Język tuwiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Тыва дыл
Tyva dyl
Obszar Rosja, Mongolia, Chiny
Liczba mówiących 200 tys.
Klasyfikacja genetyczna Języki uralo-ałtajskie
*Języki tureckie
**Języki południowosyberyjskie
***Język tuwiński
Pismo/alfabet cyrylica (do 1943: łacinka)
Status oficjalny
język urzędowy Tuwa (Rosja)
Regulowany przez brak
ISO 639-2 tyv
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata





Język tuwiński – język z grupy południowosyberyjskiej języków tureckich. Posługują się nim Tuwińcy zamieszkujący rosyjską Tuwę i nieliczna diaspora tuwińska w Chinach i Mongolii.

Wpływy językowe[edytuj | edytuj kod]

W języku tuwińskim znajdują się bardzo liczne zapożyczenia językowe z mongolskiego i rosyjskiego.

Dialekty[edytuj | edytuj kod]

W języku tuwińskim wyróżnia się cztery główne dialekty:

  • centralny – najczystszy ze wszystkich tuwińskich dialektów, oparty jest na nim język literacki
  • zachodni – z wpływami innych języków ałtajskich
  • północno-wschodni – najbardziej odmienny ze wszystkich dialektów tuwińskich. Charakteryzuje się zanikiem nasalizacji i ogromną ilością słów związanych z polowaniem (nie występujących w innych dialektach)
  • południowo-wschodni – z silnymi wpływami języka mongolskiego

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Tuwiński jest językiem aglutynacyjnym. Występuje w nim 6 przypadków: dopełniacz, biernik, celownik, ablatyw, miejscownik i allatyw. W zdaniu występuje szyk SOV. Występują dwa typy harmonii samogłoskowej. W języku tuwińskim występuje lekka nazalizacja.

Samogłoski w języku tuwińskim mogą być długie lub krótkie. Tuwiński posiada również podział na dwa tony, co zbliża go do języków tonalnych.

Pismo[edytuj | edytuj kod]

Do lat 1930. język tuwiński nie posiadał swojego pisma, dla celi oficjalnych na piśmie stosowano język mongolski pisany alfabetem staromongolskim.

W październiku 1925 IV kongres Tuwińskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej (TPLR) podjął uchwałę o potrzebie stworzenia narodowego alfabetu tuwińskiego. O ile na kongresie nie doszło do zgody w kwestii wyboru alfabetu mongolskiego lub cyrylicy, adresowano rozwiązanie tego pytania Akademii Nauk ZSRR. Międzynarodówka Komunistyczna (Komintern), do której należała TPLR, zwróciła się do kongresu z rekomendacją wprowadzenia cyrylicy.

W 1927 w Moskwie sporządzono i wydano pierwszą książkę w języku tuwińskim — «Тыва уругларныҥ эҥ ӧрэныр тептэри баштап ужукэ» (Abecadło dla dzieci tuwińskich). Zastosowano alfabet na podstawie cyrylicy:

А Б В Г Д Е Ё Ж Ӝ З И Й К Л М Н Ҥ О Ӧ П Р С Т У Ӱ Х Ч Ш Ы Э

а б в г д е ё ж ӝ з и й к л м н ҥ о ӧ п р с т у ӱ х ч ш ы э

W połowie 1930 do zapisu języka tuwińskiego zaadaptowano alfabet łaciński, autorami nowego alfabetu tuwińskiego byli radzieccy naukowcy Nikołaj Poppe, Jewgienij Poliwanow i Aleksandr Palmbach.

A B C D E F G Ƣ I J K L M N Ņ O Ɵ P R S Ş T U V X Y Z Ƶ Ь

a в c d e f g ƣ i j k l m n ņ o ө p r s ş t u v x y z ƶ ь

We wrześniu 1943 jako oficjalny alfabet wprowadzono lekko zmodyfikowaną cyrylicę rosyjską, do której dodano 3 litery (ң, ө, ү):

А Б В Г Д Е Ё Ж З И Й К Л М Н Ң О Ө П Р С Т У Ү Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я

а б в г д е ё ж з и й к л м н ң о ө п р с т у ү ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я