Język kiribati

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Taetae ni kiribati
Obszar

Kiribati oraz Fidżi, Nauru i Wysp Cooka, a także mniejszości narodowe w USA i Tokelau

Liczba mówiących

120 tys.[1]

Pismo/alfabet

łacińskie

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy Kiribati
Organ regulujący Kiribati Language Board
Ethnologue 1 narodowy
Kody języka
Kod ISO 639-2 gil
Kod ISO 639-3 gil
IETF gil
Glottolog gilb1244
Ethnologue gil
GOST 7.75–97 гил 152
WALS krb
SIL GLB
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język kiribati (wymawiane: kiribas, inna nazwa: język gilbertański, także: język tungaru) – język mikronezyjski (z grupy języków oceanicznych) używany przez mieszkańców wysp Kiribati oraz Fidżi, Nauru i Wysp Cooka, a także mniejszości narodowe w USA i Tokelau. W państwie Kiribati ma status języka urzędowego. Posługuje się nim 120 tys. osób[1].

Wyróżnia się w nim dwa główne dialekty, północny i południowy, a także kilka drobniejszych gwar lokalnych, m.in.: tarawa.

Jest zapisywany alfabetem łacińskim, dostosowanym do dźwięków kiribati. Alfabet składa się z 13 liter.

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

W języku kiribati występuje 13 spółgłosek oraz 10 samogłosek

Spółgłoski
Dwu‐

wargowe

Dzią‐

sło­we

Miękko‐

podnie‐

bienne

Nosowe m mː mˠ n nː ŋ ŋː
Zwarte p pˠ t1 k
Szczelinowe βˠ
Uderzeniowe ɾ
Samogłoski
Przednie Tylne
Przymknięte i iː u uː
Półprzymknięte e eː o oː
Otwarte a

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Rzeczownik[edytuj | edytuj kod]

Rzeczownik można stworzyć poprzez dodanie przedimka te przed jakikolwiek czasownik/przymiotnik. Przykłady:

  • nako (iść)
  • te nako (pójście)
  • uraura (czerwony)
  • te uraura (czerwień)

Rzeczowniki odmienia się przez liczbę. Liczbę mnogą tworzymy poprzez podwojenie pierwszej samogłoski:

  • te boki (książka)
  • booki (książki)

Płeć biologiczna może być zaznaczona poprzez dodanie poimka mm'aane (rodzaj męski) lub aiine (rodzaj żeński) po rzeczowniku:

  • te moa (kurczak)
  • te moa mm'aane (kogut)
  • te moa aiine (kura)

Dla rzeczowników „ludzkich” można użyć łącznika „n”:

  • ataei (dziecko)
  • ataeinimm'aane (chłopiec)
  • ataeinnaiine (dziewczynka)

Agensa wyrażamy poprzez dodanie partykuły tia (liczba pojedyncza), lub taan(i) (liczba mnoga)

Przedimek[edytuj | edytuj kod]

Przedimek te w liczbie pojedynczej oraz taian w liczbie mnogiej nie jest określony, ani nieokreślony. Zaznacza on, iż następny wyraz jest rzeczownikiem, oraz pokazuje jego liczbę.

Przedimki osobowe
Rodzaj męski Rodzaj żeński
Przedimek te (tem, ten, teng) nei

Przedimki osobowe stosuje się do nazw własnych. Formę męską 'te' stosuje się przed imionami zaczynającymi się na <i, u, w, b', ng>, 'tem' przed <b, m>, 'ten' przed <a, e, o, n, r, t> oraz 'teng' przed <k, (ng)>.

Zaimek[edytuj | edytuj kod]

Zaimki przybierają różne formy w zależności od przypadku: mianownik (podmiot), biernik (dopełnienie), zaimek emfatyczny (jak myself, herself, yourself w języku angielskim), dopełniacz (dzierżawczy).

Mianownik Biernik Zaimek emfatyczny Dopełniacz Sufiksy dzierżawcze
1S i, n -ai ngai au -u
2S ko -ko ngkoe am -m
3S e -a ngaia ana -na/n
1P ti -ira ngaira ara -ra
2P kam -ngkamii ngkamii amii -mii
3P a -ia/i ngaiia aia -ia

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Kiribati, [w:] Ethnologue: Languages of the World [online], wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [dostęp 2017-08-25] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-06] (ang.).