielany Wrocławskie: Wektory, 2011, s. 33-34
  3. a b c d Carroll W.H., Historia Chrześcijaństwa Tom IV, Bielany Wrocławskie: Wektory, 2011, s. 37
  4. [3] -34-35
  5. Carroll W.H., Historia Chrześcijaństwa Tom IV, Bielany Wrocławskie: Wektory, 2011, s. 35-36
  6. Carroll W.H., Historia Chrześcijaństwa Tom IV, Bielany Wrocławskie: Wektory, 2011, s. 33-34
  7. Manuel Tuñón de Lara: Historia Hiszpanii. Kraków: UNIVERSITAS, 1991, s. 280. ISBN 9788324207961.
  8. Hugh Thomas, Podbój Meksyku (przeł. M. Lewicka), Wyd. „Książnica”, Katowice 1998, ​ISBN 83-7132-234-8​.
  9. Matthew Restall, Seven myths of the Spanish conquest, Oxford University Press, Oxford and New York 2004, ​ISBN 0-19-517611-1​.

Bibliografia[edytuj]

  • Carl Waldman, Alan Wexler, Encyclopedia of Exploration, New York, 2004, ​ISBN 0-8160-4678-6​.
  • Kronikarze kultur prekolumbijskich (przełożyła, wstępem i przypisami opatrzyła Maria Sten), Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988, ​ISBN 83-08-01516-6​.
  • Alicja Kubiak, Wyprawa po skarb Azteków, [w:] „Focus Ekstra” nr 3 (2001)
  • I. P. Magidowicz, Historia poznania Ameryki Środkowej i Południowej, Warszawa 1979, ​ISBN 83-01-00101-1​.
  • Ryszard Tomicki, Tenochtitlan 1521, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej (seria „Historyczne bitwy”), Warszawa 1984, ​ISBN 83-11-07103-9​.
  • Hernán Cortés, Listy o zdobyciu Meksyku (przeł. M. Mróz i R. Tomicki, wstęp i przypisy R. Tomicki), Wydawnictwo „Novus Orbis”, Gdańsk 1997, ​ISBN 83-85560-55-6​.
  • Maurice Collis, Cortes i Montezuma, Wydawnictwo Dolnośląskie (seria „Historia i tradycja”), Wrocław 2004, ​ISBN 83-7384-142-3​.
  • Buddy Levy, Konkwistador – Hernan Cortes, Montezuma i ostatnie dni Azteków, Dom Wydawniczy „Rebis”, Poznań 2010, ​ISBN 978-83-7510-317-5​.